Έναν χρόνο μετά την έναρξη της ταραχώδους θητείας του, ο επίτροπος του FDA, Marty Makary, παρουσιάζει μια φιλόδοξη λίστα θεσμικών και νομοθετικών αλλαγών στο πλαίσιο της πρότασης προϋπολογισμού για το 2027.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Στο επίκεντρο βρίσκονται μια νέα, πιο γρήγορη οδός έναρξης κλινικών μελετών, περισσότερη «ριζική διαφάνεια», αυξημένες εξουσίες επιβολής και σημαντικές παρεμβάσεις σε γενόσημα, βιοομοειδή και σπάνια παιδιατρικά νοσήματα.
Ο FDA περνά σε νέα φάση θεσμικής αναδιάταξης, καθώς ο επίτροπός του, Marty Makary, παρουσίασε στο Κογκρέσο ένα εκτεταμένο πακέτο προτάσεων μέσα από την πρόταση προϋπολογισμού του οργανισμού για το οικονομικό έτος 2027. Μαζί με το αίτημα για συνολικό προϋπολογισμό 7,2 δισ. δολαρίων —εκ των οποίων 3,3 δισ. από ομοσπονδιακές πιστώσεις και 3,9 δισ. από user fees που καταβάλλει η βιομηχανία— ο Makary ζητεί και μια σειρά από νέες νομοθετικές παρεμβάσεις που, αν υιοθετηθούν, θα αναδιαμορφώσουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο αμερικανικός ρυθμιστικός μηχανισμός.
Η λίστα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία μιας νέας οδού για την έναρξη κλινικών μελετών ως εναλλακτική του παραδοσιακού Investigational New Drug (IND) pathway, ευρύτερη δημοσιοποίηση πληροφοριών από complete response letters, κατάργηση του ξεχωριστού χαρακτηρισμού interchangeability για τα βιοομοειδή, προνομιακή μεταχείριση για εγχώριους παραγωγούς γενοσήμων και μόνιμη κατοχύρωση του προγράμματος rare pediatric disease priority review vouchers.
Μια ατζέντα αλλαγών μετά από εσωτερικές αναταράξεις
Οι προτάσεις αυτές δεν εμφανίζονται σε πολιτικό κενό. Ο FDA βίωσε την προηγούμενη χρονιά σημαντικές απώλειες προσωπικού, στο πλαίσιο ευρύτερης αναδιάρθρωσης στο Department of Health and Human Services. Η αποδυνάμωση σε ανθρώπινο δυναμικό συνδυάστηκε με υψηλού προφίλ αποχωρήσεις από ηγετικές θέσεις, ενώ μια σειρά αποφάσεων του οργανισμού σε εμβόλια, θεραπείες σπάνιων νοσημάτων και στο νέο national priority voucher program του Makary προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από ομάδες ασθενών, στελέχη της φαρμακοβιομηχανίας και ίδιους τους εργαζομένους του FDA.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο επίτροπος φαίνεται να επιχειρεί όχι μόνο να επιταχύνει διαδικασίες, αλλά και να επανατοποθετήσει τον οργανισμό απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό, με ιδιαίτερη έμφαση στην Κίνα.
Η πιο καθοριστική πρόταση: μια νέα οδός για την έναρξη κλινικών μελετών
Η ίσως σημαντικότερη παρέμβαση της πρότασης αφορά τη δημιουργία ενός νέου clinical trial notification pathway, που θα λειτουργεί ως ταχύτερη και λιγότερο επιβαρυντική εναλλακτική του υπάρχοντος IND συστήματος. Μέσω αυτού, οι χορηγοί λαμβάνουν σήμερα το πράσινο φως για να ξεκινήσουν κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.
Το όραμα του FDA είναι να δημιουργηθεί μια προαιρετική, risk-based Expedited IND pathway για ορισμένες μελέτες Φάσης 1, όταν υπάρχουν ήδη προκλινικά δεδομένα που μπορούν δυνητικά να καλύψουν τις ρυθμιστικές απαιτήσεις με τη βοήθεια validated new approach methods (NAMs), δηλαδή εναλλακτικών προσεγγίσεων στην ανάπτυξη φαρμάκων που δεν στηρίζονται αποκλειστικά σε δοκιμές σε ζώα.
Ο Makary φαίνεται να στοχεύει ιδιαίτερα στις μικρότερες βιοτεχνολογικές εταιρείες, οι οποίες, σύμφωνα με το έγγραφο του προϋπολογισμού, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα εμπόδια εισόδου στο σημερινό σύστημα. Κατά την εκτίμηση του FDA, αυτό το περιβάλλον έχει συμβάλει στο να μεταφέρονται όλο και περισσότερες πρώιμες προκλινικές και Φάσης 1 δραστηριότητες στην Κίνα και στην Αυστραλία.
Ο φόβος ότι οι ΗΠΑ χάνουν έδαφος από την Κίνα
Σε ομιλία του προς το προσωπικό του FDA την 1η Απριλίου, με αφορμή τον έναν χρόνο από την ανάληψη της ηγεσίας του, ο Makary υποστήριξε ότι η Κίνα πραγματοποιεί σήμερα τέσσερις φορές περισσότερες ενάρξεις μελετών Φάσης 1 από τις ΗΠΑ και χαρακτήρισε τη χώρα «τη μεγαλύτερη απειλή στον χώρο του φαρμάκου».
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο μέσος χρόνος ανάμεσα σε ένα pre-IND request και την ουσιαστική έναρξη ενός IND φτάνει περίπου τις 380 ημέρες στις ΗΠΑ, έναντι 220 ημερών στην Κίνα. Παρότι το σχόλιό του για πιθανή περαιτέρω μείωση στην Κίνα στα 60 ημέρες φαίνεται να μπέρδεψε άλλο πιλοτικό κινεζικό πρόγραμμα, το ουσιαστικό μήνυμά του παραμένει ίδιο: ο FDA θεωρεί ότι οι ΗΠΑ πρέπει να γίνουν πολύ πιο γρήγορες και πιο αποδοτικές.
Ο ίδιος έθεσε ανοιχτά το ερώτημα αν οι απαιτήσεις του IND έχουν μείνει πίσω επειδή δεν έχουν ουσιαστικά επικαιροποιηθεί εδώ και δεκαετίες, υπογραμμίζοντας ότι ο οργανισμός δεν θα πρέπει να ζητά πράγματα που δεν είναι πραγματικά κρίσιμα για την ασφάλεια ή την αποτελεσματικότητα.
Το μοντέλο της Κίνας και τα investigator-initiated trials
Το σημείο αναφοράς στη συζήτηση είναι η ιδιαίτερη διπλή δομή της κινεζικής κλινικής έρευνας, στην οποία οι κλασικές ρυθμιζόμενες κλινικές δοκιμές συνυπάρχουν με τα investigator-initiated trials (IITs). Τα IITs ξεκινούν από ερευνητές σε μεγάλα ιατρικά ιδρύματα και εποπτεύονται κυρίως από την Εθνική Επιτροπή Υγείας, όχι από την κεντρική φαρμακευτική ρυθμιστική αρχή.
Με νέους κανόνες που τίθενται σε ισχύ από την 1η Μαΐου, και οι ίδιες οι φαρμακευτικές εταιρείες θα μπορούν στην Κίνα να ξεκινούν αντίστοιχες μελέτες σε συνεργασία με υγειονομικούς οργανισμούς. Οι μελέτες αυτές απαιτούν κυρίως έγκριση από τοπικές επιστημονικές και επιτροπές δεοντολογίας και άρα μπορούν να ενεργοποιηθούν εξαιρετικά γρήγορα.
Αν και τέτοιες μελέτες δεν οδηγούν άμεσα σε αίτηση έγκρισης φαρμάκου, παρέχουν πρώιμα δεδομένα σε ανθρώπους για ασφάλεια και δοσολογία και λειτουργούν ως πολύτιμο φίλτρο πριν από ακριβότερα registrational plans. Στην πράξη, αυτό δημιουργεί έναν «flywheel effect» μηχανισμό: τα πρώιμα ανθρώπινα δεδομένα μειώνουν το ρίσκο, προσελκύουν επενδυτές, οδηγούν σε συνεργασίες, επεκτείνουν τη μεταποιητική βάση και ενισχύουν την εμπειρία των κέντρων κλινικής έρευνας.
Ο Makary θέλει ταχύτερη πορεία, αλλά όχι χωρίς τον FDA
Παρά την αναφορά του στο κινεζικό μοντέλο, ο Makary δεν φαίνεται έτοιμος να βγάλει τον FDA τελείως από την εξίσωση. Η νέα οδός που προτείνει παραμένει εντός του αμερικανικού ρυθμιστικού πλαισίου, απλώς επιδιώκει να μειώσει το βάρος των απαιτήσεων και να επιταχύνει τη διαδικασία.
Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος παραδέχεται ότι τα προβλήματα δεν περιορίζονται στον FDA. Σε πολλές περιπτώσεις, η πραγματική καθυστέρηση στις ΗΠΑ προκύπτει αργότερα, στα institutional review boards (IRBs). Ο επίτροπος υποστήριξε ότι η ερευνητική υποδομή των ΗΠΑ εξαρτάται υπερβολικά από ένα «rate-limiting step» που μπλοκάρει τους ερευνητές και καθιστά τη χώρα λιγότερο ανταγωνιστική από διεθνείς αντιπάλους.
Γι’ αυτό και μίλησε για πιθανή IRB reform και για master contracting, ώστε να μειωθούν οι χρονοκαθυστερήσεις και να επιταχυνθούν οι ενάρξεις κλινικών μελετών.
Περισσότερη διαφάνεια στις επιστολές απόρριψης
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο της λίστας αφορά τις complete response letters, δηλαδή τις επιστολές με τις οποίες ο FDA εξηγεί στις εταιρείες γιατί δεν προχωρά σε έγκριση. Ο οργανισμός ζητεί ρητή νομοθετική εξουσιοδότηση ώστε να μπορεί να δημοσιοποιεί περισσότερες πληροφορίες για τις ελλείψεις στα δεδομένα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας που εντοπίζει σε αυτές τις επιστολές.
Η λογική πίσω από την πρόταση είναι ότι τέτοια δεδομένα θα μπορούσαν να βοηθήσουν άλλες εταιρείες να αποφύγουν παρόμοια λάθη στα δικά τους αναπτυξιακά προγράμματα. Ο Makary έχει ήδη επενδύσει πολιτικά στο αφήγημα της “radical transparency”, και αυτή η πρόταση δείχνει ότι θέλει να μετατρέψει το αφήγημα αυτό σε πιο μόνιμο θεσμικό εργαλείο.
Νέες εξουσίες απέναντι σε παραπλανητική διαφήμιση και supply chain αδυναμίες
Ο FDA ζητεί επίσης ενίσχυση των εξουσιών του απέναντι στη direct-to-consumer διαφήμιση που παραπλανά το κοινό, ειδικά στον χώρο των compounded drugs. Το θέμα έχει βρεθεί επανειλημμένα στο προσκήνιο μετά τη μαζική εμπορική προώθηση compounded εκδοχών δημοφιλών GLP-1 θεραπειών για την παχυσαρκία.
Η πρόταση θέλει να θεωρούνται αυτά τα προϊόντα misbranded όταν η διαφήμισή τους τα παρουσιάζει παραπλανητικά ή δεν καθιστά σαφές ότι δεν έχουν αξιολογηθεί από τον FDA.
Παράλληλα, ο οργανισμός ζητεί ισχυρότερες εξουσίες για τις μεταβολές στη βιομηχανική παραγωγή ήδη εγκεκριμένων φαρμάκων και βιολογικών προϊόντων, όπως νέες εγκαταστάσεις ή νέοι προμηθευτές δραστικών ουσιών. Ο στόχος είναι να μπορεί να ελέγχει και να εγκρίνει τέτοιες αλλαγές πριν εκτεθούν οι ασθενείς.
Σε ακόμη πιο επιθετικό τόνο, ο FDA ζητά σημαντικές εξουσίες επιβολής, συμπεριλαμβανομένων αστικών χρηματικών προστίμων και της δυνατότητας απόσυρσης προϊόντων από την αγορά, όταν δεν αναφέρονται σωστά τα δεδομένα προέλευσης των δραστικών φαρμακευτικών ουσιών. Θέλει, ουσιαστικά, πλήρη ορατότητα στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Πιο σκληρή στάση στα εισαγόμενα ιατροτεχνολογικά προϊόντα
Στο ίδιο πνεύμα, ο FDA ζητεί περισσότερες εξουσίες και για τον έλεγχο εισαγόμενων ιατροτεχνολογικών προϊόντων, ώστε να διασφαλίζεται ότι συμμορφώνονται με τα αμερικανικά πρότυπα ποιότητας. Στην πρόταση τονίζεται ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να βλέπουν αυξημένη ροή προβληματικών συσκευών από την Κίνα και άλλες χώρες, κάτι που θεωρείται σημαντικός κίνδυνος για ασθενείς και επαγγελματίες υγείας.
Προνόμια για τους εγχώριους παραγωγούς γενοσήμων
Στο πεδίο των generics, ο FDA προτείνει ένα μέτρο που συνδυάζει τη βιομηχανική πολιτική με τη φαρμακευτική ανταγωνιστικότητα. Θέλει να επιτραπεί στους παραγωγούς γενοσήμων που κατασκευάζουν στις ΗΠΑ —ή επενδύουν ουσιαστικά στην αύξηση της εγχώριας παραγωγικής ικανότητας— να υποβάλλουν νωρίτερα τις σχετικές αιτήσεις σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, σε σχέση με ξένους ανταγωνιστές.
Αυτό θα τους έδινε και προβάδισμα στην υποβολή Paragraph IV certifications, άρα και μεγαλύτερη πιθανότητα να εξασφαλίσουν την κερδοφόρα 180ήμερη αποκλειστικότητα που απονέμεται στον πρώτο επιτυχή challenger μιας πατέντας. Στην πράξη, η πρόταση επιχειρεί να επαναπατρίσει μέρος της φαρμακευτικής εφοδιαστικής αλυσίδας στις ΗΠΑ.
Βιοομοειδή: τέλος στο ξεχωριστό “interchangeability”
Μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές για τα βιοομοειδή είναι η πρόταση να καταργηθεί η ξεχωριστή κατηγορία interchangeability. Μέχρι σήμερα, αυτός ο χαρακτηρισμός επιτρέπει στο φαρμακείο να υποκαθιστά ελεύθερα ένα ακριβότερο reference product με βιοομοειδές χωρίς νέα έγκριση από τον γιατρό.
Ο FDA θεωρεί πλέον ότι αυτή η διάκριση δημιουργεί σύγχυση και παρερμηνείες, σαν να υπάρχουν δύο επίπεδα ασφάλειας ή αποτελεσματικότητας μέσα στην ίδια κατηγορία. Η πρόταση είναι όλα τα ήδη εγκεκριμένα βιοομοειδή να θεωρούνται ουσιαστικά ισότιμα ως προς τη δυνατότητα υποκατάστασης, ευθυγραμμίζοντας τις ΗΠΑ περισσότερο με το ευρωπαϊκό μοντέλο.
Αυτό θα μπορούσε να μειώσει αισθητά το κόστος και τον χρόνο ανάπτυξης, καθώς οι σχετικές μελέτες σύγκρισης μπορεί να διαρκούν 1 έως 3 χρόνια και να κοστίζουν περίπου 24 εκατ. δολάρια.
Μόνιμη κατοχύρωση του προγράμματος για σπάνια παιδιατρικά νοσήματα
Ο Makary ζητεί επίσης να γίνει μόνιμο το πρόγραμμα Rare Pediatric Disease Priority Review Voucher (RPD PRV). Το πρόγραμμα αυτό ανανεωνόταν συνήθως κάθε τέσσερα χρόνια, όμως η περιοδική αυτή διαδικασία το εξέθετε σε πολιτικές αναταράξεις, όπως φάνηκε το 2024, όταν η επανεξουσιοδότηση μπλέχτηκε με ευρύτερες συζητήσεις για την πολιτική υγείας και το πρόγραμμα έληξε προσωρινά.
Αν και επανήλθε τον Φεβρουάριο μέσα από τον Consolidated Appropriations Act of 2026, παραμένει προγραμματισμένο να λήξει ξανά στις 30 Σεπτεμβρίου 2029. Ο FDA υποστηρίζει ότι η μόνιμη κατοχύρωσή του θα δημιουργήσει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα για τους χορηγούς και θα στηρίξει την ανάπτυξη θεραπειών για ορφανά παιδιατρικά νοσήματα.
Περισσότερη ευελιξία και στα advisory committees
Στη λίστα περιλαμβάνεται και αίτημα για μεγαλύτερη ευελιξία στον τρόπο σύγκλησης και στη σύνθεση των advisory committees. Η πρόταση συνδέεται με πολιτική που είχε ήδη εξαγγείλει ο Makary το 2025, όταν επιχείρησε να περιορίσει τη συμμετοχή εκπροσώπων της φαρμακευτικής βιομηχανίας στις συμβουλευτικές επιτροπές, προβάλλοντας την ανάγκη ελέγχου των συγκρούσεων συμφερόντων.
Τώρα ζητεί να μπορεί να διορίζει τέτοιους εκπροσώπους μόνο όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο, αντί να δεσμεύεται από τη σημερινή νομοθεσία που ουσιαστικά απαιτεί τη συμμετοχή τους. Η αλλαγή αυτή θα του έδινε μεγαλύτερη ευελιξία στον προγραμματισμό των επιτροπών αλλά και περισσότερο έλεγχο στη σύνθεσή τους.
Μια ατζέντα μεταρρύθμισης με υψηλό πολιτικό και ρυθμιστικό ρίσκο
Συνολικά, η λίστα του Makary αποτυπώνει μια επιθετική ατζέντα μεταρρύθμισης. Από τη μία πλευρά, επιχειρεί να κάνει τις ΗΠΑ πιο ανταγωνιστικές έναντι της Κίνας, να επιταχύνει την κλινική ανάπτυξη, να στηρίξει τα βιοομοειδή και τα γενόσημα και να ενισχύσει τη διαφάνεια. Από την άλλη, ζητεί σημαντική επέκταση των εξουσιών του FDA σε τομείς όπως η διαφήμιση, η αλυσίδα εφοδιασμού και η αγορά των ιατροτεχνολογικών προϊόντων.
Το αν το Κογκρέσο θα υιοθετήσει αυτό το πακέτο παραμένει ανοιχτό. Όμως το μήνυμα του FDA είναι πλέον σαφές: ο οργανισμός δεν ζητεί απλώς περισσότερα χρήματα, αλλά και περισσότερα εργαλεία για να ξαναγράψει κρίσιμα τμήματα του αμερικανικού ρυθμιστικού πλαισίου.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Eli Lilly: έγκριση από τον FDA για το χάπι αδυνατίσματος Foundayo
Οι 6 αποφάσεις του FDA που αλλάζουν το β’ τρίμηνο του 2026
