Ερευνητές στις ΗΠΑ διαπίστωσαν ότι η αύξηση των επιπέδων της φυσικής πρωτεΐνης SORLA μείωσε τη συσσώρευση της παθολογικής tau, την εγκεφαλική ατροφία και την απώλεια συνάψεων σε πειραματικά μοντέλα. Τα αποτελέσματα δημιουργούν νέες προοπτικές για θεραπείες που δεν θα επιβραδύνουν απλώς τη νόσο Alzheimer, αλλά ενδέχεται να αποκαθιστούν μέρος της βλάβης.
Μια φυσική πρωτεΐνη που παράγεται στον εγκέφαλο ενδέχεται να προσφέρει νέα άμυνα απέναντι στις βλάβες που προκαλεί η νόσος Alzheimer, σύμφωνα με νέα μελέτη Αμερικανών επιστημόνων.
Ερευνητές του βιοϊατρικού ινστιτούτου Sanford Burnham Prebys, στην Καλιφόρνια, διαπίστωσαν ότι η ενίσχυση της πρωτεΐνης SORLA —sorting-related receptor with A-type repeats— περιόρισε σημαντικά τις τοξικές συσσωματώσεις της πρωτεΐνης tau, οι οποίες συνδέονται άμεσα με τη νευροεκφύλιση και τη γνωστική έκπτωση.
Η SORLA αποτελεί μια σύνθετη και κρίσιμη πρωτεΐνη του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ο ανθρώπινος οργανισμός την παράγει φυσιολογικά και δεν μπορεί να προσληφθεί μέσω διατροφής ή εξωτερικών πηγών.
Πώς η tau προκαλεί βλάβες στον εγκέφαλο
Σε φυσιολογικές συνθήκες, η tau συμβάλλει στη διατήρηση της δομής και της σταθερότητας των νευρικών κυττάρων.
Στη νόσο Alzheimer, όμως, αποδεσμεύεται από τον φυσιολογικό της ρόλο και υφίσταται παθολογικές μεταβολές. Στη συνέχεια σχηματίζει ανώμαλους κόμβους, γνωστούς ως νευροϊνιδιακά συμπλέγματα ή tau tangles.
Οι τοξικές αυτές συσσωματώσεις διαταράσσουν την επικοινωνία μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων, καταστρέφουν τις νευρωνικές συνδέσεις, προκαλούν κυτταρικό θάνατο και επιταχύνουν τη γνωστική εξασθένηση.
Η μη φυσιολογική συγκέντρωση tau επηρεάζει σταδιακά τη μνήμη, τη σκέψη, την κρίση και άλλες νοητικές λειτουργίες.
Η SORLA ήταν ήδη γνωστή για τη δράση της στο αμυλοειδές
Οι επιστήμονες γνώριζαν ήδη ότι η SORLA συμβάλλει στον περιορισμό της συσσώρευσης του β-αμυλοειδούς, του δεύτερου βασικού παθολογικού χαρακτηριστικού της νόσου Alzheimer.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν είχε αποσαφηνιστεί ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζει την παθολογική tau και τις βλάβες που αυτή προκαλεί στον εγκέφαλο.
Η νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, έδωσε τις πρώτες σαφείς ενδείξεις ότι η αύξηση της SORLA μπορεί να επηρεάσει πολλαπλούς μηχανισμούς νευροεκφύλισης.
Τι έδειξε η μελέτη σε ποντίκια
Οι ερευνητές τροποποίησαν γενετικά ποντίκια ώστε να παράγουν υψηλότερα επίπεδα ανθρώπινης SORLA και, ταυτόχρονα, να εμφανίζουν παθολογικές συσσωματώσεις tau.
Η αύξηση της SORLA προστάτευσε τον εγκέφαλο από αρκετούς βιολογικούς μηχανισμούς που οδηγούν σε νευροεκφύλιση.
Ειδικότερα, τα υψηλότερα επίπεδα της πρωτεΐνης:
- μείωσαν την υπερφωσφορυλίωση της tau, τη χημική διαδικασία που ενισχύει τη συσσωμάτωσή της,
- περιόρισαν τη διάδοση της παθολογικής tau στα νευρωνικά δίκτυα,
- μείωσαν την εγκεφαλική ατροφία,
- περιόρισαν τη συνολική συσσώρευση tau,
- προστάτευσαν τις συνάψεις, δηλαδή τα σημεία επικοινωνίας μεταξύ των νευρικών κυττάρων.
Τα ποντίκια με αυξημένη SORLA διατήρησαν καλύτερα τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου τους σε σύγκριση με τα ζώα που δεν είχαν την ίδια ενίσχυση της πρωτεΐνης.
Αντίθετα, όταν οι επιστήμονες μελέτησαν ποντίκια που δεν διέθεταν καθόλου το γονίδιο της SORLA, διαπίστωσαν σημαντικά εντονότερη νευροεκφύλιση και μεγαλύτερη κυτταρική βλάβη.
«Λιγότερη ατροφία και μικρότερη συσσώρευση tau»
«Όταν αυξάνουμε τη SORLA, μπορούμε να καταστείλουμε τις αρνητικές επιπτώσεις που παρατηρούνται στις ταυοπάθειες», δήλωσε η Dr Huijie Huang, επιστήμονας στο Sanford Burnham Prebys και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
«Διαπιστώσαμε μικρότερη εγκεφαλική ατροφία και λιγότερη συσσώρευση tau, κάτι που ήταν ιδιαίτερα συναρπαστικό», πρόσθεσε.
Ο όρος ταυοπάθειες περιγράφει μια ομάδα νευροεκφυλιστικών παθήσεων που χαρακτηρίζονται από ανώμαλη συσσώρευση tau στον εγκέφαλο. Η νόσος Alzheimer αποτελεί την πιο γνωστή από αυτές.
Προοπτική για θεραπείες που θα αποκαθιστούν τη βλάβη
Ο Dr Timothy Huang, επίκουρος καθηγητής στο Sanford Burnham Prebys και συν-συγγραφέας της μελέτης, ανέφερε ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο ακόμη και για την αξιοποίηση υφιστάμενων φαρμάκων.
Ο στόχος θα ήταν να ενισχυθεί η παραγωγή ή η δραστηριότητα της SORLA στον εγκέφαλο και να περιοριστούν οι επιπτώσεις της παθολογικής tau.
Η πιθανότητα επαναχρησιμοποίησης ήδη διαθέσιμων φαρμάκων έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα μπορούσε να επιταχύνει την κλινική ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων.
Ωστόσο, οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη αποδείξει ότι η συγκεκριμένη στρατηγική λειτουργεί στον άνθρωπο. Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα προέρχονται από πειραματικά μοντέλα και χρειάζονται περαιτέρω προκλινικές και κλινικές μελέτες.
Από την επιβράδυνση στην πιθανή αναστροφή
Οι περισσότερες σύγχρονες θεραπείες για τη νόσο Alzheimer επικεντρώνονται στην επιβράδυνση της γνωστικής και λειτουργικής έκπτωσης.
Φάρμακα στοχεύουν κυρίως το β-αμυλοειδές και έχουν παρουσιάσει διαφορετικό βαθμό αποτελεσματικότητας στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου.
Λιγότερες ερευνητικές προσπάθειες έχουν επικεντρωθεί στην αναστροφή ή την αποκατάσταση των ήδη εγκατεστημένων εγκεφαλικών βλαβών.
Η νέα μελέτη ξεχωρίζει επειδή υποδεικνύει ότι η SORLA δεν επηρεάζει μόνο τη συσσώρευση των παθολογικών πρωτεϊνών, αλλά μπορεί να προστατεύσει και βασικές εγκεφαλικές δομές, όπως οι συνάψεις.
Αυτό δημιουργεί την προοπτική ανάπτυξης θεραπειών που θα παρεμβαίνουν πιο βαθιά στη βιολογία της νόσου.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα για τους ασθενείς
Τα ευρήματα δεν αποτελούν ακόμη θεραπεία για τη νόσο Alzheimer ούτε αποδεικνύουν ότι η αύξηση της SORLA μπορεί να αναστρέψει τη νόσο σε ανθρώπους.
Δείχνουν, όμως, έναν νέο πιθανό θεραπευτικό στόχο και ένα διαφορετικό μονοπάτι από εκείνα που έχουν κυριαρχήσει μέχρι σήμερα στην έρευνα.
Η SORLA φαίνεται ότι επηρεάζει ταυτόχρονα δύο βασικούς παθολογικούς μηχανισμούς της νόσου: το β-αμυλοειδές και την tau. Αυτή η διπλή δράση θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική για την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπειών.
Οι επόμενες μελέτες θα πρέπει να εξετάσουν:
- με ποιον τρόπο μπορεί να αυξηθεί με ασφάλεια η SORLA στον ανθρώπινο εγκέφαλο,
- ποια φάρμακα μπορούν να ενισχύσουν τη δράση της,
- σε ποιο στάδιο της νόσου θα είχε μεγαλύτερο όφελος η παρέμβαση,
- κατά πόσο η θεραπεία μπορεί να αποκαταστήσει ήδη χαμένες νευρωνικές λειτουργίες.
Η μεγαλύτερη αιτία άνοιας
Η νόσος Alzheimer αποτελεί τη συχνότερη αιτία άνοιας και ευθύνεται για περίπου το 60% έως 70% των περιστατικών παγκοσμίως.
Η άνοια δεν αποτελεί μία συγκεκριμένη ασθένεια, αλλά έναν ευρύτερο όρο που περιγράφει συμπτώματα τα οποία προκαλούνται από οργανική βλάβη στον εγκέφαλο.
Σύμφωνα με το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας, περίπου 800.000 άνθρωποι στο Ηνωμένο Βασίλειο ζουν σήμερα με τη νόσο Alzheimer.
Η πάθηση προκαλεί προοδευτική μείωση της νευρωνικής λειτουργίας και, με την πάροδο του χρόνου, οδηγεί σε συρρίκνωση του εγκεφάλου.
Παρά τις σημαντικές επιστημονικές εξελίξεις, δεν υπάρχει σήμερα οριστική θεραπεία. Η άνοια παραμένει, σύμφωνα με τα στοιχεία του Alzheimer’s Research UK, η κυριότερη αιτία θανάτου στη Βρετανία.
Ένας νέος ερευνητικός οδικός χάρτης
Η μελέτη της SORLA προσφέρει έναν νέο οδικό χάρτη για την ανάπτυξη θεραπειών που θα προστατεύουν τη μνήμη, θα περιορίζουν τη νευροεκφύλιση και ενδεχομένως θα αποκαθιστούν μέρος των εγκεφαλικών βλαβών.
Η μετάβαση από τα αποτελέσματα στα ποντίκια σε μια ασφαλή και αποτελεσματική θεραπεία για ανθρώπους θα απαιτήσει χρόνο και εκτεταμένη έρευνα.
Παρά τους περιορισμούς, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η δυνατότητα παρέμβασης στην παθολογία της tau μέσω μιας φυσικής πρωτεΐνης του εγκεφάλου αποτελεί σημαντική πρόοδο και ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην έρευνα για τη νόσο Alzheimer.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Alzheimer: Νέα μελέτη δείχνει πώς η tau πυροδοτεί κυτταρικό θάνατο
Μεταγευματική γλυκόζη και Alzheimer: τι αποκαλύπτει το UK Biobank
