Έξι διαφορετικά πρωτεωμικά «ρολόγια γήρανσης» έδειξαν μείωση της προβλεπόμενης βιολογικής ηλικίας σε ασθενείς με ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση που έλαβαν rentosertib, ένα πειραματικό φάρμακο το οποίο αναπτύχθηκε με τη βοήθεια γενετικής τεχνητής νοημοσύνης. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο Nature Biotechnology και ανοίγουν νέα συζήτηση για τη σύνδεση AI, φαρμακευτικής έρευνας και longevity.
Ένα από τα πιο προηγμένα φάρμακα που έχουν αναπτυχθεί με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο όχι μόνο της έρευνας για την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση, αλλά και της επιστήμης της γήρανσης.
Το rentosertib (ISM001-055), πειραματικό φάρμακο της Insilico Medicine, συνδέθηκε σε νέα ανάλυση με μείωση της προβλεπόμενης βιολογικής ηλικίας, όπως αυτή αποτυπώθηκε από έξι διαφορετικά πρωτεωμικά «ρολόγια γήρανσης».
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο Nature Biotechnology και βασίζονται σε δεδομένα κλινικής μελέτης φάσης IIa σε ασθενείς με ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση (IPF).
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι το φάρμακο «γυρίζει πίσω τον χρόνο» ούτε ότι παρατείνει τη ζωή. Δείχνει, όμως, ότι η θεραπεία προκάλεσε αλλαγές στο πρωτεωμικό προφίλ των ασθενών προς μία κατεύθυνση που έξι ανεξάρτητα μοντέλα αναγνώρισαν ως βιολογικά «νεότερη».
Το εύρημα θεωρείται ιδιαίτερα ενδιαφέρον, καθώς πρόκειται για ένα νέο φάρμακο που σχεδιάστηκε εξαρχής με τη βοήθεια AI και όχι για μια παλαιότερη ουσία που επαναξιολογείται για πιθανή αντιγηραντική δράση, όπως συμβαίνει με τη μετφορμίνη ή τη ραπαμυκίνη.
Από την τεχνητή νοημοσύνη στον φαρμακευτικό στόχο
Η ανάπτυξη του rentosertib ξεκίνησε από την αναζήτηση ενός νέου θεραπευτικού στόχου.
Η Insilico χρησιμοποίησε αλγοριθμικά μοντέλα για να εντοπίσει την TNIK, μια πρωτεΐνη που φαίνεται να εμπλέκεται τόσο στην παθολογία της ίνωσης όσο και σε μηχανισμούς που σχετίζονται με τη γήρανση.
Η TNIK αξιολογήθηκε σε σχέση με τα λεγόμενα «hallmarks of aging» και, σύμφωνα με τους ερευνητές, εμφάνισε ισχυρή σύνδεση με έξι από τους βασικούς μηχανισμούς που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή της βιολογικής γήρανσης.
Στη συνέχεια, η πλατφόρμα γενετικής χημείας Chemistry42 χρησιμοποιήθηκε για τον σχεδιασμό μικρών μορίων που θα μπορούσαν να αναστείλουν τον συγκεκριμένο στόχο.
Από την αρχική αναγνώριση του στόχου έως την επιλογή υποψήφιου φαρμάκου μεσολάβησαν περίπου 18 μήνες, σύμφωνα με την εταιρεία.
Τα προκλινικά αποτελέσματα του προγράμματος δημοσιεύθηκαν το 2024 επίσης στο Nature Biotechnology.
Η κλινική δοκιμή για την πνευμονική ίνωση
Το rentosertib προχώρησε στη συνέχεια σε κλινική δοκιμή φάσης IIa για την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση.
Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν τον Ιούνιο του 2025 στο Nature Medicine.
Η δοκιμή πέτυχε τον βασικό στόχο ως προς την ασφάλεια και εμφάνισε ενθαρρυντική δοσοεξαρτώμενη τάση αποτελεσματικότητας.
Ένας από τους βασικούς δείκτες που παρακολουθούνται στην πνευμονική ίνωση είναι η αναγκαστική ζωτική χωρητικότητα των πνευμόνων (FVC).
Στην ομάδα που έλαβε 60 mg rentosertib μία φορά την ημέρα, καταγράφηκε μέση βελτίωση της FVC κατά 98,4 ml, έναντι μέσης μείωσης κατά 20,3 ml στην ομάδα placebo.
Η FVC έχει ενδιαφέρον και από την πλευρά της γήρανσης, καθώς η πνευμονική λειτουργία μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία. Σε υγιή άτομα άνω των 65 ετών, η ετήσια πτώση της FVC μπορεί να φθάνει περίπου τα 20 έως 50 ml.
Η πρωτεωμική ανάλυση που άνοιξε το θέμα της βιολογικής ηλικίας
Το πρωτόκολλο της κλινικής δοκιμής προέβλεπε εξαρχής τη συλλογή διαδοχικών δειγμάτων αίματος για διερευνητικές αναλύσεις βιοδεικτών.
Αυτό επέτρεψε στους ερευνητές να επανεξετάσουν τα δεδομένα υπό το πρίσμα της γήρανσης.
Στη νέα μελέτη αναλύθηκαν δείγματα από 42 ασθενείς, με τους επιστήμονες να εξετάζουν συνολικά 2.841 πρωτεΐνες.
Πάνω σε αυτά τα δεδομένα εφαρμόστηκαν έξι διαφορετικά πρωτεωμικά «ρολόγια γήρανσης».
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα ProtAge, OrganAge, PAC, ipfP3GPT και PAOPAC, μοντέλα τα οποία αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα από ερευνητικές ομάδες διαφορετικών ιδρυμάτων και βασίζονται σε διαφορετικές μεθοδολογίες.
Παρά τις διαφορές τους, και τα έξι έδειξαν την ίδια γενική κατεύθυνση: οι ασθενείς που έλαβαν rentosertib εμφάνισαν χαμηλότερη προβλεπόμενη βιολογική ηλικία σε σχέση με την ομάδα placebo.
Έως 3-4 χρόνια «νεότερο» βιολογικό προφίλ
Το εντονότερο αποτέλεσμα καταγράφηκε στην ομάδα που έλαβε 30 mg δύο φορές την ημέρα, ιδιαίτερα την τέταρτη εβδομάδα θεραπείας.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσίασε η Insilico, η μείωση της προβλεπόμενης βιολογικής ηλικίας κυμάνθηκε περίπου στα 3 έως 4 χρόνια, ενώ σε ένα από τα μοντέλα έφθασε έως και περίπου τα 6 χρόνια.
Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία.
Τα έξι χρόνια δεν σημαίνουν ότι ένας ασθενής «ξανάνιωσε» πραγματικά κατά έξι χρόνια ούτε ότι κέρδισε αντίστοιχο προσδόκιμο ζωής.
Τα proteomic aging clocks χρησιμοποιούν μεταβολές στις πρωτεΐνες του αίματος για να υπολογίσουν πόσο κοντά βρίσκεται το μοριακό προφίλ ενός ανθρώπου σε εκείνο που συναντάται συνήθως σε μικρότερες ή μεγαλύτερες ηλικίες.
Επομένως, το αποτέλεσμα αφορά προβλεπόμενη βιολογική ηλικία βάσει βιοδεικτών.
Το παράδοξο της δόσης
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ανάλυσης ήταν ότι η δόση που έδωσε το μεγαλύτερο όφελος στην πνευμονική λειτουργία δεν ήταν η ίδια με εκείνη που έδωσε το ισχυρότερο σήμα στα aging clocks.
Η μεγαλύτερη βελτίωση της FVC είχε καταγραφεί με τα 60 mg μία φορά ημερησίως.
Αντίθετα, το ισχυρότερο σήμα μείωσης της προβλεπόμενης βιολογικής ηλικίας εμφανίστηκε με τα 30 mg δύο φορές ημερησίως.
Η παρατήρηση αυτή ενίσχυσε την υπόθεση ότι η επίδραση στα aging biomarkers δεν αποτελεί απλώς συνέπεια της βελτίωσης των πνευμόνων.
Η στατιστική ανάλυση έδειξε επίσης ότι οι μεταβολές της FVC εξηγούσαν μόνο μικρό μέρος των αλλαγών στα aging clocks.
Αυτό δεν αποδεικνύει ανεξάρτητη αντιγηραντική δράση, αλλά αποτελεί ένα από τα στοιχεία που ώθησαν τους ερευνητές να εξετάσουν το rentosertib και μέσα από το πρίσμα της geroscience.
Σύγκριση με 55.319 άτομα από την UK Biobank
Οι επιστήμονες προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, συγκρίνοντας τα ευρήματα με πρωτεωμικά δεδομένα 55.319 ανθρώπων από την UK Biobank.
Στόχος ήταν να διαπιστωθεί εάν οι αλλαγές που προκαλούσε το rentosertib κινούνταν αντίθετα από τις φυσιολογικές μεταβολές που συνοδεύουν τη γήρανση.
Από τις περίπου 2.800 πρωτεΐνες που μπορούσαν να συγκριθούν, εκατοντάδες εμφάνιζαν σαφή σχέση με την ηλικία.
Στην ομάδα των 30 mg δύο φορές ημερησίως, οι αλλαγές που συνδέονταν με το φάρμακο κινήθηκαν συχνά προς την αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που παρατηρείται κατά τη φυσιολογική γήρανση.
Με απλά λόγια, μέρος του πρωτεωμικού προφίλ έμοιαζε περισσότερο με εκείνο νεότερων ανθρώπων.
Παρέμβαση σε δείκτες κυτταρικής γήρανσης
Η μελέτη εξέτασε επίσης πρωτεΐνες που συνδέονται με την κυτταρική γήρανση ή senescence.
Τα γηρασμένα κύτταρα σταματούν να διαιρούνται, παραμένουν όμως μεταβολικά ενεργά και μπορούν να εκκρίνουν ουσίες που ενισχύουν τη φλεγμονή και τη δυσλειτουργία των ιστών.
Στους ασθενείς που έλαβαν rentosertib μειώθηκαν πρωτεΐνες όπως οι EREG, ESM1, IGFBP4, ITGA2, MMP10, MMP13 και SPP1, οι οποίες έχουν συσχετιστεί με μηχανισμούς κυτταρικής γήρανσης.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το μοτίβο είναι συμβατό με senomorphic δράση.
Ο όρος περιγράφει ουσίες που δεν εξαλείφουν απαραίτητα τα γηρασμένα κύτταρα, αλλά περιορίζουν τις επιβλαβείς λειτουργίες και τα σήματα που αυτά εκπέμπουν.
Παράλληλα, το φάρμακο επηρέασε οδούς όπως οι RTK–PI3K και RAS–ERK, καθώς και μηχανισμούς που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες και τον μεταβολισμό της χοληστερόλης.
Τι σημαίνει στην πράξη ένα «ρολόι γήρανσης»
Η έννοια της βιολογικής ηλικίας έχει αποκτήσει κεντρική θέση στην έρευνα του longevity.
Σε αντίθεση με τη χρονολογική ηλικία, η οποία καταγράφει απλώς πόσα χρόνια έχει ζήσει κάποιος, η βιολογική ηλικία επιχειρεί να αποτυπώσει την κατάσταση των κυττάρων, των ιστών και των οργάνων.
Τα proteomic clocks κάνουν αυτή την εκτίμηση με βάση το προφίλ πρωτεϊνών στο αίμα.
Άλλα μοντέλα χρησιμοποιούν επιγενετικές μεταβολές, μεταβολίτες, κλινικά δεδομένα ή συνδυασμούς διαφορετικών βιοδεικτών.
Ωστόσο, κανένα τέτοιο ρολόι δεν αποτελεί ακόμη από μόνο του απόδειξη ότι μια θεραπεία παρατείνει τη ζωή.
Η πραγματική αξία τους βρίσκεται κυρίως στην ικανότητα να καταγράφουν βιολογικές μεταβολές πολύ νωρίτερα από ό,τι θα μπορούσαν να φανούν σε μια μελέτη θνησιμότητας που θα διαρκούσε δεκαετίες.
Ένα νέο μοντέλο για τα φάρμακα μακροζωίας
Η νέα εργασία προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης θεραπειών που ενδέχεται να επηρεάζουν τη γήρανση.
Μέχρι σήμερα, αρκετές μελέτες geroscience επικεντρώνονται σε γνωστά φάρμακα τα οποία έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για άλλες ενδείξεις.
Η μετφορμίνη και η ραπαμυκίνη αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Στην περίπτωση του rentosertib, η Insilico υποστηρίζει ότι οι μηχανισμοί της γήρανσης εντάχθηκαν στην ερευνητική στρατηγική από την αρχή.
Το φάρμακο σχεδιάστηκε για έναν νέο στόχο και αναπτύχθηκε παράλληλα με την υπόθεση ότι ο ίδιος στόχος μπορεί να αφορά τόσο την πνευμονική ίνωση όσο και ευρύτερες διαδικασίες γήρανσης.
Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως dual-purpose therapeutics: φάρμακα που αντιμετωπίζουν μια συγκεκριμένη νόσο και ταυτόχρονα επηρεάζουν βιολογικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με τη γήρανση.
Το προτεινόμενο πλαίσιο για τις μελλοντικές κλινικές δοκιμές
Οι συγγραφείς προτείνουν να εντάσσονται περισσότεροι βιοδείκτες γήρανσης στις κλασικές κλινικές δοκιμές φαρμάκων.
Στην πράξη, μια θεραπεία θα μπορούσε να δοκιμάζεται για μια συγκεκριμένη νόσο, ενώ παράλληλα οι ερευνητές θα συλλέγουν στοιχεία για τη βιολογική ηλικία, την κυτταρική γήρανση και άλλους geroscience biomarkers.
Με αυτόν τον τρόπο, πιθανά geroprotective φάρμακα θα μπορούσαν να εντοπίζονται πολύ νωρίτερα και όχι χρόνια μετά την έγκρισή τους.
Η μελέτη προτείνει η διαδικασία αυτή να εξελιχθεί σταδιακά, με στόχο την κανονιστική επικύρωση συγκεκριμένων biomarkers μέσα από μηχανισμούς όπως το FDA Biomarker Qualification Program και το πλαίσιο FDA–NIH BEST.
Το κρίσιμο ερώτημα: θεραπεία της νόσου ή πραγματική επίδραση στη γήρανση;
Παρά τον ενθουσιασμό που μπορεί να προκαλέσουν τα αποτελέσματα, ένα βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό.
Οι ασθενείς της μελέτης έπασχαν από ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση, μια σοβαρή νόσο που επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό.
Επομένως, η επιτυχής αντιμετώπιση της νόσου μπορεί από μόνη της να βελτιώσει αρκετούς βιολογικούς δείκτες που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της βιολογικής ηλικίας.
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν αυτόν τον περιορισμό.
Για να αποδειχθεί ότι το rentosertib επηρεάζει πράγματι τη γήρανση ανεξάρτητα από τη θεραπεία της πνευμονικής ίνωσης, θα χρειαστούν νέες μελέτες σε διαφορετικούς πληθυσμούς και τελικά σε υγιείς ανθρώπους.
Ο νομπελίστας Χημείας Michael Levitt υπογράμμισε ακριβώς αυτό το σημείο.
Όπως σημείωσε, το ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι τόσο το μέγεθος της μείωσης που κατέγραψαν τα aging clocks όσο το γεγονός ότι έξι ανεξάρτητα μοντέλα συμφώνησαν προς την ίδια κατεύθυνση.
Ταυτόχρονα, επισήμανε ότι μια δοκιμή σε υγιείς εθελοντές θα αποτελούσε το επόμενο ουσιαστικό τεστ.
Οι ερευνητές βλέπουν συστημική επίδραση
Ο Ludger Goeminne, ερευνητής στην Ιατρική Σχολή του Harvard και συν-συγγραφέας της εργασίας, ανέφερε ότι η ανάλυση των πρωτεωμικών δεδομένων έδειξε μεταβολές σε πολλαπλά organ-specific aging clocks.
Κατά τον ίδιο, οι αναλύσεις των μοριακών οδών δείχνουν ότι το βιολογικό αποτύπωμα του rentosertib εκτείνεται πέρα από την απλή μείωση της ίνωσης.
Η καθηγήτρια Jing-Dong Jackie Han, η οποία συμμετείχε στην ανάπτυξη του PAOPAC, τόνισε ότι τα διαφορετικά aging clocks χρησιμοποιούν από κλασική μηχανική μάθηση έως deep learning και έχουν εκπαιδευτεί σε διαφορετικούς στόχους, όπως η χρονολογική ηλικία και ο κίνδυνος θνησιμότητας.
Η σύγκλιση των μοντέλων, σύμφωνα με την ίδια, μειώνει την πιθανότητα το αποτέλεσμα να οφείλεται σε ιδιαιτερότητα ενός μόνο αλγορίθμου.
Τα δεδομένα και ο κώδικας ανοίγουν για άλλες ομάδες
Για να διευκολύνουν την αναπαραγωγή των αποτελεσμάτων, οι ερευνητές κατέθεσαν τα δεδομένα στο China National Center for Bioinformation, με αριθμό πρόσβασης OMIX008341.
Παράλληλα, ο κώδικας της ανάλυσης δημοσιεύθηκε ως open-source Python library.
Η δυνατότητα ανεξάρτητου ελέγχου θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική σε ένα πεδίο όπως η βιολογική ηλικία, όπου διαφορετικά μοντέλα μπορούν να παράγουν διαφορετικές εκτιμήσεις.
Το rentosertib προχωρά σε Φάση III
Το πρόγραμμα έχει ήδη περάσει στο επόμενο στάδιο ανάπτυξης.
Το rentosertib βρίσκεται πλέον σε κλινική δοκιμή φάσης III για την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση.
Η μεγαλύτερη αυτή μελέτη θα δείξει εάν τα θετικά δεδομένα για την πνευμονική λειτουργία μπορούν να επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερο πληθυσμό και σε μεγαλύτερη διάρκεια θεραπείας.
Το κατά πόσο οι επιδράσεις που καταγράφηκαν στα aging clocks θα εμφανιστούν ξανά παραμένει επίσης ένα από τα ερωτήματα που θα απασχολήσουν τους ερευνητές.
Το επιχειρηματικό στοίχημα της Insilico
Η Insilico επιχειρεί ταυτόχρονα να αποδείξει ότι η AI-driven ανάπτυξη φαρμάκων μπορεί να αποτελέσει βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο.
Σύμφωνα με στοιχεία που ανακοίνωσε η εταιρεία, τα έσοδά της το πρώτο εξάμηνο του 2026 ανήλθαν σε περίπου 106 εκατ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 287% σε ετήσια βάση.
Η Insilico ανακοίνωσε επίσης προσαρμοσμένα καθαρά κέρδη άνω των 51 εκατ. δολαρίων.
Η εταιρεία έχει υπογράψει συμφωνίες licensing, συν-ανάπτυξης και έρευνας με φαρμακευτικές εταιρείες όπως οι Eli Lilly, Servier, Takeda, SK Biopharmaceuticals, Qilu Pharmaceutical, CMS και Tenacia.
Η συνολική δυνητική συμβατική αξία των συμφωνιών που ανακοινώθηκαν μέσα στο 2026 εκτιμάται από την εταιρεία σε περίπου 7,3 δισ. δολάρια, ενώ οι σημαντικότερες συνεργασίες της από το 2021 φθάνουν σωρευτικά περίπου τα 11 δισ. δολάρια.
Τα ποσά αυτά αφορούν συνολική πιθανή αξία συμβολαίων και όχι έσοδα που έχουν ήδη εισπραχθεί.
Πάνω από 40 προγράμματα με «διπλό» στόχο
Ο ιδρυτής και co-CEO της Insilico Medicine, Alex Zhavoronkov, υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος των περισσότερων από 40 προγραμμάτων της εταιρείας σχεδιάζεται πλέον με «διπλό» στόχο: μια συγκεκριμένη νόσο και ταυτόχρονα μηχανισμούς που σχετίζονται με τη γήρανση.
Ο ίδιος θεωρεί ότι η ανάπτυξη φαρμάκων που θα μπορούσαν να παρατείνουν την υγιή διάρκεια ζωής αποτελεί τεράστια κοινωνική και οικονομική ευκαιρία.
Πρόκειται, ωστόσο, για μια προοπτική που απέχει ακόμη σημαντικά από την κλινική απόδειξη.
Τα σημερινά στοιχεία δεν δείχνουν ότι το rentosertib αυξάνει το προσδόκιμο ζωής ή ότι έχει αποδειχθεί ως φάρμακο μακροζωίας.
Δείχνουν ότι μπορεί να επηρεάζει μοριακά μοτίβα που συνδέονται με τη γήρανση.
Και αυτό από μόνο του αποτελεί αρκετό λόγο για περαιτέρω έρευνα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Βιολογική ηλικία: Η AI δείχνει ότι τα όργανά μας δεν γερνούν με τον ίδιο ρυθμό
Χανταϊός: Η Βρετανία έλαβε πειραματικό αντιικό από την Ιαπωνία
