Η Ευρώπη παραμένει χωρίς ηγετική θέση στη διεθνή καινοτομία, ενώ στην Τεχνητή Νοημοσύνη η αδυναμία της γίνεται ακόμη πιο εμφανής, εκτιμά ο Ιωσήφ Σηφάκης. Ο κορυφαίος Έλληνας επιστήμονας μιλά για την ανάγκη αξιόπιστων ευφυών συστημάτων και για τους κινδύνους μιας τεχνολογίας που αναπτύσσεται ταχύτερα από τους μηχανισμούς ελέγχου της.
Η Ευρώπη δεν κατάφερε να διεκδικήσει ηγετική θέση στη διεθνή αρένα της καινοτομίας και η υστέρησή της γίνεται ακόμη πιο ορατή στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, τονίζει ο Ιωσήφ Σηφάκης. Ο μοναδικός Έλληνας κάτοχος του βραβείου Turing μιλά για την αξιοπιστία των ευφυών συστημάτων, τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης της ΑΙ και το προσωπικό του στοίχημα να γεφυρώσει την Πληροφορική με την ανθρώπινη κοινή λογική.
Ο Ιωσήφ Σηφάκης, ο μοναδικός Έλληνας ερευνητής που έχει τιμηθεί με το βραβείο Turing, την κορυφαία διεθνή διάκριση στην Πληροφορική, περιγράφει με καθαρότητα τη μεγάλη πρόκληση της εποχής: πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνει πραγματικά αξιόπιστη, χωρίς να αποδυναμώσει την ανθρώπινη αυτονομία.
Με αφορμή τη συμμετοχή του στο EmTech Europe, το συνέδριο του MIT Technology Review που διοργανώθηκε για τρίτη χρονιά με την υπογραφή της Καθημερινής, ο διακεκριμένος επιστήμονας μίλησε στο ΑΠΕ – ΜΠΕ για τη μακρά διαδρομή του στην επαλήθευση πληροφοριακών συστημάτων, για τα όρια των σημερινών μοντέλων ΑΙ, αλλά και για τη θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο τεχνολογικό ανταγωνισμό.
Από την Κρήτη στα κορυφαία εργαστήρια του κόσμου
Από το Ηράκλειο Κρήτης, όπου γεννήθηκε, και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, όπου σπούδασε ηλεκτρολόγος μηχανικός, μέχρι το Πανεπιστήμιο της Γκρενόμπλ, το EPFL της Λωζάνης και το διεθνώς αναγνωρισμένο εργαστήριο Verimag, του οποίου υπήρξε ιδρυτής, ο Ιωσήφ Σηφάκης έχει χαράξει μια πορεία με ισχυρό διεθνές αποτύπωμα.
Το έργο του συνδέθηκε με κρίσιμες τεχνολογικές εφαρμογές, όπως η τεχνολογία fly-by-wire στα επιβατικά αεροσκάφη, αλλά και με τη μέθοδο model checking, που αποτελεί βασικό βιομηχανικό εργαλείο επαλήθευσης πληροφοριακών συστημάτων και χρησιμοποιείται από τεχνολογικούς κολοσσούς όπως η Intel, η Microsoft και η Google.
Ο ίδιος συνοψίζει τη συμβολή του με μια φράση που αποτυπώνει ολόκληρη τη φιλοσοφία του: την ανάπτυξη μεθόδων κατασκευής πληροφοριακών συστημάτων που να είναι όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστα και αυτόνομα.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως αποτέλεσμα μιας μεγάλης σύγκλισης
Για τον Ιωσήφ Σηφάκη, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο τεχνολογικό θαύμα, αλλά το αποκορύφωμα μιας ευρύτερης ιστορικής σύγκλισης. Όπως εξηγεί, η σημερινή επανάσταση δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς την πρόοδο στα chips, χωρίς το Διαδίκτυο και τον Παγκόσμιο Ιστό, αλλά και χωρίς τη συνεχή εξέλιξη των αλγορίθμων.
Κατά την εκτίμησή του, το σημαντικότερο συλλογικό επίτευγμα της Πληροφορικής δεν είναι μόνο τα ορατά αποτελέσματα της ΑΙ, αλλά αυτή ακριβώς η συνεργιστική εξέλιξη του υλικού, της συνδεσιμότητας και των αλγορίθμων. Αυτή η σύγκλιση, σημειώνει, θα συνεχίσει να ενσωματώνεται σε όλους τους τομείς της οικονομίας και της καθημερινής ζωής.
Το μεγάλο ζητούμενο είναι η αξιοπιστία
Παρά τη ραγδαία πρόοδο, ο Σηφάκης θεωρεί ότι η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα παραμένει η «τεχνικά επαληθεύσιμη» αξιοπιστία της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όπως εξηγεί, τα σημερινά συστήματα έχουν εγγενείς αδυναμίες, κυρίως έλλειψη εξηγησιμότητας και προβλεψιμότητας. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να δώσουν ανακριβείς απαντήσεις, να παράγουν «παραισθήσεις» και να οδηγήσουν σε λανθασμένες αποφάσεις.
Σε περιβάλλοντα όπου υπάρχει έμπειρος ανθρώπινος έλεγχος, το πρόβλημα ίσως μπορεί να περιοριστεί. Όμως, όσο η τεχνολογία κατευθύνεται προς όλο και πιο αυτόνομα συστήματα, ο κίνδυνος γίνεται μεγαλύτερος.
Κατά τον ίδιο, το ζήτημα δεν είναι απλώς να φτιάξουμε πιο «έξυπνα» μοντέλα. Το ουσιαστικό στοίχημα είναι να φτιάξουμε συστήματα που θα μπορούν να χρησιμοποιούνται χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση και ταυτόχρονα να πληρούν υψηλά πρότυπα ασφάλειας και αξιοπιστίας.
Οι τρεις μεγάλοι κίνδυνοι της ανεξέλεγκτης ΑΙ
Ο Ιωσήφ Σηφάκης διαχωρίζει τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης σε τρεις βασικές κατηγορίες.
Η πρώτη αφορά τους τεχνολογικούς κινδύνους, δηλαδή τις αστοχίες που προκύπτουν από την αναξιοπιστία των ίδιων των συστημάτων. Η δεύτερη αφορά τους ανθρωπογενείς κινδύνους, δηλαδή την κακόβουλη χρήση της ΑΙ για παραχάραξη δεδομένων, επιθέσεις και άλλες επιθετικές εφαρμογές. Η τρίτη, και ίσως πιο σύνθετη, αφορά τους συστημικούς κινδύνους, τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην κοινωνία, στην εργασία, στις ανθρώπινες σχέσεις και στην πνευματική αυτονομία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει στην κοινωνική διάσταση. Προειδοποιεί ότι η υποκατάσταση ανθρώπινων σχέσεων από τη «συντροφικότητα» των μηχανών μπορεί να διαβρώσει την κοινωνική συνοχή, να ενισχύσει την εσωστρέφεια και να αδυνατίσει τους κοινωνικούς δεσμούς. Παράλληλα, η συνεχής ανάθεση δημιουργικών ή κριτικών εργασιών στα ευφυή συστήματα, προσθέτει, ενέχει τον κίνδυνο ατροφίας βασικών γνωστικών και πνευματικών ικανοτήτων.
Το προσωπικό του στοίχημα: κοινή λογική και τεχνική επαλήθευση
Ο ίδιος περιγράφει το σημερινό ερευνητικό του στοίχημα ως έναν συνδυασμό δύο στόχων. Ο πρώτος είναι η ανάπτυξη ευφυών συστημάτων που δεν θα επεξεργάζονται απλώς αισθητηριακά δεδομένα, αλλά θα προσεγγίζουν πραγματικά την ανθρώπινη κοινή λογική. Ο δεύτερος είναι να διασφαλιστεί ότι αυτά τα συστήματα θα είναι αρκετά αξιόπιστα ώστε να λειτουργούν χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.
Για να συμβεί αυτό, εκτιμά ότι δεν αρκούν μόνο οι τεχνικές μάθησης της ΑΙ. Χρειάζεται ο συνδυασμός τους με λογικές και μαθηματικές μεθόδους, αλλά και μια βαθύτερη γέφυρα ανάμεσα στην Πληροφορική και τη γνωσιακή επιστήμη. Κατά τον Σηφάκη, η επαλήθευση του μέλλοντος δεν θα αφορά μόνο τεχνικές ιδιότητες, όπως η ασφάλεια, αλλά και ανθρωποκεντρικές γνωστικές ιδιότητες, όπως η αίσθηση ευθύνης και η κριτική σκέψη.
Η Ευρώπη χωρίς ηγετική θέση στην καινοτομία
Στην πιο πολιτική ίσως αποτίμηση της συνέντευξής του, ο Ιωσήφ Σηφάκης είναι κατηγορηματικός για τη θέση της Ευρώπης. Όπως λέει, τις τελευταίες δεκαετίες η Ευρώπη δεν κατάφερε να διεκδικήσει ηγετική θέση στη διεθνή αρένα της καινοτομίας, ενώ οι αδυναμίες της είναι ακόμη πιο ορατές στην περίπτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Κατά την εκτίμησή του, οι καλές προθέσεις και ένα σωστό ρυθμιστικό πλαίσιο δεν αρκούν από μόνα τους. Απαιτούνται πολιτική και οικονομική επιρροή, όπως και τα κατάλληλα τεχνικά μέσα για να εφαρμοστούν οι κανόνες στην πράξη. Στο σημείο αυτό εντοπίζει και τη μεγάλη ευρωπαϊκή αδυναμία: την εξάρτηση της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την οποία περιγράφει ως «δαμόκλειο σπαθί» που περιορίζει την αποφασιστικότητα της Ευρώπης.
Το μήνυμα πίσω από τη διαδρομή του
Αν υπάρχει ένα κεντρικό νήμα που ενώνει τη 50ετή πορεία του Ιωσήφ Σηφάκη, αυτό είναι η επιμονή στην αξιοπιστία. Σε μια εποχή που η Τεχνητή Νοημοσύνη αναπτύσσεται γρηγορότερα από τους θεσμούς, τα εργαλεία ελέγχου και πολλές φορές και από την ίδια την κοινωνική κατανόηση των συνεπειών της, ο Έλληνας επιστήμονας επαναφέρει την κουβέντα στην ουσία.
Το μέλλον, δείχνει να λέει, δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο ισχυρές θα γίνουν οι μηχανές. Θα κριθεί από το αν θα καταφέρουμε να τις κάνουμε αξιόπιστες, ελέγξιμες και συμβατές με την ανθρώπινη αυτονομία.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Τεχνητή νοημοσύνη και νεύρα: Το επόμενο βήμα στα νευρικά ελεγχόμενα προσθετικά πόδια
PIF: Υπό ασφυκτική πίεση η φαρμακευτική καινοτομία στην Ελλάδα
