Σήμα κινδύνου για τη βιωσιμότητα της φαρμακευτικής αγοράς και, κυρίως, για τη δυνατότητα των Ελλήνων ασθενών να έχουν έγκαιρη πρόσβαση σε νέες θεραπείες εκπέμπει ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ). Με επιστολή προς τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, λίγες ημέρες πριν από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ο ΣΦΕΕ υποστηρίζει ότι το σημερινό μοντέλο χρηματοδότησης έχει φτάσει στα όριά του και ζητά ουσιαστική αύξηση της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης, πραγματικό έλεγχο της κατανάλωσης και νέο πλαίσιο για την καινοτομία και τις κλινικές μελέτες. Στον πυρήνα της παρέμβασης βρίσκονται το νοσοκομειακό clawback που ξεπερνά, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, το 80%, οι έκτακτες εισαγωγές μέσω ΙΦΕΤ που έχουν φτάσει τα 550 εκατ. ευρώ και η προειδοποίηση ότι η χώρα κινδυνεύει να δει όχι μόνο καθυστερήσεις νέων φαρμάκων αλλά και αυξανόμενες αποχωρήσεις ήδη διαθέσιμων θεραπειών.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Η παρέμβαση του ΣΦΕΕ προς το Μέγαρο Μαξίμου έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία το ζήτημα της φαρμακευτικής πολιτικής αποκτά ξανά κεντρική θέση στην ατζέντα της Υγείας.
Η νέα επιστολή, που φέρει ημερομηνία 27 Αυγούστου 2026, απευθύνεται προσωπικά στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, με κοινοποίηση στον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη, στον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και στον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο. Ο τίτλος που επιλέγει ο Σύνδεσμος είναι ενδεικτικός της έντασης της παρέμβασης: «Φάρμακο: Η πρόσβαση των ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία σε κρίσιμο σημείο».
Το μήνυμα προς την κυβέρνηση είναι σαφές. Κατά τον ΣΦΕΕ, το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομική επιβάρυνση της φαρμακοβιομηχανίας. Αρχίζει να μετατρέπεται σε ζήτημα πρόσβασης των ασθενών, καθώς η απόσταση ανάμεσα στις πραγματικές θεραπευτικές ανάγκες και στη δημόσια χρηματοδότηση διευρύνεται.
«Οι αντοχές του μοντέλου εξαντλούνται»
Στην επιστολή του ο ΣΦΕΕ περιγράφει τη σημερινή κατάσταση ως «οριακή», ιδιαίτερα για τα καινοτόμα φάρμακα.
Η βασική θέση του ΣΦΕΕ είναι ότι το υφιστάμενο μοντέλο, στο οποίο η υπέρβαση των κλειστών προϋπολογισμών μεταφέρεται μέσω του μηχανισμού clawback στις φαρμακευτικές εταιρείες, δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο χωρίς επιπτώσεις.
«Οι αντοχές του υφιστάμενου μοντέλου χρηματοδότησης εξαντλούνται», αναφέρει χαρακτηριστικά η επιστολή, υπογραμμίζοντας ότι οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, αλλά «άμεσα την πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις θεραπείες που χρειάζονται» και συνολικά τη λειτουργία του συστήματος Υγείας.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια του ΣΦΕΕ να μεταφέρει τη δημόσια συζήτηση από το ερώτημα «πόσο πληρώνει η φαρμακοβιομηχανία» στο πολύ πιο κρίσιμο ερώτημα «μπορεί η Ελλάδα να διατηρήσει βιώσιμη πρόσβαση στις νέες θεραπείες;»
Τα 350 εκατ. ευρώ για τους ανασφάλιστους
Ο ΣΦΕΕ παραθέτει τρεις αριθμούς τους οποίους χρησιμοποιεί ως ενδείξεις ότι η φαρμακευτική δαπάνη δεν έχει τεθεί υπό αποτελεσματικό έλεγχο. Ο πρώτος αφορά τα φάρμακα των ανασφάλιστων.
Σύμφωνα με την επιστολή, η σχετική δαπάνη έχει φτάσει πλέον τα 350 εκατ. ευρώ, παρά τη συστηματική μείωση της ανεργίας τα τελευταία χρόνια.
Η αναφορά έχει σαφή πολιτική διάσταση. Ο ΣΦΕΕ δεν αμφισβητεί το δικαίωμα των ανασφάλιστων στην πρόσβαση στα φάρμακα. Θέτει, όμως, το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο χρηματοδοτείται αυτή η κοινωνική πολιτική, όταν μέρος της υπέρβασης του προϋπολογισμού μεταφέρεται τελικά στις επιχειρήσεις μέσω υποχρεωτικών επιστροφών.
Είναι ένα σημείο στο οποίο έχει αναφερθεί δημόσια και ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης είχε αναγνωρίσει τον Μάιο ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες μπορούν βάσιμα να υποστηρίξουν πως επωμίζονται, σε έναν βαθμό, κόστος κοινωνικής πολιτικής, αναφέροντας ειδικά την πλήρη φαρμακευτική κάλυψη των ανασφάλιστων.
ΙΦΕΤ: Οι έκτακτες εισαγωγές στα 550 εκατ. ευρώ
Ο δεύτερος αριθμός που αναδεικνύει ο ΣΦΕΕ είναι ακόμη μεγαλύτερος. Η δαπάνη για έκτακτες εισαγωγές φαρμάκων μέσω του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας – ΙΦΕΤ έχει, σύμφωνα με την επιστολή, εκτιναχθεί στα 550 εκατ. ευρώ.
Ο Σύνδεσμος χρησιμοποιεί μάλιστα μία ιδιαίτερα αιχμηρή διατύπωση, λέγοντας ότι το ύψος αυτό της δαπάνης έχει καταστήσει τον ΙΦΕΤ ουσιαστικά «τη μεγαλύτερη φαρμακευτική εταιρεία στην Ελλάδα».
Η αύξηση των εισαγωγών μέσω ΙΦΕΤ δεν είναι απλώς λογιστικό θέμα.
Ο μηχανισμός χρησιμοποιείται για την εξασφάλιση θεραπειών που δεν διατίθενται κανονικά στην ελληνική αγορά ή δεν έχουν ακόμη ενταχθεί στο σύστημα αποζημίωσης. Ως εκ τούτου, η μεγάλη αύξηση της δαπάνης μπορεί να λειτουργήσει ως ένδειξη ότι ένα μέρος της φαρμακευτικής ζήτησης μεταφέρεται σε εξαιρετικές διαδικασίες αντί να εξυπηρετείται μέσω της κανονικής αγοράς.
Ο ίδιος ο υπουργός Υγείας έχει αναγνωρίσει ότι η πρόσβαση μέσω ΙΦΕΤ δεν αποτελεί το ιδανικό μοντέλο. Όπως είχε δηλώσει τον Μάιο, ένας ασθενής μπορεί τελικά να λάβει μια αναγκαία θεραπεία μέσω ΙΦΕΤ όταν αυτή δεν βρίσκεται στη Θετική Λίστα, ωστόσο η διαδικασία μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις και στρεβλώσεις στο σύστημα.
Clawback άνω του 80% στα νοσοκομεία
Το τρίτο και ίσως πιο κρίσιμο σημείο της επιστολής αφορά τα νοσοκομειακά φάρμακα.
Ο ΣΦΕΕ επισημαίνει ότι στο νοσοκομειακό περιβάλλον, όπου τόσο η ζήτηση όσο και η προσφορά βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό υπό κρατικό έλεγχο, η δαπάνη εξακολουθεί να αυξάνεται.
Για τα φάρμακα αξίας άνω των 30 ευρώ, το clawback, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο ΣΦΕΕ, ξεπερνά το 80%.
Η εικόνα αυτή είχε αναδειχθεί ήδη από τον Ιούνιο, όταν ΣΦΕΕ και PhARMA Innovation Forum (PIF) ανακοίνωσαν ότι το νοσοκομειακό clawback είχε φτάσει στο 80,7%, κάνοντας λόγο για νέο αρνητικό ρεκόρ.
Τι σημαίνει πρακτικά ένα clawback αυτού του ύψους;
Σε απλουστευμένους όρους, σημαίνει ότι από τη φαρμακευτική δαπάνη που υπερβαίνει τον κλειστό κρατικό προϋπολογισμό, πολύ μεγάλο μέρος επιστρέφει υποχρεωτικά από τις εταιρείες στο Δημόσιο. Και αυτό συμβαίνει επιπλέον των εκπτώσεων και rebates που εφαρμόζονται πριν από τον υπολογισμό του clawback.
Για τις καινοτόμες θεραπείες υψηλού κόστους, το πρόβλημα γίνεται εντονότερο, καθώς ένα φάρμακο μπορεί να έχει χαμηλή ήδη διαπραγματευμένη τιμή και στη συνέχεια να επιβαρύνεται με εξαιρετικά υψηλές επιστροφές.
ΣΦΕΕ: Οι υψηλότερες υποχρεωτικές επιστροφές στην Ευρώπη
Στην επιστολή διατυπώνεται η θέση ότι η Ελλάδα καταγράφει τις υψηλότερες υποχρεωτικές επιστροφές στην Ευρώπη, πάνω σε ήδη χαμηλές αρχικές τιμές φαρμάκων.
Η διατύπωση αποτελεί θέση του ΣΦΕΕ και όχι ανεξάρτητη συγκριτική διαπίστωση της συγκεκριμένης επιστολής, ωστόσο αποτυπώνει το βασικό επιχείρημα που επαναλαμβάνει εδώ και χρόνια η καινοτόμος φαρμακοβιομηχανία: ότι η διαφορά μεταξύ πραγματικής φαρμακευτικής κατανάλωσης και διαθέσιμου δημόσιου προϋπολογισμού έχει καταστεί υπερβολικά μεγάλη.
Ο ΣΦΕΕ καταγγέλλει παράλληλα την επιβολή αναδρομικών clawbacks, ακόμη και σε φάρμακα που, όπως υποστηρίζει, δεν είχαν διεκδικήσει κρατική αποζημίωση, αναφέροντας ως παράδειγμα το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» για την παχυσαρκία. Κάνει λόγο για αποφάσεις χωρίς προηγούμενη διαβούλευση και χωρίς την απαιτούμενη προβλεψιμότητα.
Ποιος πρέπει να καλύπτει το χρηματοδοτικό κενό
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης Πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας βρίσκεται ένα δύσκολο οικονομικό ερώτημα. Η συνολική ζήτηση για φάρμακα αυξάνεται.
Ο πληθυσμός γερνά, οι χρόνιες παθήσεις αυξάνονται, νέες θεραπείες εισέρχονται στην αγορά και παλαιότερα φάρμακα αποκτούν νέες ενδείξεις.
Όταν όμως η πραγματική δαπάνη αυξάνεται ταχύτερα από τον κρατικό προϋπολογισμό, η διαφορά πρέπει να καλυφθεί από κάπου.
Στο ελληνικό σύστημα, ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαφοράς μεταφέρεται μέσω του clawback στις φαρμακευτικές επιχειρήσεις.
Ο ΣΦΕΕ υποστηρίζει ότι αυτό έχει ξεπεράσει πλέον τα όρια ενός μηχανισμού δημοσιονομικής ασφάλειας και έχει μετατραπεί σε μόνιμο μηχανισμό χρηματοδότησης της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης από την ίδια την αγορά.
«Η ανακατανομή του clawback δεν είναι έλεγχος της δαπάνης»
Η επιστολή επιτίθεται ευθέως στη λογική των επιμέρους αλλαγών στον τρόπο κατανομής του clawback.
Κατά τον ΣΦΕΕ, τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί τα προηγούμενα χρόνια δεν έχουν καταφέρει να κλείσουν το χρηματοδοτικό χάσμα.
Αντίθετα, η πραγματική δαπάνη συνεχίζει να αυξάνεται και το κενό μεταξύ της κρατικής χρηματοδότησης και των αναγκών των ασθενών μεταφέρεται με αυξανόμενο ρυθμό στις επιχειρήσεις.
«Η διαρκής ανακατανομή ενός αυξανόμενου clawback δεν συνιστά έλεγχο της δαπάνης», αναφέρει ο Σύνδεσμος, υποστηρίζοντας ότι η πρακτική αυξάνει τις ανισότητες μεταξύ επιχειρήσεων και πλήττει κατά προτεραιότητα την καινοτομία.
Πρόκειται για κομβικό σημείο της επιχειρηματολογίας: ακόμη και αν αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο κατανέμεται το clawback μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών φαρμάκων, το συνολικό πρόβλημα παραμένει εφόσον η υπέρβαση συνεχίζει να αυξάνεται.
Ο ΣΦΕΕ ζητά χρήματα από το δημοσιονομικό υπερπλεόνασμα
Ο Σύνδεσμος ζητά άμεση και ουσιαστική ενίσχυση της δημόσιας φαρμακευτικής χρηματοδότησης, με ιδιαίτερη έμφαση στα καινοτόμα φάρμακα.
Και προτείνει η πρόσθετη χρηματοδότηση να προέλθει από μέρος του δημοσιονομικού υπερπλεονάσματος.
Η πρόταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της ΔΕΘ, όπου παραδοσιακά παρουσιάζονται οι κυβερνητικές προτεραιότητες και οι δημοσιονομικές παρεμβάσεις της επόμενης περιόδου.
Το αίτημα του κλάδου είναι ουσιαστικά η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει τη φαρμακευτική δαπάνη όχι αποκλειστικά ως κόστος προς περιορισμό, αλλά ως στρατηγική επένδυση στην υγεία και στην πρόσβαση των ασθενών.
Κλινικές μελέτες: Ένα δεύτερο μέτωπο πίεσης
Η επιστολή δεν περιορίζεται στις τιμές και στο clawback. Ταυτόχρονα θέτει και το ζήτημα των κλινικών μελετών, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει ακόμη ένα αρκετά ανταγωνιστικό και σταθερό πλαίσιο για να προσελκύσει διεθνείς επενδύσεις στην κλινική έρευνα.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχει παρουσιάσει ο ίδιος ο ΣΦΕΕ, οι επενδύσεις σε κλινικές μελέτες στην Ελλάδα κινήθηκαν το 2025 περίπου στα 160 εκατ. ευρώ, ποσό που ο Σύνδεσμος θεωρεί σημαντικά χαμηλότερο από το δυνητικό μέγεθος της αγοράς.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, έχει διατηρήσει για την περίοδο 2026-2027 τον μηχανισμό συμψηφισμού clawback με δαπάνες έρευνας, ανάπτυξης και επενδυτικών σχεδίων. Η σχετική πρόσκληση προς τις φαρμακευτικές επιχειρήσεις είναι ενεργή από τον Ιούλιο του 2026.
Νέα φάρμακα μπορεί να μην έρχονται στην Ελλάδα
Το πλέον κρίσιμο και ουσιαστικό σημείο της επιστολής βρίσκεται στο τέλος της, καθώς ο ΣΦΕΕ προειδοποιεί ότι εάν συνεχιστεί το σημερινό μοντέλο, η Ελλάδα μπορεί να αντιμετωπίσει καθυστερήσεις ή ακόμη και αδυναμία εισόδου νέων καινοτόμων φαρμάκων.
Αυτό αποτελεί διαφορετικής τάξης πρόβλημα από μια εμπορική διαφωνία για τις τιμές.
Στις νέες ογκολογικές θεραπείες, στις σπάνιες παθήσεις, στις γονιδιακές και κυτταρικές θεραπείες και σε σειρά νέων βιολογικών φαρμάκων, ακόμη και η καθυστέρηση λίγων μηνών μπορεί να αποκτά ιδιαίτερη κλινική σημασία.
Ο ΣΦΕΕ συνδέει ευθέως τη δυνατότητα εισόδου των νέων θεραπειών με την οικονομική βιωσιμότητα της διάθεσής τους στην ελληνική αγορά.
Αναφορά σε αποχωρήσεις υπαρχόντων θεραπειών
Η προειδοποίηση, όμως, δεν σταματά στα μελλοντικά φάρμακα. Η επιστολή κάνει λόγο για αυξανόμενη πίεση ακόμη και στη διάθεση υφιστάμενων θεραπειών, σημειώνοντας ότι τα πρόσφατα δείγματα αποχώρησης φαρμάκων από την ελληνική αγορά αυξάνονται.
Αυτό είναι ίσως το πολιτικά πιο ευαίσθητο σημείο. Διότι η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο την ταχύτητα με την οποία ένας Έλληνας ασθενής θα αποκτήσει πρόσβαση σε ένα καινούργιο φάρμακο. Αφορά το εάν θεραπείες που υπάρχουν ήδη στη χώρα θα συνεχίσουν να θεωρούνται οικονομικά βιώσιμες από τους κατόχους αδειών κυκλοφορίας.
Η επιστολή δεν κατονομάζει συγκεκριμένα φάρμακα ούτε αποδίδει κάθε αποχώρηση αποκλειστικά στο clawback. Θέτει όμως σαφώς την τάση ως στοιχείο που, κατά την εκτίμηση του ΣΦΕΕ, πρέπει να ανησυχήσει την Πολιτεία.
Το πρόβλημα δεν λύνεται απλώς με υψηλότερες τιμές
Η συζήτηση για τη βιωσιμότητα του φαρμάκου συχνά μετατρέπεται σε δίλημμα μεταξύ υψηλότερης κρατικής δαπάνης και μεγαλύτερων υποχρεωτικών εκπτώσεων.
Στην πραγματικότητα, όμως, η εξίσωση είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης χωρίς αποτελεσματικό έλεγχο της συνταγογράφησης μπορεί απλώς να μεταθέσει το πρόβλημα.
Αντίστοιχα, ο συνεχής περιορισμός του προϋπολογισμού χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι δημογραφικές μεταβολές, η αύξηση των χρόνιων νοσημάτων και η είσοδος αποτελεσματικότερων αλλά ακριβότερων θεραπειών μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια στην πρόσβαση.
Γι’ αυτό και η πραγματική φαρμακευτική μεταρρύθμιση απαιτεί συνδυασμό πολιτικών: ορθολογική χρηματοδότηση, αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας, ουσιαστική διαπραγμάτευση τιμών, πραγματικά δεδομένα χρήσης, μητρώα ασθενών, θεραπευτικά πρωτόκολλα και έλεγχο των αποκλίσεων από την τεκμηριωμένη κλινική πρακτική.
Το μήνυμα προς το Μαξίμου ενόψει ΔΕΘ
Ο ΣΦΕΕ στέλνει το μήνυμά του λίγες ημέρες πριν από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όταν η κυβέρνηση καλείται να καθορίσει τις δημοσιονομικές και αναπτυξιακές προτεραιότητες της επόμενης περιόδου.
Το αίτημα είναι ουσιαστικά να αποκτήσει η φαρμακευτική πολιτική εθνική στρατηγική διάσταση και να μην αντιμετωπίζεται κάθε χρόνο μέσα από αποσπασματικές διορθώσεις των κλειστών προϋπολογισμών.
Ο Σύνδεσμος ζητά ένα πλαίσιο με επαρκή δημόσια χρηματοδότηση, προβλεψιμότητα, πραγματικό έλεγχο της δαπάνης και ανταγωνιστικά κίνητρα για επενδύσεις και κλινική έρευνα.
Το διακύβευμα: Οι θεραπείες του αύριο αλλά και του σήμερα
Η τελευταία φράση της επιστολής αποτυπώνει το σημείο στο οποίο ο ΣΦΕΕ επιχειρεί να τοποθετήσει τη δημόσια συζήτηση. Το ζήτημα, αναφέρει, δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στις μελλοντικές καινοτόμες θεραπείες. Αφορά και τη διασφάλιση των φαρμάκων που ήδη χρησιμοποιούν οι ασθενείς σήμερα.
Αν η προειδοποίηση αυτή επιβεβαιωθεί στην πράξη, τότε το clawback παύει να αποτελεί μια τεχνική συζήτηση μεταξύ υπουργείου και φαρμακευτικών εταιρειών. Μετατρέπεται σε ζήτημα δημόσιας υγείας.
Και αυτό ακριβώς επιχειρεί να καταστήσει σαφές η επιστολή προς τον πρωθυπουργό: ότι το επόμενο βήμα της φαρμακευτικής πολιτικής θα κριθεί όχι μόνο από το ύψος των προϋπολογισμών ή των επιστροφών, αλλά από το εάν ο Έλληνας ασθενής θα μπορεί να έχει έγκαιρη, σταθερή και ισότιμη πρόσβαση στη θεραπεία που χρειάζεται.
Την επιστολή υπογράφουν ο πρόεδρος του ΣΦΕΕ Ολύμπιος Παπαδημητρίου, ο αναπληρωτής πρόεδρος Κωνσταντίνος Παναγούλιας και ο γενικός διευθυντής Μιχάλης Χειμώνας. Ο Σύνδεσμος εκπροσωπεί 62 εταιρείες-μέλη και αποτελεί τον θεσμικό εκπρόσωπο της καινοτόμου φαρμακοβιομηχανίας στην Ελλάδα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Clawback 80,7% στα νοσοκομειακά φάρμακα: Σήμα κινδύνου από ΣΦΕΕ – PIF
Καρκίνος του μαστού: Διαβεβαίωση Θεμιστοκλέους για απρόσκοπτη πρόσβαση στην καινοτόμο θεραπεία
