Η Ιταλία επιχειρεί να μετατρέψει τη μακρόχρονη επιστημονική της ισχύ σε ένα πιο ώριμο και διεθνώς ανταγωνιστικό οικοσύστημα βιοτεχνολογίας.
Η ενίσχυση των γραφείων μεταφοράς τεχνολογίας, η αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων, η επιστροφή επιστημόνων από το εξωτερικό και η καλύτερη σύνδεση με ευρωπαϊκά venture capital funds δημιουργούν νέες προοπτικές για τις ιταλικές biotech startups, παρά τις πολιτισμικές αντιστάσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν απέναντι στην εμπορική αξιοποίηση της έρευνας.
Η Ιταλία φαίνεται να βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής για τον χώρο της βιοτεχνολογίας, καθώς αρχίζει σταδιακά να μετατρέπει την υψηλού επιπέδου επιστημονική και κλινική έρευνα σε πραγματικές εταιρείες με διεθνείς φιλοδοξίες.
Για χρόνια, η χώρα διέθετε ισχυρά πανεπιστήμια, σημαντική ερευνητική παραγωγή και υψηλού επιπέδου κλινική δραστηριότητα, αλλά υστερούσε στη δημιουργία startups και στην εμπορική αξιοποίηση της επιστήμης.
Τώρα, σύμφωνα με επενδυτές που μίλησαν στο BioSpace, η εικόνα αρχίζει να αλλάζει.
Από την επιστημονική υπεροχή στις startups
Η Ιταλία διαθέτει εδώ και χρόνια ισχυρή θέση στην επιστημονική έρευνα.
Σύμφωνα με το Nature Index, που παρακολουθεί την παραγωγή υψηλής ποιότητας επιστημονικών δημοσιεύσεων σε 178 κορυφαία περιοδικά, η χώρα βρίσκεται στη 10η θέση παγκοσμίως και στην 4η θέση στην Ευρώπη ως προς τη συνολική ερευνητική παραγωγή.
Το βασικό πρόβλημα δεν ήταν η έλλειψη επιστημονικής γνώσης.
Ήταν η δυσκολία μετατροπής αυτής της γνώσης σε εταιρείες, πατέντες και επενδύσιμες τεχνολογίες.
Η Λομβαρδία και το Μιλάνο στο επίκεντρο
Η περιοχή της Λομβαρδίας, με επίκεντρο το Μιλάνο, έχει ιστορικά πρωταγωνιστικό ρόλο στην ιταλική καινοτομία.
Το Μιλάνο αποτελεί το βασικό χρηματοοικονομικό κέντρο της χώρας και διαθέτει παράλληλα ισχυρή επιστημονική και ερευνητική βάση.
Ο Fabrizio Calisti, medical director της Angelini Ventures με έδρα τη Ρώμη, επισημαίνει πάντως ότι η ερευνητική αριστεία δεν περιορίζεται στη βόρεια Ιταλία, καθώς σημαντικά πανεπιστήμια και επιστημονικά κέντρα υπάρχουν σε ολόκληρη τη χώρα.
Πολλές startups ξεκινούν μέσα από τα πανεπιστήμια
Σύμφωνα με τον Lorenzo Pradella, board director της Zcube στο Μιλάνο, σημαντικός αριθμός ιταλικών startups προκύπτει από πανεπιστημιακή έρευνα.
Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των Technology Transfer Offices – TTOs, δηλαδή των γραφείων μεταφοράς τεχνολογίας.
Τα γραφεία αυτά λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στην ακαδημαϊκή έρευνα και την αγορά.
Αναλαμβάνουν μεταξύ άλλων:
την κατοχύρωση πνευματικής ιδιοκτησίας,
την αδειοδότηση τεχνολογιών,
την υποστήριξη spin-offs,
και τη σύνδεση των επιστημόνων με επενδυτές.
Τα γραφεία μεταφοράς τεχνολογίας έγιναν πιο αποτελεσματικά
Οι επενδυτές που μίλησαν στο BioSpace συμφωνούν ότι τα ιταλικά TTOs έχουν βελτιωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια.
Η Diana Saraceni, ιδρύτρια και managing partner της Panakès Partners στο Μιλάνο, και ο Fabrizio Calisti θεωρούν ότι η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των γραφείων μεταφοράς τεχνολογίας έχει συμβάλει στη δημιουργία καλύτερων συνθηκών για νέες εταιρείες.
Η ταχεία και σωστή μεταφορά τεχνολογίας θεωρείται κρίσιμο στοιχείο για:
τη δημιουργία startups,
την προσέλκυση ξένων κεφαλαίων,
τη διατήρηση οικονομικής αξίας εντός της χώρας,
και την ανάπτυξη εταιρειών χωρίς να χάνεται πλήρως η εθνική τους βάση.
Παραμένει η πολιτισμική δυσπιστία απέναντι στην εμπορευματοποίηση
Παρά την πρόοδο, εξακολουθεί να υπάρχει ένα σημαντικό εμπόδιο:
η κουλτούρα της ακαδημαϊκής έρευνας.
Η Saraceni σημειώνει ότι αρκετοί Ιταλοί επιστήμονες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την εμπορική αξιοποίηση της έρευνας με επιφυλακτικότητα.
Σε ορισμένους ακαδημαϊκούς κύκλους υπάρχει ακόμη η αντίληψη ότι η επιστημονική έρευνα πρέπει να παραμένει απομακρυσμένη από το επιχειρηματικό κέρδος.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ακόμη ότι «το να βγάζεις χρήματα» από την επιστήμη είναι κάτι που μπορεί να θεωρηθεί ηθικά προβληματικό.
Το venture capital αυξάνεται
Παρά τις πολιτισμικές δυσκολίες, το επενδυτικό περιβάλλον γίνεται σαφώς πιο θετικό.
Η Saraceni εμφανίζεται αισιόδοξη για την αύξηση των επενδυτικών κεφαλαίων που κατευθύνονται κάθε χρόνο σε ιταλικές και ευρωπαϊκές biotech εταιρείες.
Σήμερα η Ιταλία διαθέτει περίπου μισή ντουζίνα τοπικά venture capital funds που δραστηριοποιούνται ενεργά στη βιοτεχνολογία.
Παράλληλα, αρκετά από αυτά συνδέονται με corporate venture capital σχήματα.
Ο ρόλος της Cassa Depositi e Prestiti
Καθοριστική για την ανάπτυξη του οικοσυστήματος θεωρείται η Cassa Depositi e Prestiti – CDP, η εθνική αναπτυξιακή τράπεζα και επενδυτικός φορέας της Ιταλίας.
Σύμφωνα με τη Saraceni, πριν από περίπου 10 έως 15 χρόνια η CDP άρχισε να λειτουργεί ως καταλύτης για τη δημιουργία ενός πιο ώριμου οικοσυστήματος καινοτομίας.
Στήριξε:
incubators,
venture capital funds,
και μηχανισμούς χρηματοδότησης νέων επιχειρήσεων.
Η παρέμβαση αυτή βοήθησε στη δημιουργία μιας χρηματοοικονομικής υποδομής πάνω στην οποία μπορούσε να αναπτυχθεί το biotech.
Τα ιδιωτικά κεφάλαια έχουν πλέον τον πρώτο λόγο
Παρότι η CDP συνέβαλε σημαντικά στη δημιουργία του οικοσυστήματος, η Saraceni σημειώνει ότι σήμερα η χρηματοδότηση είναι κατά κύριο λόγο ιδιωτική.
Το ιταλικό venture capital έχει ωριμάσει και έχει αποκτήσει καλύτερες διασυνδέσεις με επενδυτές από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ο Calisti επισημαίνει ότι το οικοσύστημα γίνεται πιο διεθνές και περισσότερο ενσωματωμένο στη συνολική ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίων.
Και το Ταμείο Ανάκαμψης ενίσχυσε το biotech
Σημαντικός ήταν και ο ρόλος του ιταλικού National Recovery and Resilience Plan, το οποίο χρηματοδοτείται μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μέρος των δισεκατομμυρίων που διατέθηκαν μέσω του προγράμματος κατευθύνθηκε σε:
biotech,
medtech,
έρευνα,
και υποδομές μεταφοράς τεχνολογίας.
Η χρηματοδότηση αυτή δεν αποτελεί τη μοναδική πηγή ανάπτυξης του κλάδου, αλλά βοήθησε στη δημιουργία πρόσθετων υποδομών και επενδυτικών εργαλείων.
Η επιστροφή των Ιταλών επιστημόνων αλλάζει το τοπίο
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι αυτό που οι επενδυτές χαρακτηρίζουν «brain repatriation».
Ιταλοί επιστήμονες και στελέχη που είχαν εργαστεί για χρόνια σε:
Ηνωμένες Πολιτείες,
Ηνωμένο Βασίλειο,
Ελβετία,
Γερμανία
και άλλα διεθνή hubs
επιστρέφουν σταδιακά στην Ιταλία.
Μαζί τους φέρνουν όχι μόνο επιστημονική γνώση αλλά και εμπειρία από τη δημιουργία και διοίκηση biotech εταιρειών.
Φορολογικά κίνητρα για επιστήμονες από το εξωτερικό
Στην επιστροφή επιστημόνων συμβάλλουν και τα φορολογικά κίνητρα που έχει θεσπίσει η Ιταλία.
Τα κίνητρα αυτά δεν προσελκύουν μόνο Ιταλούς που είχαν φύγει στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με τη Saraceni, έχουν επίσης οδηγήσει επιστήμονες άλλων εθνικοτήτων να εξετάζουν σοβαρά τη μετακίνησή τους στην Ιταλία.
Αυτό ενισχύει σταδιακά τη δεξαμενή στελεχών με διεθνή εμπειρία.
Το μεγάλο στοίχημα είναι το scaling
Η δημιουργία μιας startup είναι μόνο το πρώτο βήμα.
Το σημαντικότερο πρόβλημα για τις ιταλικές biotech εταιρείες είναι το scaling, δηλαδή η μετάβαση από μια μικρή ερευνητική εταιρεία σε μια μεγαλύτερη επιχείρηση με διεθνείς κλινικές δοκιμές, παραγωγή και εμπορική παρουσία.
Σύμφωνα με τον Calisti, το κρίσιμο ζήτημα είναι οι εταιρείες να μπορούν να αναπτύσσονται διεθνώς χωρίς να εγκαταλείπουν πλήρως την Ιταλία.
Ο κίνδυνος μετακίνησης σε μεγαλύτερα biotech hubs
Είναι σύνηθες μια επιτυχημένη ευρωπαϊκή biotech startup να μεταφέρει μέρος ή το σύνολο των δραστηριοτήτων της σε μεγαλύτερα hubs όπως:
η Βοστώνη,
το Λονδίνο,
η Βασιλεία
ή άλλες ισχυρές περιοχές life sciences.
Η μετακίνηση αυτή μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση σε κεφάλαια και εξειδικευμένο προσωπικό.
Όμως για την Ιταλία σημαίνει κίνδυνο απώλειας της οικονομικής και τεχνολογικής αξίας που δημιουργήθηκε αρχικά μέσα στη χώρα.
Η ισχυρή φαρμακευτική παραγωγή μπορεί να βοηθήσει
Ένα από τα πλεονεκτήματα της Ιταλίας είναι η ισχυρή βάση στη φαρμακευτική παραγωγή.
Ο Calisti θεωρεί ότι η παραγωγική υποδομή μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικός παράγοντας διατήρησης ενός μέρους της αξίας των biotech εταιρειών εντός της χώρας.
Ακόμη και αν οι εταιρείες αποκτήσουν διεθνή παρουσία, η δυνατότητα να διατηρούν:
παραγωγή,
ανάπτυξη,
κλινικές δραστηριότητες
ή άλλες λειτουργίες
στην Ιταλία θα μπορούσε να ενισχύσει το εγχώριο οικοσύστημα.
«European-first» αντί για αποκλειστικά ιταλική στρατηγική
Η Diana Saraceni υποστηρίζει ότι οι ιταλικές εταιρείες δεν πρέπει να σκέφτονται αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο.
Αντίθετα, θεωρεί ότι θα πρέπει από την αρχή να υιοθετούν μια «European-first» στρατηγική.
Η ευρωπαϊκή αγορά διαθέτει διαφορετικές πηγές κεφαλαίων, ερευνητικά κέντρα και δίκτυα κλινικών δοκιμών.
Μια εταιρεία που σχεδιάζει εξαρχής την ανάπτυξή της σε ευρωπαϊκή κλίμακα έχει περισσότερες πιθανότητες να αποκτήσει το μέγεθος που απαιτείται για να ανταγωνιστεί διεθνώς.
Γιατί το biotech χρειάζεται πολύ περισσότερο κεφάλαιο
Η βιοτεχνολογία διαφέρει από πολλές άλλες startup αγορές.
Η ανάπτυξη ενός νέου φαρμάκου μπορεί να χρειαστεί:
πολλά χρόνια έρευνας,
προκλινικές μελέτες,
κλινικές δοκιμές,
ρυθμιστικές διαδικασίες
και πολύ μεγάλα κεφάλαια.
Για αυτό η ύπαρξη ενός σταθερού venture capital οικοσυστήματος είναι κρίσιμη.
Δεν αρκεί η αρχική seed χρηματοδότηση.
Οι εταιρείες χρειάζονται επαναλαμβανόμενους γύρους επενδύσεων προκειμένου να φτάσουν μέχρι την κλινική ανάπτυξη.
Η αλλαγή κουλτούρας είναι εξίσου σημαντική με τα χρήματα
Οι επενδυτές θεωρούν ότι η ανάπτυξη του ιταλικού biotech δεν θα κριθεί αποκλειστικά από το πόσα χρήματα θα είναι διαθέσιμα.
Θα εξαρτηθεί επίσης από το αν οι επιστήμονες αρχίσουν να βλέπουν την επιχειρηματικότητα ως φυσική συνέχεια της έρευνας.
Η δημιουργία μιας εταιρείας δεν σημαίνει εγκατάλειψη της επιστημονικής αποστολής.
Μπορεί να αποτελεί τον μηχανισμό μέσω του οποίου μια εργαστηριακή ανακάλυψη θα φτάσει τελικά σε έναν ασθενή.
Περισσότεροι founders, περισσότερα κεφάλαια, μεγαλύτερη διεθνής σύνδεση
Παρά τις δυσκολίες, οι επενδυτές θεωρούν ότι η δυναμική είναι πλέον πραγματική.
Η Ιταλία διαθέτει:
περισσότερους founders,
περισσότερο ιδιωτικό κεφάλαιο,
καλύτερα TTOs,
περισσότερους επαναπατριζόμενους επιστήμονες
και ισχυρότερη σύνδεση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων δημιουργεί τις συνθήκες για μια πιο ώριμη αγορά βιοτεχνολογίας.
Μπορεί η Ιταλία να γίνει νέο ευρωπαϊκό biotech hub;
Η Ιταλία δεν έχει ακόμη την κλίμακα των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών οικοσυστημάτων βιοτεχνολογίας.
Ωστόσο διαθέτει δύο στοιχεία που δύσκολα δημιουργούνται από το μηδέν:
πολύ ισχυρή επιστημονική βάση
και σημαντική κλινική και παραγωγική υποδομή.
Εάν η βελτίωση στη χρηματοδότηση, στη μεταφορά τεχνολογίας και στην επιχειρηματική κουλτούρα συνεχιστεί, η χώρα μπορεί να μετατρέψει τη διεθνή επιστημονική της φήμη σε μια σταθερή ροή biotech εταιρειών ικανών να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
FDA και βιοτεχνολογία: Η ρυθμιστική αβεβαιότητα παγώνει τις επενδύσεις
Ο Έλληνας της βιοτεχνολογίας που φέρνει την καινοτομία πιο κοντά στην Ελλάδα
