Η πλειονότητα των ανδρών στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα ενταχθεί σε οργανωμένο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του προστάτη, εφόσον οι κυβερνήσεις της χώρας υιοθετήσουν την τελική σύσταση της αρμόδιας βρετανικής επιτροπής.
Το UK National Screening Committee (UK NSC) κατέληξε ότι ο καθολικός έλεγχος με την εξέταση PSA είναι πιθανότερο να προκαλέσει περισσότερη βλάβη παρά όφελος, κυρίως εξαιτίας της υπερδιάγνωσης και των θεραπειών σε όγκους που ενδέχεται να μην απειλούσαν ποτέ τη ζωή ενός άνδρα.
Η επιτροπή προτείνει, ωστόσο, οργανωμένο στοχευμένο screening για μια μικρή ομάδα υψηλού κινδύνου: άνδρες ηλικίας 45 έως 61 ετών οι οποίοι φέρουν παθογόνο παραλλαγή του γονιδίου BRCA2 και έχουν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού, ωοθηκών, παγκρέατος ή προστάτη. Οι άνδρες αυτοί θα καλούνται να υποβάλλονται σε εξέταση PSA κάθε δύο χρόνια.
Γιατί δεν προτείνεται μαζικός έλεγχος με PSA
Η εξέταση PSA μετρά στο αίμα το ειδικό προστατικό αντιγόνο, μια πρωτεΐνη που μπορεί να αυξηθεί όταν υπάρχει καρκίνος του προστάτη, αλλά και σε καλοήθεις καταστάσεις, όπως η διόγκωση ή η φλεγμονή του προστάτη.
Αυτό σημαίνει ότι ένα αυξημένο PSA δεν αποδεικνύει από μόνο του την παρουσία καρκίνου. Μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετες εξετάσεις, βιοψίες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε θεραπεία για όγκους που αναπτύσσονται τόσο αργά ώστε δεν θα προκαλούσαν προβλήματα στη διάρκεια της ζωής του ασθενούς.
Ο πρόεδρος του UK NSC, καθηγητής Sir Mike Richards, αναγνώρισε ότι το screening μπορεί να μειώσει σε μικρό βαθμό τους θανάτους από καρκίνο του προστάτη. Τόνισε, όμως, ότι δεν έχει αποδειχθεί βελτίωση της συνολικής επιβίωσης και ότι η σύγχρονη ιατρική δεν μπορεί ακόμη να διαχωρίζει με πλήρη αξιοπιστία τους επιθετικούς όγκους από εκείνους που δεν χρειάζονται άμεση θεραπεία.
Οι συνέπειες της υπερθεραπείας δεν είναι αμελητέες. Η επιτροπή επισημαίνει ότι άνδρες οι οποίοι δεν χρειάζονταν θεραπεία μπορεί να εμφανίσουν μακροχρόνια ακράτεια ούρων ή στυτική δυσλειτουργία έπειτα από παρεμβάσεις για έναν καρκίνο που ίσως δεν θα τους προκαλούσε ποτέ κλινική βλάβη.
Η εξαίρεση για το BRCA2
Η τελική σύσταση διαφοροποιεί σαφώς τους άνδρες με παθογόνο παραλλαγή BRCA2 και σχετικό οικογενειακό ιστορικό. Στη συγκεκριμένη ομάδα, ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται συχνότερα, μπορεί να εκδηλωθεί νωρίτερα και έχει μεγαλύτερη πιθανότητα επιθετικής συμπεριφοράς.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της αξιολόγησης, από 100 άνδρες που φέρουν παραλλαγή BRCA2, περίπου 21 έως 35 θα εμφανίσουν καρκίνο του προστάτη πριν από την ηλικία των 80 ετών.
Γι’ αυτό, το UK NSC εισηγείται PSA ανά δύο χρόνια από την ηλικία των 45 έως τα 61 έτη για άνδρες με BRCA2 και οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού, ωοθηκών, παγκρέατος ή προστάτη. Η επιτροπή σημειώνει, πάντως, ότι ο τρόπος εντοπισμού και πρόσκλησης των δικαιούχων θα πρέπει να αξιολογείται συνεχώς κατά την εφαρμογή του προγράμματος.
Εκτός της τελικής σύστασης οι άνδρες με BRCA1
Η τελική εισήγηση είναι στενότερη από το αρχικό προσχέδιο του Νοεμβρίου 2025, το οποίο περιλάμβανε και άνδρες με παθογόνες παραλλαγές BRCA1.
Στο διάστημα που μεσολάβησε, νέα στοιχεία επέτρεψαν στους ειδικούς να εξετάσουν χωριστά τον κίνδυνο που σχετίζεται με τις δύο γονιδιακές παραλλαγές. Σύμφωνα με την καθηγήτρια Γονιδιωματικής Ιατρικής Anneke Lucassen, νεότερες μεγάλες μελέτες δείχνουν ότι η αύξηση του κινδύνου για καρκίνο του προστάτη αφορά κυρίως το BRCA2 και όχι στον ίδιο βαθμό το BRCA1.
Έτσι, η επιτροπή έκρινε ότι μόνο για τους άνδρες με BRCA2 και σχετικό οικογενειακό ιστορικό διαθέτει επαρκή τεκμηρίωση ώστε να θεωρήσει ότι τα οφέλη του screening υπερβαίνουν τις πιθανές βλάβες.
Οι μαύροι άνδρες έχουν διπλάσιο κίνδυνο, αλλά δεν εντάσσονται στο πρόγραμμα
Η απόφαση προκαλεί έντονη συζήτηση, καθώς το UK NSC δεν εισηγείται οργανωμένο screening για τους μαύρους άνδρες, παρότι αποτελούν ομάδα αυξημένου κινδύνου.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, περίπου ένας στους τέσσερις μαύρους άνδρες θα εμφανίσει καρκίνο του προστάτη στη διάρκεια της ζωής του, ποσοστό διπλάσιο σε σύγκριση με άλλους άνδρες. Επιπλέον, η νόσος μπορεί να εμφανιστεί σε μικρότερη ηλικία.
Η επιτροπή υποστηρίζει ότι παραμένει αβέβαιο εάν ένα πρόγραμμα screening θα προσέφερε σε αυτή την ομάδα περισσότερα οφέλη από βλάβες. Ειδικότερα, οι ειδικοί αναφέρουν ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για το εάν οι μαύροι άνδρες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο όχι μόνο να εμφανίσουν τη νόσο, αλλά να αναπτύξουν επιθετικούς όγκους που θα ωφελούνταν ουσιαστικά από τον προσυμπτωματικό έλεγχο.
Το UK NSC θα συνεργαστεί με τη μελέτη TRANSFORM, η οποία έχει στόχο να καλύψει κρίσιμα κενά γνώσης και να αξιολογήσει αποτελεσματικότερες στρατηγικές πρώιμης ανίχνευσης. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η επαρκής συμμετοχή μαύρων ανδρών στη μελέτη είναι καθοριστικής σημασίας.
Αντιδράσεις από οργανώσεις ασθενών και ερευνητικούς φορείς
Το Cancer Research UK υποστήριξε τη σύσταση για στοχευμένο έλεγχο, σημειώνοντας ότι τα διαθέσιμα δεδομένα δεν δικαιολογούν ακόμη ένα ευρύτερο πρόγραμμα screening. Ο Dr Ian Walker, εκτελεστικός διευθυντής πολιτικής του οργανισμού, τόνισε ότι η εξέταση PSA δεν είναι επαρκώς ακριβής για να στηρίξει μαζικό πληθυσμιακό έλεγχο, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε περιττές και επεμβατικές θεραπείες.
Αντίθετα, το Prostate Cancer UK εξέφρασε βαθιά απογοήτευση για τον περιορισμένο χαρακτήρα της πρότασης, επισημαίνοντας ότι η απουσία ενός ευρύτερου προγράμματος αφήνει εκτός οργανωμένου ελέγχου πολλούς άνδρες αυξημένου κινδύνου, μεταξύ των οποίων οι μαύροι άνδρες και όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό.
Η διαφωνία δεν αφορά τη σημασία της πρώιμης διάγνωσης, αλλά το εάν το σημερινό εργαλείο, δηλαδή η εξέταση PSA, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα σε μεγαλύτερες ομάδες πληθυσμού χωρίς να προκαλεί υπερδιάγνωση και υπερθεραπεία.
Ο συχνότερος καρκίνος στους άνδρες στη Βρετανία
Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο στους άνδρες στο Ηνωμένο Βασίλειο. Περισσότεροι από 63.000 άνδρες διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο, ενώ πάνω από 12.000 χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο.
Ο προστάτης είναι ένας αδένας που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και συμβάλλει στην παραγωγή του σπέρματος. Ο καρκίνος του προστάτη συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Σε πιο προχωρημένες φάσεις μπορεί να εμφανιστούν αλλαγές στην ούρηση, αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα, πόνος στη μέση, στη λεκάνη ή στα ισχία, ανεξήγητη απώλεια βάρους και στυτική δυσλειτουργία.
Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία, ιδιαίτερα μετά τα 50 έτη, ενώ υψηλότερο κίνδυνο αντιμετωπίζουν οι μαύροι άνδρες και όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό της νόσου ή συγκεκριμένες γονιδιακές παραλλαγές.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι άνδρες που ανησυχούν
Η σύσταση κατά του μαζικού screening δεν σημαίνει ότι ένας άνδρας που ανησυχεί για τον κίνδυνό του δεν πρέπει να απευθυνθεί σε γιατρό. Οι ειδικοί συστήνουν στους άνδρες που έχουν συμπτώματα, οικογενειακό ιστορικό ή ανήκουν σε ομάδα αυξημένου κινδύνου να συζητούν με τον γιατρό τους τα οφέλη και τους περιορισμούς της εξέτασης PSA.
Ο καθηγητής Freddie Hamdy, καθηγητής Ουρολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, σημείωσε ότι κάθε άνδρας που ανησυχεί πρέπει να απευθύνεται στον γιατρό του, ώστε η απόφαση για εξέταση να λαμβάνεται έπειτα από ενημερωμένη συζήτηση και με βάση τον προσωπικό του κίνδυνο.
Η τελική σύσταση του UK NSC θα εξεταστεί τώρα από τις κυβερνήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου. Η συζήτηση, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή, καθώς νέες εξετάσεις, καλύτερα δεδομένα και οι μεγάλες μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη μπορεί να οδηγήσουν στο μέλλον σε ευρύτερο, ασφαλέστερο και περισσότερο εξατομικευμένο προσυμπτωματικό έλεγχο.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος προστάτη: Νέα εξέταση αίματος εντοπίζει νωρίτερα την αποτυχία θεραπείας
Καρκίνος του προστάτη: Η έγκαιρη διάγνωση αλλάζει τα δεδομένα για τους ασθενείς
