Νέα δεδομένα από το Cambridge δείχνουν ότι η εφηβεία του εγκεφάλου παρατείνεται έως τις αρχές των 30. Μια ανάλυση 4.000 απεικονίσεων αποκαλύπτει πέντε φάσεις ζωής και τέσσερα κομβικά ορόσημα που εξηγούν μεταβολές σε ψυχική υγεία και άνοια.
Σε πέντε διακριτές φάσεις –και όχι σε μία ομαλή καμπύλη– εξελίσσεται ο ανθρώπινος εγκέφαλος από τη γέννηση έως τα βαθιά γεράματα, σύμφωνα με νέα μεγάλη μελέτη του University of Cambridge. Τα δεδομένα αποτυπώνουν τέσσερα ηλικιακά ορόσημα–στα 9, 32, 66 και 83 έτη–στα οποία αλλάζει ριζικά ο τρόπος «συνδεσιμότητας» των εγκεφαλικών κυττάρων.
Η ανάλυση βασίστηκε σε περίπου 4.000 απεικονίσεις εγκεφάλου ατόμων έως 90 ετών και έδειξε ότι η εφηβεία, από νευροεπιστημονική σκοπιά, παρατείνεται έως τις αρχές της τέταρτης δεκαετίας της ζωής. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο έγκριτο Nature Communications και φωτίζουν γιατί ο κίνδυνος για διαταραχές ψυχικής υγείας και άνοια δεν παραμένει σταθερός αλλά μεταβάλλεται στον χρόνο.
Το τέλος της «νευρωνικής εφηβείας» έρχεται μετά τα 30
Η επικεφαλής συγγραφέας, η Dr Alexa Mousley, εξηγεί ότι ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται σε κύματα: ενισχύει ή αποδυναμώνει συνδέσεις με τρόπο μη γραμμικό. «Δεν πρόκειται για μια ευθεία γραμμή από τη γέννηση έως τα γηρατειά· υπάρχουν διακυμάνσεις και φάσεις “ξανα-καλωδίωσης”», τόνισε μιλώντας στο BBC. Το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ότι η αποδοτικότητα των νευρωνικών δικτύων κορυφώνεται στις αρχές των 30.
Τα τέσσερα ορόσημα που ξεχωρίζουν στα δεδομένα
Η ανάλυση κατέδειξε τέσσερις «στροφές» στη λειτουργία του εγκεφάλου: στα 9 έτη (έναρξη νευρωνικής εφηβείας), στα 32 (κορύφωση και μετάβαση στην ενηλικίωση), στα 66 (έναρξη πρώιμης γήρανσης) και στα 83 (είσοδος στην όψιμη γήρανση). Οι ηλικίες αυτές αναδύθηκαν καθαρά από τα δεδομένα, παρότι –όπως σημειώνουν οι ερευνητές– υπάρχουν ατομικές αποκλίσεις.
Οι πέντε φάσεις της ζωής του εγκεφάλου
Παιδική ηλικία (0–9): ο εγκέφαλος αυξάνει όγκο αλλά «κλαδεύει» τις περιττές συνάψεις. Η λειτουργία μοιάζει με παιδί σε πάρκο: περιπλάνηση αντί για ευθεία διαδρομή.
Εφηβεία (9–32): απότομη στροφή προς την αποδοτικότητα. Είναι το μόνο διάστημα όπου το δίκτυο γίνεται σταθερά καλύτερο. Παράλληλα αυξάνει ο κίνδυνος πρωτοεμφάνισης ψυχικών διαταραχών.
Ενηλικίωση (32–66): μακρά φάση σχετικής σταθερότητας. Οι βελτιώσεις «γυρίζουν» σταδιακά σε ήπια κάμψη, με πλατώ σε νοημοσύνη και προσωπικότητα.
Πρώιμη γήρανση (66–83): ο εγκέφαλος παύει να λειτουργεί ως ένα ενιαίο σύνολο και «σπάζει» σε ισχυρά περιφερειακά δίκτυα – σαν μέλη μπάντας που ξεκινούν σόλο καριέρα.
Όψιμη γήρανση (83+): οι μεταβολές εντείνονται. Τα δεδομένα είναι λιγότερα λόγω δυσκολίας ανεύρεσης υγιών εγκεφάλων σε πολύ προχωρημένες ηλικίες.
Γιατί έχει σημασία για την ψυχική υγεία και την άνοια
Οι ηλικιακές «στροφές» συνδέονται με παράθυρα ευαλωτότητας: στην εφηβεία για διαταραχές ψυχικής υγείας και μετά τα 60 για καταστάσεις που επιβαρύνουν τον εγκέφαλο, όπως υπέρταση και άνοια. Ο καθηγητής νευροπληροφορικής του Cambridge, Duncan Astle, σημειώνει ότι ο τρόπος «καλωδίωσης» προβλέπει δυσκολίες σε προσοχή, γλώσσα και μνήμη.
Τι σχολιάζουν οι ανεξάρτητοι ειδικοί
Η διευθύντρια του Κέντρου Ανακαλύψεων στις Επιστήμες του Εγκεφάλου στο University of Edinburgh, Tara Spires-Jones, χαρακτήρισε τη μελέτη «εξαιρετικά ενδιαφέρουσα», προσθέτοντας ότι τα ευρήματα ευθυγραμμίζονται με την τρέχουσα γνώση για τη γήρανση του εγκεφάλου, με την υποσημείωση ότι «οι ηλικίες δεν είναι ίδιες για όλους».
Τι μένει ανοιχτό για την έρευνα
Η μελέτη δεν διαχώρισε τα δεδομένα ανά φύλο, αφήνοντας ερωτήματα για ορμονικές μεταβάσεις όπως η εμμηνόπαυση. Επίσης, αναζητούνται βιολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες που εξηγούν γιατί ορισμένοι φτάνουν νωρίτερα ή αργότερα τα «ορόσημα».
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Δυσμηνόρροια και εφηβεία: Προάγγελος χρόνιων πόνων στην ενήλικη ζωή
Η εγκυμοσύνη στην εφηβεία ενέχει κινδύνους για την υγεία
