Μια στρατηγική πρόταση για τη δημιουργία συμμετοχικού οικοσυστήματος γύρω από τα δεδομένα υγείας στην Ελλάδα παρουσιάζουν η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ), το PhARMA Innovation Forum (PIF) και το European Institute for Innovation through Health Data.
Το κοινό White Paper με τίτλο «European Health Data Space Implementation in Greece: Establishing an EHDS Stakeholder Ecosystem» θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη η χώρα να περάσει από την κανονιστική συμμόρφωση στην ουσιαστική παραγωγή αξίας για τους ασθενείς, τους επαγγελματίες υγείας και το σύστημα υγείας συνολικά.
Μια μεταρρύθμιση με ευρωπαϊκό και εθνικό αποτύπωμα
Το European Health Data Space, γνωστό ως EHDS, αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για το μέλλον της ψηφιακής υγείας. Δημιουργεί ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο για την πρωτογενή χρήση των δεδομένων, δηλαδή για την παροχή φροντίδας στον ασθενή, αλλά και για τη δευτερογενή χρήση τους στην έρευνα, στην καινοτομία, στη δημόσια υγεία και στη χάραξη πολιτικής.
Για την Ελλάδα, η εφαρμογή του EHDS δεν αποτελεί απλώς τεχνική ή νομική υποχρέωση. Συνιστά δομική μεταρρύθμιση, η οποία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η φροντίδα, σχεδιάζονται οι πολιτικές υγείας, αξιολογούνται οι παρεμβάσεις και αναπτύσσεται η καινοτομία.
Το White Paper αναδεικνύει ότι η χώρα έχει την ευκαιρία να κινηθεί πέρα από την ελάχιστη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο και να διεκδικήσει ρόλο περιφερειακού ηγέτη στην ψηφιακή υγεία. Για να συμβεί αυτό, όμως, απαιτείται συντονισμός, διαλειτουργικότητα, εμπιστοσύνη και ουσιαστική συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων μερών.
Από τα συστήματα στην εμπιστοσύνη
Κεντρικό συμπέρασμα της κοινής πρωτοβουλίας είναι ότι οι θεσμικές ρυθμίσεις και οι τεχνικές υποδομές, όσο αναγκαίες και αν είναι, δεν αρκούν από μόνες τους. Η επιτυχία του EHDS στην Ελλάδα θα εξαρτηθεί από το αν οι πολίτες, οι ασθενείς, οι επαγγελματίες υγείας, οι δημόσιες αρχές, η επιστημονική κοινότητα και οι φορείς καινοτομίας θα μπορέσουν να λειτουργήσουν μέσα σε ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης.
Η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας απαιτεί όχι μόνο ασφαλείς υποδομές, αλλά και κοινή γλώσσα. Τα δεδομένα πρέπει να έχουν ποιότητα, σημασιολογική συνέπεια και δυνατότητα χρήσης από διαφορετικά συστήματα. Διαφορετικά, η ύπαρξη μεγάλου όγκου πληροφοριών δεν οδηγεί απαραίτητα σε καλύτερη φροντίδα ή καλύτερη πολιτική υγείας.
Γι’ αυτό και το White Paper προτείνει τη δημιουργία ενός δομημένου οικοσυστήματος ενδιαφερόμενων μερών, το οποίο θα λειτουργεί συμπληρωματικά και σε πλήρη ευθυγράμμιση με το επίσημο θεσμικό πλαίσιο του υπουργείου Υγείας.
Ένα stakeholder ecosystem με επίκεντρο τους ασθενείς
Η πρόταση των ΕΛΛΟΚ, PIF και i-HD δεν περιορίζεται στη δημιουργία ενός ακόμη συμβουλευτικού σχήματος. Περιγράφει ένα συμμετοχικό οικοσύστημα που θα μπορεί να εντοπίζει και να επιλύει πρακτικά προβλήματα εφαρμογής, τα οποία συχνά δεν καλύπτονται από τη νομοθεσία.
Στο επίκεντρο τοποθετούνται οι ασθενείς. Η λογική είναι σαφής: τα δεδομένα υγείας δεν είναι αφηρημένοι αριθμοί. Συνδέονται με πραγματικές διαδρομές ασθενών, με εμπειρίες φροντίδας, με καθυστερήσεις, ανάγκες, εκβάσεις και ανισότητες. Η αξιοποίησή τους πρέπει να γίνεται με τρόπο που προστατεύει την ιδιωτικότητα, δεν αποκαλύπτει την ταυτότητα των πολιτών και επιστρέφει αξία στην κοινωνία.
Η συμμετοχική προσέγγιση κρίνεται κρίσιμη και για έναν ακόμη λόγο. Αν οι πολίτες δεν κατανοούν πώς χρησιμοποιούνται τα δεδομένα τους και ποιο είναι το όφελος για τη φροντίδα, την έρευνα και τη δημόσια υγεία, η εμπιστοσύνη μπορεί να κλονιστεί. Χωρίς εμπιστοσύνη, ακόμη και το πιο προηγμένο τεχνικό σύστημα κινδυνεύει να μείνει ανενεργό ή υποαξιοποιημένο.
Οι έξι στρατηγικές συστάσεις προς την Πολιτεία
Το White Paper καταθέτει έξι στρατηγικές συστάσεις προς την Πολιτεία. Πρώτη και βασική είναι η επίσημη αναγνώριση ενός αυτόνομου και αντιπροσωπευτικού οικοσυστήματος ενδιαφερόμενων μερών, το οποίο θα υποστηρίζεται από έναν ουδέτερο συντονιστικό φορέα συνεργασίας.
Ο φορέας αυτός θα έχει αποστολή να διασφαλίζει τη διαφάνεια, τη συμμετοχή και τη συμπερίληψη όλων των κρίσιμων πλευρών, με κεντρικό άξονα τους ασθενείς. Παράλληλα, προτείνεται στρατηγική ευθυγράμμιση με την Πολιτεία, χωρίς άμεσο κρατικό επιχειρησιακό έλεγχο, ώστε το οικοσύστημα να διατηρεί την ευελιξία και την πρακτική του αποτελεσματικότητα.
Η πρόταση περιλαμβάνει ακόμη τη δημιουργία επίσημων καναλιών επικοινωνίας για τη μεταφορά εθνικών προτεραιοτήτων, καθώς και ρητή δέσμευση της Πολιτείας να αξιοποιεί την τεχνική εμπειρογνωμοσύνη των φορέων στον σχεδιασμό μελλοντικών πολιτικών.
Το πλαίσιο ολοκληρώνεται με μηχανισμούς διαφάνειας για την ηθική χρήση των δεδομένων. Στόχος είναι η δευτερογενής χρήση να υπηρετεί αποκλειστικά τη βελτίωση της φροντίδας, της ασφάλειας των ασθενών, της έρευνας και της δημόσιας υγείας.
Η δευτερογενής χρήση ως μοχλός καινοτομίας
Η δευτερογενής χρήση των δεδομένων υγείας αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους άξονες του EHDS. Μέσα από ασφαλή, ελεγχόμενη και ανωνυμοποιημένη αξιοποίηση, τα δεδομένα μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη νέων θεραπειών, την ιατρική ακριβείας, την αξιολόγηση πραγματικών εκβάσεων και τον καλύτερο σχεδιασμό υπηρεσιών υγείας.
Το PhARMA Innovation Forum υπογραμμίζει ότι η δευτερογενής χρήση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ανάπτυξη νέων θεραπειών και για τη μετάβαση σε πιο προβλέψιμο και στρατηγικά οργανωμένο σύστημα υγείας. Σε μια περίοδο κατά την οποία η καινοτομία απαιτεί πραγματικά δεδομένα, η Ελλάδα δεν μπορεί να μείνει στο περιθώριο της ευρωπαϊκής εξέλιξης.
Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτή πρέπει να συνοδεύεται από κανόνες. Δεν αρκεί να υπάρχουν δεδομένα. Χρειάζονται σαφή πρωτόκολλα ασφαλούς πρόσβασης, κριτήρια ποιότητας, διαδικασίες ελέγχου, λογοδοσία και θεσμική εγγύηση ότι η χρήση τους δεν θα απομακρύνεται από το δημόσιο συμφέρον.
Η τεχνική βάση της εμπιστοσύνης
Το i-HD επισημαίνει ότι χωρίς αυστηρά πρότυπα διαλειτουργικότητας και ποιότητας, το EHDS κινδυνεύει να παραμείνει μια ανεκπλήρωτη υπόσχεση. Η διαλειτουργικότητα δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι η προϋπόθεση ώστε διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα να μπορούν να επικοινωνούν, να ανταλλάσσουν δεδομένα και να παράγουν αξιόπιστα συμπεράσματα.
Αν τα δεδομένα καταγράφονται με διαφορετικούς τρόπους, αν οι κωδικοποιήσεις δεν είναι συμβατές ή αν οι έννοιες δεν έχουν κοινό νόημα, τότε η ανάλυση μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα. Γι’ αυτό η σημασιολογική συνέπεια και η ποιότητα των δεδομένων αποτελούν πολιτικό, επιστημονικό και ηθικό ζήτημα.
Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντικά βήματα ψηφιακής υγείας, όμως η επόμενη φάση απαιτεί ενοποίηση, τυποποίηση και αξιοπιστία. Το ζητούμενο δεν είναι να υπάρχουν αποσπασματικές βάσεις δεδομένων, αλλά ένα ασφαλές, διαλειτουργικό και κοινωνικά αποδεκτό περιβάλλον αξιοποίησης.
Η φωνή των ασθενών ως προϋπόθεση επιτυχίας
Από την πλευρά της ΕΛΛΟΚ, η βασική έμφαση δίνεται στη σύνδεση των δεδομένων υγείας με την εμπειρία των ασθενών. Για τις οργανώσεις ασθενών με καρκίνο, τα δεδομένα δεν έχουν αξία μόνο όταν μετρούν αριθμούς περιστατικών ή θεραπειών. Έχουν αξία όταν φωτίζουν ανισότητες πρόσβασης, χρόνους αναμονής, εκβάσεις, ποιότητα ζωής και πραγματικές ανάγκες.
Η εμπιστοσύνη, όπως αναδεικνύεται στην πρόταση, αποτελεί θεμέλιο κάθε μεταρρύθμισης. Οι ασθενείς πρέπει να γνωρίζουν ότι τα δεδομένα τους προστατεύονται, ότι η ταυτότητά τους δεν αποκαλύπτεται και ότι η χρήση των πληροφοριών έχει σκοπό τη βελτίωση της φροντίδας.
Σε αυτό το σημείο, το EHDS μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία ενδυνάμωσης των ασθενών. Όχι μόνο ως πηγή δεδομένων, αλλά ως ισότιμων συνομιλητών στον σχεδιασμό πολιτικών υγείας.
Πρακτικό πλάνο δράσης 180 ημερών
Το White Paper δεν μένει σε γενικές αρχές. Καταλήγει σε πρακτικό πλάνο δράσης 180 ημερών, το οποίο προτείνει τη σύσταση θεματικών ομάδων εργασίας για κρίσιμα ζητήματα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ποιότητα των δεδομένων, τα πρωτόκολλα ασφαλούς πρόσβασης και οι μηχανισμοί διαφάνειας.
Η πρόταση για συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα έχει ιδιαίτερη σημασία. Η υλοποίηση του EHDS δεν μπορεί να παραπέμπεται αόριστα στο μέλλον. Χρειάζεται οργανωμένη εκκίνηση, σαφείς ρόλοι, μετρήσιμα βήματα και συντονισμένος διάλογος.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η Ελλάδα μπορεί να διασφαλίσει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός της υγείας δεν θα περιοριστεί σε μια τεχνική προσαρμογή, αλλά θα έχει ως τελικό αποδέκτη τον ίδιο τον πολίτη.
Το PIF και η πρόσβαση στην καινοτομία
Το PhARMA Innovation Forum αποτελεί forum 31 ηγέτιδων φαρμακευτικών εταιρειών, με κοινό στόχο την προώθηση ταχύτερης και ευρύτερης πρόσβασης των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο του White Paper, η συμμετοχή του PIF αναδεικνύει τη σύνδεση ανάμεσα στα δεδομένα υγείας, τη φαρμακευτική καινοτομία και τη βιωσιμότητα του συστήματος.
Η ύπαρξη αξιόπιστων δεδομένων μπορεί να υποστηρίξει καλύτερη αξιολόγηση θεραπειών, πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις αποζημίωσης, καλύτερη πρόβλεψη αναγκών και πιο δίκαιη κατανομή πόρων. Έτσι, τα δεδομένα δεν αντιμετωπίζονται ως τεχνοκρατικό εργαλείο, αλλά ως προϋπόθεση για ένα δίκαιο, βιώσιμο και υψηλής ποιότητας σύστημα υγείας.
Η ΕΛΛΟΚ και η ογκολογική διάσταση των δεδομένων
Η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου είναι το δευτεροβάθμιο όργανο των συλλόγων ασθενών με καρκίνο στη χώρα, με 52 συλλόγους-μέλη από όλη την Ελλάδα. Η αποστολή της είναι η μείωση του βάρους του καρκίνου στους ασθενείς και στους οικείους τους, η βελτίωση των εκβάσεων και η αναβάθμιση της ογκολογικής περίθαλψης και φροντίδας.
Η ΕΛΛΟΚ αποτελεί επίσης τον Εθνικό Κόμβο για την Αποστολή του Καρκίνου, National Cancer Mission Hub – Hellas, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικτύου που προωθεί την εμβληματική πρωτοβουλία «Αποστολή Καρκίνος». Η συμμετοχή της στην πρωτοβουλία για το EHDS δίνει ιδιαίτερο βάρος στη φωνή των ογκολογικών ασθενών, οι οποίοι έχουν άμεσο συμφέρον από καλύτερα δεδομένα, έγκαιρη πρόσβαση, αξιολόγηση εκβάσεων και διαφανή σχεδιασμό πολιτικών.
Το i-HD και η ευρωπαϊκή τεχνογνωσία
Το European Institute for Innovation through Health Data είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός αφιερωμένος στην υπεύθυνη, αποτελεσματική και αξιόπιστη αξιοποίηση των δεδομένων υγείας. Στόχος του είναι η βελτίωση της φροντίδας, η επιτάχυνση της έρευνας και η συμβολή σε καλύτερες εκβάσεις υγείας σε όλη την Ευρώπη.
Το i-HD φέρνει σε κοινό πεδίο δράσης δημόσιες αρχές, ακαδημαϊκή κοινότητα, βιομηχανία και οργανώσεις ασθενών, προωθώντας υψηλά πρότυπα ποιότητας δεδομένων, διαλειτουργικότητας και διακυβέρνησης. Η τεχνογνωσία αυτή είναι κρίσιμη για την Ελλάδα, καθώς η εφαρμογή του EHDS θα απαιτήσει γεφύρωση πολιτικής, κανονιστικού πλαισίου και πρακτικής υλοποίησης.
Από την ψηφιακή συμμόρφωση στην κοινωνική αξία
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι μόνο να εφαρμόσει τον ευρωπαϊκό κανονισμό. Είναι να διαμορφώσει ένα περιβάλλον στο οποίο τα δεδομένα υγείας θα δημιουργούν πραγματική κοινωνική αξία. Αυτό σημαίνει καλύτερη φροντίδα, πιο ασφαλείς διαδρομές ασθενών, ενίσχυση της έρευνας, ταχύτερη πρόσβαση στην καινοτομία και πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις πολιτικής.
Το κοινό White Paper των ΕΛΛΟΚ, PIF και i-HD επιχειρεί να θέσει τις βάσεις αυτής της μετάβασης. Η πρότασή του είναι σαφής: η επιτυχία του EHDS θα κριθεί όχι μόνο από τις πλατφόρμες και τους νόμους, αλλά από την ικανότητα της χώρας να οργανώσει εμπιστοσύνη, συνεργασία και κοινή ευθύνη.
Αν η Ελλάδα κινηθεί έγκαιρα, με συμμετοχικότητα και τεχνική σοβαρότητα, ο Ενιαίος Χώρος Δεδομένων Υγείας μπορεί να εξελιχθεί σε εργαλείο αναβάθμισης της φροντίδας και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας του εθνικού συστήματος υγείας. Αν όχι, υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί μια ευρωπαϊκή ευκαιρία με μεγάλη αξία για τους ασθενείς, την έρευνα και τη δημόσια υγεία.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
PIF: Υπό ασφυκτική πίεση η φαρμακευτική καινοτομία στην Ελλάδα
Ιωάννης Κωτσιόπουλος: Γιατί αποχωρεί ο γενικός διευθυντής του PIF
PIF: Φάρμακο, πρόσβαση και καινοτομία – Το κρίσιμο στοίχημα της Ελλάδας
