Τα νεότερα φάρμακα για την παχυσαρκία φέρνουν εντυπωσιακή απώλεια βάρους, όμως όταν διακοπούν το σώμα τείνει να ανακτά γρήγορα το χαμένο βάρος. Μετα-ανάλυση 37 μελετών στο BMJ υπολογίζει ότι τα κιλά επιστρέφουν με ρυθμό 0,4 κιλά/μήνα, ενώ οι δείκτες όπως πίεση, γλυκόζη και λιπίδια προβλέπεται να επανέλθουν σε επίπεδα βάσης σε έως 1,4 έτη.
-
Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Μια νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση στο BMJ επιχειρεί να απαντήσει σε ένα πρακτικό ερώτημα που γίνεται ολοένα πιο επίκαιρο: τι συμβαίνει όταν σταματά ένα φάρμακο για τη διαχείριση βάρους; Τα ευρήματα είναι σαφή: η διακοπή φαρμάκων διαχείρισης βάρους (weight management medications, WMMs) συνοδεύεται από ταχεία ανάκτηση βάρους και σταδιακή αναστροφή των καρδιομεταβολικών οφελών.
Η ομάδα των ερευνητών, με επικεφαλής τον Sam West (University of Oxford), ανέλυσε δεδομένα από 37 μελέτες (63 βραχίονες παρέμβασης) και συνολικά 9.341 συμμετέχοντες. Κατά μέσο όρο, η διάρκεια θεραπείας έφτασε τις 39 εβδομάδες (εύρος 11–176), ενώ η παρακολούθηση μετά τη διακοπή ήταν 32 εβδομάδες κατά μέσο όρο (εύρος 4–104). Πάνω από έναν χρόνο follow-up υπήρχε μόνο σε μία μελέτη, γεγονός που δείχνει και το κενό τεκμηρίωσης για τη «μεγάλη εικόνα» μετά τη διακοπή.
Πόσο γρήγορα επιστρέφουν τα κιλά
Στην κύρια ανάλυση, ο μέσος ρυθμός ανάκτησης βάρους μετά τη διακοπή των WMMs υπολογίστηκε σε 0,4 κιλά τον μήνα (95% CI 0,3–0,5). Με αυτόν τον ρυθμό, το μοντέλο προβλέπει επιστροφή στο αρχικό βάρος περίπου σε 1,7 χρόνια μετά τη διακοπή (95% CI 1,3–2,1).
Η εικόνα γίνεται πιο «σφιχτή» όταν η ανάλυση εστιάζει σε incretin-mimetics και ειδικά στις πιο αποτελεσματικές νεότερες θεραπείες. Για όλες τις incretin θεραπείες, ο ρυθμός ανάκτησης υπολογίστηκε σε 0,5 κιλά/μήνα, ενώ για σεμαγλουτίδη/τιρζεπατίδη έφτασε τα 0,8 κιλά/μήνα (με δεδομένα από 10 βραχίονες παρέμβασης, 1.776 συμμετέχοντες). Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σε αυτή την κατηγορία μπορεί να επιστρέφει περίπου 9,9 κιλά μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τη διακοπή, με βάση τις διαθέσιμες καμπύλες.
Τι δείχνουν τα τυχαιοποιημένα δεδομένα έναντι ομάδων ελέγχου
Σε 28 τυχαιοποιημένες μελέτες όπου υπήρχε ομάδα ελέγχου τόσο στη φάση θεραπείας όσο και στη φάση παρακολούθησης, η ανάκτηση βάρους ήταν υψηλότερη σε όσους είχαν λάβει WMMs σε σχέση με το control, με επιπλέον ρυθμό περίπου 0,3 κιλά/μήνα. Για incretin θεραπείες η «διαφορά ρυθμού» έφτασε τα 0,6 κιλά/μήνα, ενώ για σεμαγλουτίδη/τιρζεπατίδη τα 0,8 κιλά/μήνα. Το time-to-event μοντέλο εκτιμά ότι η διαφορά έναντι control μηδενίζεται περίπου σε 1,4 χρόνια μετά τη διακοπή.
Καρδιομεταβολικοί δείκτες: τα οφέλη εξασθενούν
Η ανάλυση δεν έμεινε μόνο στη ζυγαριά. Οι συγγραφείς υπολόγισαν ότι δείκτες όπως HbA1c, γλυκόζη νηστείας, αρτηριακή πίεση, ολική χοληστερόλη και τριγλυκερίδια τείνουν να κινούνται ξανά προς τα επίπεδα βάσης μετά τη διακοπή. Με βάση την προέκταση των τάσεων, οι δείκτες αναμένεται να επιστρέψουν κοντά στη γραμμή βάσης εντός περίπου 1,4 ετών από τη διακοπή των WMMs. Με απλά λόγια, το «καρδιομεταβολικό κέρδος» δεν φαίνεται να διατηρείται, εφόσον το βάρος ανακτάται γρήγορα.
Σύγκριση με προγράμματα αλλαγής τρόπου ζωής: το «μετά» είναι πιο ήπιο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα προκύπτει από την έμμεση σύγκριση με συμπεριφορικά προγράμματα διαχείρισης βάρους (BWMPs). Η ίδια ερευνητική γραμμή, αξιοποιώντας παλαιότερη μετα-ανάλυση για BWMPs, δείχνει ότι μετά το τέλος τέτοιων προγραμμάτων ο μέσος ρυθμός ανάκτησης είναι περίπου 0,1 κιλά/μήνα (στο re-analysis έως 2 χρόνια). Αντίθετα, μετά τη διακοπή των WMMs η ανάκτηση ήταν ταχύτερη κατά περίπου 0,3 κιλά/μήνα, και αυτό παρέμεινε ακόμη και όταν ελέγχθηκε στατιστικά το μέγεθος της αρχικής απώλειας βάρους.
Η ερμηνεία που προτείνεται είναι ρεαλιστική: τα WMMs διευκολύνουν τη συμπεριφορική αλλαγή μέσω μειωμένης πείνας/αυξημένου κορεσμού, όμως όταν αφαιρεθεί αυτό το «στήριγμα», το άτομο μένει με την ανάγκη να συντηρήσει το αποτέλεσμα κυρίως με συμπεριφορικές στρατηγικές που μπορεί να μην έχουν παγιωθεί στον ίδιο βαθμό.
Τι σημαίνει αυτό για την κλινική πρακτική και τις πολιτικές υγείας
Το μήνυμα των συγγραφέων δεν είναι «μην τα χρησιμοποιείτε». Είναι ότι η βραχυπρόθεσμη χρήση χωρίς συνολικό σχέδιο μπορεί να είναι προβληματική. Αν η παχυσαρκία είναι χρόνια, υποτροπιάζουσα κατάσταση, τότε η διατήρηση του οφέλους πιθανότατα απαιτεί είτε μακροχρόνια στρατηγική (συμπεριλαμβανομένης της συνέχισης αγωγής όπου ενδείκνυται) είτε μοντέλα φροντίδας που προλαμβάνουν την αναπόφευκτη ανάκτηση.
Παράλληλα, οι ερευνητές αναδεικνύουν ένα κενό: τα δεδομένα παρακολούθησης μετά τη διακοπή, ειδικά για τις πιο αποτελεσματικές νεότερες θεραπείες, είναι περιορισμένα. Αυτό δυσκολεύει και την ακριβή εκτίμηση κόστους-αποτελεσματικότητας σε συστήματα υγείας που καλούνται να αποφασίσουν πώς, σε ποιους και για πόσο θα χρηματοδοτήσουν τις θεραπείες.
Η μετα-ανάλυση στο BMJ καταλήγει ότι η διακοπή φαρμάκων διαχείρισης βάρους ακολουθείται από γρήγορη ανάκτηση κιλών και ότι τα καρδιομεταβολικά οφέλη εξασθενούν έως ότου οι δείκτες τείνουν να επιστρέψουν στη βάση τους μέσα σε περίπου 1,4 χρόνια. Η ανάκτηση μετά τα WMMs φαίνεται ταχύτερη σε σχέση με συμπεριφορικά προγράμματα, ανεξάρτητα από το πόσο βάρος χάθηκε αρχικά. Το πρακτικό μήνυμα είναι ένα: τα φάρμακα λειτουργούν, όμως η συντήρηση απαιτεί συνολικό, μακροπρόθεσμο πλάνο και όχι «κύκλους» μικρής διάρκειας χωρίς συνέχεια.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Πάνω από 5.000 φαρμακεία στη μάχη κατά της παχυσαρκίας
Συμμαχία Nimbus με Eli Lilly για χάπι παχυσαρκίας – Νέα επένδυση
Πώς μπορείς να τρως περισσότερο και να χάνεις βάρος
