Η Ελλάδα ετοιμάζεται να εφαρμόσει από το 2027 μία από τις πιο αυστηρές ευρωπαϊκές παρεμβάσεις για τους ανήλικους και τα social media, με κεντρικό εργαλείο την επαλήθευση ηλικίας και βασικό στόχο τις πλατφόρμες που βασίζονται σε αλγοριθμικό περιεχόμενο.
Η κυβέρνηση περνά από τις εξαγγελίες στη νομοθέτηση ενός από τα πιο φιλόδοξα ψηφιακά μέτρα της τελευταίας περιόδου: από την 1η Ιανουαρίου 2027 τα παιδιά κάτω των 15 ετών δεν θα έχουν πρόσβαση σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Το κρίσιμο ερώτημα, πλέον, δεν είναι μόνο τι ανακοινώθηκε, αλλά πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί και αν θα μπορέσει να λειτουργήσει στην πράξη.
Η βασική αρχιτεκτονική του μέτρου είναι ξεκάθαρη. Η ρύθμιση, που σύμφωνα με την κυβέρνηση θα έρθει μέσα στο καλοκαίρι του 2026, θα τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2027 και θα αφορά παιδιά που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους, δηλαδή πρακτικά όσους έχουν γεννηθεί από 1/1/2012 και μετά. Η Ελλάδα επιδιώκει να βρεθεί στην πρώτη γραμμή αυτής της ευρωπαϊκής στροφής και ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε ήδη από την Κομισιόν ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο με «ψηφιακή ενηλικίωση» στα 15, υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας και κοινό μηχανισμό κυρώσεων.
Τι ακριβώς απαγορεύεται
Το κυβερνητικό σχήμα επιμένει ότι δεν μιλά για «κόψιμο του ίντερνετ» στα παιδιά, αλλά για αποκλεισμό από συγκεκριμένες κατηγορίες υπηρεσιών. Ο Δημήτρης Παπαστεργίου ξεκαθάρισε ότι στο στόχαστρο μπαίνουν πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το Facebook, δηλαδή υπηρεσίες που βασίζονται σε αλγοριθμική προβολή περιεχομένου και σε μηχανισμούς υψηλής εμπλοκής του χρήστη. Αντίθετα, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, εξαιρούνται οι πλατφόρμες που χρησιμοποιούνται απλώς για ανταλλαγή μηνυμάτων. Σε προγενέστερες τοποθετήσεις του, ο υπουργός είχε ήδη περιγράψει ως βασικό κριτήριο τις πλατφόρμες «που έχουν περιεχόμενο» και ιδίως εκείνες που χρησιμοποιούν εθιστικούς αλγορίθμους και συνεχή ροή βίντεο.
Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό πολιτικό και τεχνικό σημείο της ρύθμισης. Η κυβέρνηση επιχειρεί να διαχωρίσει τις υπηρεσίες που λειτουργούν ως κοινωνικό και επικοινωνιακό εργαλείο από εκείνες που έχουν εξελιχθεί σε μηχανές συνεχούς κατανάλωσης περιεχομένου. Με αυτό τον τρόπο, αποφεύγει μια οριζόντια απαγόρευση που θα έμοιαζε υπερβολική και στρέφει το μέτρο κυρίως στα περιβάλλοντα όπου, κατά την κυβερνητική λογική, παράγεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος εθισμού, υπερέκθεσης και ψυχολογικής επιβάρυνσης.
Πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας
Το δεύτερο μεγάλο σκέλος αφορά την εφαρμογή. Ο Παπαστεργίου δήλωσε ότι οι πλατφόρμες θα είναι υποχρεωμένες να γνωρίζουν και να επαληθεύουν την ηλικία των χρηστών τους. Η πρώτη γραμμή άμυνας, λοιπόν, μεταφέρεται στις ίδιες τις εταιρείες, οι οποίες θα πρέπει να αποδείξουν ότι μπορούν να εφαρμόζουν αξιόπιστο age verification. Εκεί όπου αυτό δεν θα είναι εφικτό ή δεν θα επαρκεί, η κυβέρνηση προτείνει τη χρήση εργαλείων όπως το Kids Wallet, το οποίο παρουσιάζεται ως εθνικό ψηφιακό εργαλείο επιβεβαίωσης ηλικίας. Ήδη υπάρχει κανονιστικό πλαίσιο για τη λειτουργία του KidsWallet, ενώ το υπουργείο το αντιμετωπίζει ως κρίσιμο τεχνολογικό συμπλήρωμα του νέου μέτρου.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο τεστ. Αν οι πλατφόρμες επαληθεύουν ουσιαστικά την ηλικία, το μέτρο μπορεί να αποκτήσει πραγματικό βάρος. Αν, αντίθετα, η διαδικασία μείνει σε τυπικές δηλώσεις ηλικίας ή σε εύκολα παρακαμπτόμενα φίλτρα, τότε ο νόμος θα παραμείνει περισσότερο συμβολικός παρά ουσιαστικός. Η ελληνική πλευρά επενδύει στο ότι διαθέτει ήδη ένα τεχνολογικό εργαλείο που μπορεί να λειτουργήσει ως βάση, αλλά η πραγματική αποτελεσματικότητα θα κριθεί στο αν το σύστημα θα συνδεθεί λειτουργικά με τις ίδιες τις πλατφόρμες και στο αν θα είναι εύχρηστο για γονείς και παιδιά χωρίς να ανοίγει νέο κύκλο προβλημάτων ιδιωτικότητας.
Γιατί η κυβέρνηση προχωρά τώρα
Το κυβερνητικό επιχείρημα στηρίζεται κυρίως στη δημόσια υγεία και στην ψυχική επιβάρυνση των ανηλίκων. Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, το μέτρο απαντά στην άνοδο του άγχους, στις διαταραχές ύπνου και στην εθιστική αρχιτεκτονική των ψηφιακών πλατφορμών. Τα στοιχεία που έχουν ήδη παρουσιαστεί στη δημόσια συζήτηση δείχνουν ότι η ανησυχία δεν είναι αφηρημένη: το 75% των παιδιών που χρησιμοποιούν social media στην Ελλάδα είναι σε ηλικία δημοτικού, ενώ το 80% των πολιτών που συμμετείχαν σε δημοσκόπηση της ALCO τον Φεβρουάριο δήλωσαν ότι στηρίζουν την απαγόρευση.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα δεδομένα που επικαλούνται οι υποστηρικτές του μέτρου ενισχύουν την αίσθηση επείγοντος. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για την Ευρώπη έχει καταγράψει άνοδο της προβληματικής χρήσης social media στους εφήβους από 7% το 2018 σε 11% το 2022, ενώ πάνω από το ένα τρίτο των εφήβων δηλώνει συνεχή διαδικτυακή επαφή με φίλους και άλλους χρήστες. Στα κορίτσια καταγράφονται υψηλότερα ποσοστά προβληματικής χρήσης social media από ό,τι στα αγόρια. Το επιχείρημα του Άδωνι Γεωργιάδη περί «εθισμού» πατά ακριβώς σε αυτό το υπόβαθρο: η κυβέρνηση δεν θέλει να παρουσιάσει το μέτρο ως ηθική παρέμβαση, αλλά ως υγειονομική και κοινωνική απάντηση σε μια τάση που εντείνεται.
Οι εξαιρέσεις και τα δύσκολα ερωτήματα
Οι εξαιρέσεις, πάντως, δείχνουν ότι το σχέδιο απέχει πολύ από μια απλή, μονοκόμματη απαγόρευση. Το γεγονός ότι οι υπηρεσίες απλής ανταλλαγής μηνυμάτων μένουν εκτός δείχνει ότι η κυβέρνηση αναγνωρίζει πως η ψηφιακή επικοινωνία είναι πια οργανικό κομμάτι της καθημερινότητας των εφήβων. Την ίδια ώρα, όμως, ανοίγει μια γκρίζα ζώνη: πολλές δημοφιλείς εφαρμογές συνδυάζουν ανταλλαγή μηνυμάτων, feed περιεχομένου, stories, βίντεο, live λειτουργίες και προτεινόμενο υλικό από αλγόριθμο. Αυτό σημαίνει ότι η οριοθέτηση του τι ακριβώς θεωρείται «social media» και τι «απλή επικοινωνία» θα χρειαστεί εξαιρετικά προσεκτική νομική και τεχνική επεξεργασία.
Υπάρχει και ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο ζήτημα: οι γονείς. Ο Παπαστεργίου έχει τονίσει ότι το κράτος δεν θα μπει «σε κανένα σπίτι και σε κανένα κινητό παιδιού» και ότι η επιτυχία του μέτρου προϋποθέτει συμμετοχή των οικογενειών και των εκπαιδευτικών. Με άλλα λόγια, το νομοθετικό μπλόκο δεν παρουσιάζεται ως αυτάρκης λύση, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου σχήματος επιτήρησης, καθοδήγησης και ψηφιακής αγωγής. Αν αυτή η δεύτερη γραμμή στήριξης δεν λειτουργήσει, η ρύθμιση κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια σύγκρουση ανάμεσα στο κράτος και στην καθημερινή ψηφιακή κουλτούρα των ανηλίκων.
Το ευρωπαϊκό στοίχημα πίσω από την ελληνική πρωτοβουλία
Η κυβέρνηση δεν κρύβει ότι θέλει το ελληνικό μέτρο να λειτουργήσει και ως πίεση προς τις Βρυξέλλες. Η Αθήνα μιλά για κοινή ευρωπαϊκή γραμμή και για μια «συμμαχία προθύμων» με χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Κύπρος, η Δανία και η Γαλλία. Η στρατηγική είναι σαφής: όσο οι πλατφόρμες λειτουργούν διασυνοριακά, καμία εθνική απαγόρευση δεν αρκεί από μόνη της. Γι’ αυτό και η Ελλάδα ζητεί πανευρωπαϊκή ψηφιακή ηλικία ενηλικίωσης, υποχρεωτικό age verification και εναρμονισμένο σύστημα ποινών ως το τέλος του 2026.
Τελικά, το σχέδιο για τους κάτω των 15 δεν θα κριθεί από το αν ακούγεται αυστηρό, αλλά από το αν θα εφαρμοστεί χωρίς να μείνει γεμάτο «τρύπες». Η κυβέρνηση φαίνεται να έχει καταλήξει στο πολιτικό μήνυμα: όχι γενικό μπλακ-άουτ στο διαδίκτυο, αλλά φρένο σε πλατφόρμες που, κατά την άποψή της, χτίστηκαν πάνω στην εξάρτηση της προσοχής. Το ερώτημα είναι αν μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2027 θα έχει λύσει και το τεχνικό πρόβλημα της επαλήθευσης ηλικίας, και το νομικό πρόβλημα των εξαιρέσεων, και το κοινωνικό πρόβλημα της αποδοχής του μέτρου από γονείς, παιδιά και ίδιες τις πλατφόρμες. Εκεί θα φανεί αν πρόκειται για ουσιαστική μεταρρύθμιση ή για μια ισχυρή, αλλά ατελή, πολιτική εξαγγελία.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Social media κάτω των 15 ετών: Το νέο μέτωπο προστασίας των παιδιών
Ενέσεις αδυνατίσματος από τα social media: Οι σοβαροί κίνδυνοι
Παιδιά και social media: Το γαλλικό μοντέλο και οι διεθνείς περιορισμοί
