Η νέα οδηγία του American College of Physicians για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού μετατοπίζει το βάρος από τον οριζόντιο έλεγχο στην εξατομικευμένη απόφαση. Για τις γυναίκες 50-74 ετών προτείνει μαστογραφία ανά διετία, ενώ στις ηλικίες 40-49 και άνω των 75 απαιτείται προσεκτική στάθμιση οφέλους και κινδύνου.
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα πεδία της προληπτικής ιατρικής. Ωστόσο, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μια γυναίκα πρέπει να κάνει μαστογραφία, αλλά πότε πρέπει να ξεκινά, πόσο συχνά χρειάζεται να επαναλαμβάνεται και σε ποια ηλικία έχει νόημα να σταματά.
Η νέα επικαιροποιημένη οδηγία του American College of Physicians, που δημοσιεύθηκε στο Annals of Internal Medicine, εστιάζει σε ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου. Δηλαδή, σε γυναίκες χωρίς προσωπικό ιστορικό καρκίνου του μαστού, χωρίς γνωστή γονιδιακή μετάλλαξη υψηλού κινδύνου, χωρίς άλλο κληρονομικό σύνδρομο που αυξάνει τον κίνδυνο και χωρίς ιστορικό ακτινοθεραπείας στον θώρακα σε νεαρή ηλικία.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος στη Θεραπευτική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, επισημαίνουν ότι το βασικό μήνυμα της οδηγίας είναι η ανάγκη εξατομίκευσης.
Με άλλα λόγια, ο έλεγχος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια ενιαία απόφαση για όλες τις γυναίκες. Αντίθετα, χρειάζεται να προσαρμόζεται στην ηλικία, στο ατομικό προφίλ, στις προτιμήσεις της γυναίκας και στη σωστή στάθμιση ανάμεσα στα πιθανά οφέλη και στις πιθανές βλάβες.
Γυναίκες 40 έως 49 ετών: απόφαση μετά από συζήτηση με τον γιατρό
Για τις γυναίκες ηλικίας 40 έως 49 ετών, οι νέες οδηγίες δεν προτείνουν αυτόματη και καθολική έναρξη μαστογραφικού ελέγχου. Αντίθετα, δίνουν προτεραιότητα στην ενημερωμένη συζήτηση με τον γιατρό, ώστε η απόφαση να λαμβάνεται με βάση τα πιθανά οφέλη, αλλά και τις πιθανές αρνητικές συνέπειες.
Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, τα οφέλη του ελέγχου υπάρχουν, όμως θεωρούνται πιο περιορισμένα και λιγότερο βέβαια σε σχέση με τις μεγαλύτερες ηλικίες. Παράλληλα, οι πιθανές επιβαρύνσεις εμφανίζονται πιο έντονα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα ψευδώς θετικά ευρήματα, τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε άγχος, επαναληπτικές εξετάσεις και βιοψίες. Σημαντική παράμετρος αποτελεί και η υπερδιάγνωση, δηλαδή η ανίχνευση όγκων που ενδεχομένως δεν θα προκαλούσαν ποτέ πρόβλημα στη διάρκεια της ζωής της γυναίκας.
Έτσι, η οδηγία στηρίζει την κοινή λήψη απόφασης. Αν μια γυναίκα 40 έως 49 ετών, αφού ενημερωθεί επαρκώς, επιθυμεί να ελεγχθεί, τότε μπορεί να κάνει μαστογραφία κάθε δύο χρόνια.
Γυναίκες 50 έως 74 ετών: η ισχυρότερη σύσταση αφορά τη μαστογραφία ανά διετία
Η εικόνα αλλάζει στις ηλικίες 50 έως 74 ετών. Σε αυτή την ομάδα, η οδηγία είναι σαφέστερη και προτείνει μαστογραφία ανά διετία για τις ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αξιολογήθηκαν, σε αυτές τις ηλικίες τα οφέλη του προσυμπτωματικού ελέγχου υπερτερούν των πιθανών βλαβών. Η μαστογραφία συνδέεται με μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο του μαστού, καθώς και με λιγότερες περιπτώσεις προχωρημένης νόσου.
Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, οι πιθανές επιβαρύνσεις δεν εξαφανίζονται. Τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα, οι πρόσθετες εξετάσεις, οι βιοψίες, η ψυχολογική επιβάρυνση και η υπερδιάγνωση παραμένουν μέρος της εξίσωσης.
Για τον λόγο αυτό, οι συντάκτες της οδηγίας δεν υποστηρίζουν τον ετήσιο έλεγχο ως ρουτίνα. Η συχνότερη μαστογραφία αυξάνει τα ψευδώς θετικά ευρήματα και τις παρεμβάσεις, χωρίς να προσφέρει σαφές και ισχυρό πλεονέκτημα έναντι του ελέγχου κάθε δύο χρόνια.
Μετά τα 75: πότε έχει νόημα να σταματά ο έλεγχος
Για τις γυναίκες ηλικίας 75 ετών και άνω, καθώς και για όσες έχουν περιορισμένο προσδόκιμο ζωής λόγω σοβαρών συνοδών νοσημάτων, η οδηγία συστήνει να συζητείται η διακοπή του προσυμπτωματικού ελέγχου.
Το σκεπτικό είναι ότι όσο αυξάνεται η ηλικία ή όταν η γενική κατάσταση της υγείας είναι επιβαρυμένη, τα πιθανά οφέλη του ελέγχου μειώνονται. Αντίθετα, οι πιθανές βλάβες, όπως η υπερδιάγνωση και οι περιττές παρεμβάσεις, μπορεί να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.
Η οδηγία αναφέρει ότι οι γυναίκες με προσδόκιμο ζωής μικρότερο από πέντε χρόνια είναι απίθανο να ωφεληθούν ουσιαστικά από τον προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο.
Παρόλα αυτά, η απόφαση δεν παρουσιάζεται ως απόλυτη. Αν μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας, μετά από πλήρη ενημέρωση, επιθυμεί να συνεχίσει τον έλεγχο, μπορεί να της προσφερθεί μαστογραφία ανά διετία. Σε αυτή την περίπτωση, η απόφαση χρειάζεται επανεκτίμηση κάθε δύο χρόνια.
Πυκνοί μαστοί: πότε εξετάζεται η τομοσύνθεση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι συστάσεις για τις γυναίκες με πυκνούς μαστούς, δηλαδή με πυκνότητα κατηγορίας C ή D σύμφωνα με το σύστημα BI-RADS.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γιατροί καλούνται να εξετάζουν το ενδεχόμενο συμπληρωματικής ψηφιακής τομοσύνθεσης μαστού. Η μέθοδος φαίνεται ότι μπορεί να εντοπίζει περισσότερους καρκίνους, ιδίως στον πρώτο γύρο ελέγχου, χωρίς σαφή αύξηση των ψευδώς θετικών ευρημάτων σε σύγκριση με τη συμβατική μαστογραφία.
Ωστόσο, η οδηγία δεν προτείνει την τομοσύνθεση άκριτα για όλες τις γυναίκες με πυκνούς μαστούς. Αντίθετα, ζητά συνεκτίμηση παραγόντων όπως η επιπλέον έκθεση σε ακτινοβολία, η διαθεσιμότητα της μεθόδου και το κόστος.
Η απόφαση, επομένως, παραμένει εξατομικευμένη και πρέπει να λαμβάνεται μέσα από συζήτηση με τον γιατρό.
Γιατί δεν συστήνονται ως ρουτίνα MRI και υπερηχογράφημα
Η οδηγία εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι στη συμπληρωματική μαγνητική μαστογραφία και στο υπερηχογράφημα σε ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου με πυκνούς μαστούς.
Αν και αυτές οι εξετάσεις μπορεί να εντοπίζουν περισσότερα ευρήματα, συνοδεύονται από περισσότερες ανακλήσεις, περισσότερα ψευδώς θετικά αποτελέσματα και περισσότερες βιοψίες. Στην περίπτωση της μαγνητικής μαστογραφίας, πρέπει επίσης να συνυπολογίζονται πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες από τη διαδικασία ή από το σκιαγραφικό.
Επιπλέον, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να δείχνουν ότι αυτές οι συμπληρωματικές εξετάσεις μειώνουν τη θνησιμότητα στις ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου. Για αυτόν τον λόγο, δεν προτείνονται ως εξετάσεις ρουτίνας σε αυτή την ομάδα.
Από τον γενικό κανόνα στην εξατομικευμένη πρόληψη
Το κεντρικό μήνυμα της νέας οδηγίας είναι ότι ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική πράξη. Αποτελεί απόφαση που χρειάζεται ενημέρωση, διάλογο και στάθμιση.
Για τις γυναίκες 50 έως 74 ετών, η μαστογραφία ανά διετία παραμένει η πιο σταθερή σύσταση. Στις γυναίκες 40 έως 49 ετών, η επιλογή πρέπει να βασίζεται σε ουσιαστική συζήτηση με τον γιατρό. Για τις γυναίκες άνω των 75 ετών, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η εξέταση μπορεί να εντοπίσει έναν καρκίνο, αλλά αν το πιθανό όφελος αξίζει την επιβάρυνση.
Με αυτή την προσέγγιση, η οδηγία απομακρύνεται από την αυτόματη εφαρμογή ενός ενιαίου κανόνα και προκρίνει ένα πιο προσεκτικό, ανθρώπινο και εξατομικευμένο μοντέλο πρόληψης.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Αγαπηδάκη: 700.000 γυναίκες έχουν κάνει δωρεάν μαστογραφία
Καρκίνος μαστού και εγκυμοσύνη: Τι δείχνει η μελέτη POSITIVE
