Ο τρόπος με τον οποίο «γράφει» ο εγκέφαλος κατά τη διάρκεια του ύπνου ίσως αποδειχθεί πολύτιμο εργαλείο για την έγκαιρη εκτίμηση του κινδύνου άνοιας. Νέα μελέτη δείχνει ότι όταν η λεγόμενη «ηλικία του εγκεφάλου», όπως υπολογίζεται από εγκεφαλικά κύματα στον ύπνο, ξεπερνά τη χρονολογική ηλικία, ο κίνδυνος άνοιας αυξάνεται σημαντικά.
Μια ανάλυση μηχανικής μάθησης πάνω σε εγκεφαλικά κύματα που καταγράφονται στη διάρκεια του ύπνου ίσως βοηθήσει στον εντοπισμό ανθρώπων με αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια, σύμφωνα με μελέτη που ηγήθηκαν το University of California, San Francisco και το Beth Israel Deaconess Medical Center στη Βοστώνη.
Το βασικό εύρημα είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό: όταν η λεγόμενη «ηλικία του εγκεφάλου», όπως υπολογίζεται από σήματα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος στον ύπνο, ήταν μεγαλύτερη από τη χρονολογική ηλικία του ατόμου, ο κίνδυνος άνοιας αυξανόταν. Αντίθετα, όταν η ηλικία του εγκεφάλου ήταν χαμηλότερη από την πραγματική ηλικία, ο κίνδυνος ήταν επίσης χαμηλότερος.
Σύμφωνα με τη μελέτη, για κάθε επιπλέον 10 χρόνια διαφοράς ανάμεσα στην ηλικία του εγκεφάλου και στη χρονολογική ηλικία, ο κίνδυνος άνοιας αυξανόταν σχεδόν κατά 40%.
Η εργασία δημοσιεύεται στις 19 Μαρτίου στο JAMA Network Open.
Πώς έγινε η μελέτη
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης που ενσωμάτωνε 13 μικροδομικά χαρακτηριστικά των εγκεφαλικών κυμάτων, όπως αυτά καταγράφονται με EEG κατά τον ύπνο. Τα δεδομένα προήλθαν από περίπου 7.000 συμμετέχοντες, οι οποίοι είχαν ενταχθεί σε πέντε διαφορετικές μελέτες.
Οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας από 40 έως 94 ετών και κανείς δεν είχε άνοια στην αρχή της παρακολούθησης. Παρακολουθήθηκαν για διάστημα από 3,5 έως 17 χρόνια και, μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα, περίπου 1.000 άτομα εμφάνισαν τη διαταραχή.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ανάλυση λεπτομερών μοτίβων στα εγκεφαλικά κύματα κατά τον ύπνο έδωσε πληροφορίες που συχνά διαφεύγουν από τις συμβατικές μετρήσεις ύπνου. Προηγούμενες συγκεντρωτικές αναλύσεις πολλών ομάδων συμμετεχόντων δεν είχαν δείξει σημαντική σχέση ανάμεσα στον κίνδυνο άνοιας και σε παραδοσιακούς δείκτες, όπως ο χρόνος που περνά κάποιος σε διαφορετικά στάδια ύπνου ή η συνολική αποτελεσματικότητα του ύπνου.
Όπως δήλωσε η senior author Yue Leng, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του UCSF, «οι γενικοί δείκτες ύπνου δεν αποτυπώνουν πλήρως την πολύπλοκη, πολυδιάστατη φύση της φυσιολογίας του ύπνου».
Τα εγκεφαλικά κύματα που συνδέθηκαν με τη γνωστική υγεία
Ορισμένα μοτίβα EEG που συνέβαλαν στον υπολογισμό της ηλικίας του εγκεφάλου είναι ήδη γνωστό ότι παίζουν ρόλο στην υγεία του εγκεφάλου και στη μνήμη. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα δέλτα κύματα, τα οποία σχηματίζουν κυματοειδές μοτίβο και σχετίζονται με τον βαθύ ύπνο, αλλά και οι sleep spindles, οι σύντομες εκρήξεις ταχύτερης εγκεφαλικής δραστηριότητας που έχουν συσχετιστεί με την εδραίωση της μνήμης.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι οι μεγάλες, αιφνίδιες αιχμές στο EEG, που περιγράφονται ως kurtosis, συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η σχέση ανάμεσα σε μια «γηραιότερη» ηλικία εγκεφάλου και στον κίνδυνο άνοιας παρέμενε στατιστικά σημαντική ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση παραγόντων όπως το μορφωτικό επίπεδο, το κάπνισμα, ο δείκτης μάζας σώματος, η φυσική δραστηριότητα, αλλά και άλλες παθήσεις ή γενετικοί παράγοντες κινδύνου.
Προοπτική για έγκαιρη ανίχνευση
Επειδή τα σήματα EEG κατά τον ύπνο μπορούν να συλλεχθούν με μη επεμβατικό τρόπο, οι ερευνητές εκτιμούν ότι στο μέλλον η ηλικία του εγκεφάλου μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό ατόμων με αυξημένο κίνδυνο άνοιας ακόμη και εκτός νοσοκομειακών ή εξειδικευμένων κλινικών πλαισίων, ενδεχομένως με τη χρήση wearables.
«Η ηλικία του εγκεφάλου υπολογίζεται από τα εγκεφαλικά κύματα στον ύπνο», ανέφερε η Leng. «Γνωρίζουμε ότι η εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του ύπνου προσφέρει ένα μετρήσιμο παράθυρο στο πόσο καλά γερνά ο εγκέφαλος».
Μπορεί η βελτίωση του ύπνου να αλλάξει την πορεία;
Τα ευρήματα ανοίγουν και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική συζήτηση: αν η υγεία του ύπνου μπορεί να επηρεάσει τη γήρανση του εγκεφάλου. Η Leng σημείωσε ότι προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει πως η αντιμετώπιση διαταραχών ύπνου μπορεί να μεταβάλει τα μοτίβα εγκεφαλικών κυμάτων που σχετίζονται με τον ύπνο.
Ο πρώτος συγγραφέας Haoqi Sun, επίκουρος καθηγητής Νευρολογίας στο Beth Israel Deaconess Medical Center, υπογράμμισε ότι μια καλύτερη συνολική διαχείριση του σώματος ίσως έχει επίδραση. Όπως ανέφερε, η μείωση του δείκτη μάζας σώματος και η αύξηση της άσκησης, που μπορούν να περιορίσουν την πιθανότητα άπνοιας, ενδέχεται να συμβάλουν θετικά. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι «δεν υπάρχει μαγικό χάπι για τη βελτίωση της υγείας του εγκεφάλου».
Τι σημαίνουν τα νέα δεδομένα
Η νέα μελέτη δεν λέει ότι ένας κακός ύπνος ισοδυναμεί αυτόματα με άνοια. Δείχνει όμως ότι ο εγκέφαλος αφήνει βιολογικά ίχνη της γήρανσής του κατά τη διάρκεια του ύπνου, τα οποία μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμα για πρώιμη αξιολόγηση κινδύνου.
Σε μια εποχή όπου η έγκαιρη ανίχνευση της γνωστικής έκπτωσης αποτελεί κρίσιμο στόχο της νευροεπιστήμης και της δημόσιας υγείας, η δυνατότητα να «διαβάζουμε» τη βιολογική ηλικία του εγκεφάλου μέσα από τον ύπνο ίσως αποδειχθεί ένα από τα πιο ελπιδοφόρα εργαλεία των επόμενων ετών.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Η χρόνια αϋπνία δεν κουράζει μόνο – Αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας
Ύπνος στο πλάι ή ανάσκελα: Ποια στάση προστατεύει τη σπονδυλική στήλη
