Περίπου 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου που διαγνώστηκαν παγκοσμίως το 2024 αποδίδονται σε λοιμώξεις από ιούς, βακτήρια και παράσιτα. Πρόκειται για περίπου το 12% όλων των νέων διαγνώσεων καρκίνου, σύμφωνα με νέα διεθνή ανάλυση του IARC, η οποία αναδεικνύει τόσο τις δυνατότητες πρόληψης όσο και τις μεγάλες γεωγραφικές ανισότητες.
2,3 εκατομμύρια περιστατικά καρκίνου αποδίδονται σε λοιμώξεις
Ένα στα οκτώ νέα περιστατικά καρκίνου παγκοσμίως συνδέεται με λοιμώξεις που προκαλούνται από συγκεκριμένους ιούς, βακτήρια και παράσιτα, σύμφωνα με νέα μελέτη του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), του ερευνητικού βραχίονα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το 2024 περίπου 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου, ή περίπου 12% του συνολικού παγκόσμιου αριθμού, μπορούσαν να αποδοθούν σε λοιμογόνους παράγοντες.
Η ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Oncology, χαρακτηρίζεται από το IARC ως η πιο ολοκληρωμένη και επικαιροποιημένη έως σήμερα αποτύπωση του παγκόσμιου φορτίου καρκίνου που σχετίζεται με λοιμώξεις. Βασίζεται στις εκτιμήσεις του Global Cancer Observatory του IARC για το 2024.
Δώδεκα λοιμογόνοι παράγοντες στο μικροσκόπιο
Οι επιστήμονες αξιολόγησαν το φορτίο καρκίνου που αποδίδεται σε 12 λοιμογόνους παράγοντες οι οποίοι θεωρούνται καρκινογόνοι για τον άνθρωπο.
Στη λίστα περιλαμβάνονται:
- το Helicobacter pylori,
- ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV),
- ο ιός της ηπατίτιδας Β (HBV),
- ο ιός της ηπατίτιδας C (HCV),
- ο ιός Epstein-Barr (EBV),
- ο ερπητοϊός που σχετίζεται με το σάρκωμα Kaposi (KSHV),
- το Schistosoma haematobium,
- ο ανθρώπινος T-λεμφοτρόπος ιός τύπου 1 (HTLV-1),
- τα παράσιτα Opisthorchis viverrini και Clonorchis sinensis,
- ο Merkel cell polyomavirus,
- και ο HIV.
Η νέα ανάλυση διευρύνει προηγούμενες εκτιμήσεις, καθώς ενσωματώνει επιπλέον λοιμογόνους παράγοντες, μεταξύ των οποίων ο HIV και ο Merkel cell polyomavirus, αλλά και νεότερα τεκμηριωμένες σχέσεις μεταξύ λοιμώξεων και συγκεκριμένων καρκίνων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ενισχυμένη πλέον τεκμηρίωση της σχέσης του EBV με τον καρκίνο του στομάχου.
Helicobacter pylori: Ο σημαντικότερος λοιμογόνος παράγοντας
Το μεγαλύτερο φορτίο καρκίνου συνδέεται με το Helicobacter pylori, το βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει χρόνια λοίμωξη του στομάχου.
Σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου 760.000 νέα περιστατικά καρκίνου το 2024 αποδίδονταν σε λοίμωξη από H. pylori.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η λοίμωξη από H. pylori μπορεί να ανιχνευθεί και να αντιμετωπιστεί. Η στρατηγική «test-and-treat», δηλαδή ο εντοπισμός της λοίμωξης και η θεραπεία της, συγκαταλέγεται στις παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν το μελλοντικό φορτίο γαστρικού καρκίνου.
HPV: Περίπου 750.000 νέα περιστατικά
Σε απόσταση αναπνοής από το H. pylori βρίσκεται ο HPV.
Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων συνδέθηκε με περίπου 750.000 νέα περιστατικά καρκίνου παγκοσμίως το 2024.
Ο HPV αποτελεί ήδη έναν από τους βασικότερους στόχους πρόληψης του καρκίνου μέσω του εμβολιασμού και του προσυμπτωματικού ελέγχου. Παρά την ύπαρξη αποτελεσματικών εργαλείων πρόληψης, όμως, η πρόσβαση στον εμβολιασμό και στα προγράμματα screening εξακολουθεί να διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών και περιοχών.
HBV, EBV και HCV συμπληρώνουν την πεντάδα
Ο ιός της ηπατίτιδας Β ήταν υπεύθυνος για περίπου 360.000 νέα περιστατικά καρκίνου, ενώ ο Epstein-Barr για περίπου 260.000 και ο ιός της ηπατίτιδας C για περίπου 160.000.
Οι πέντε αυτοί λοιμογόνοι παράγοντες – H. pylori, HPV, HBV, EBV και HCV – ευθύνονται σχεδόν για το σύνολο των καρκίνων που αποδίδονται σε λοιμώξεις.
Ο Epstein-Barr ανεβαίνει στην τέταρτη θέση
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της νέας ανάλυσης αφορά τον ιό Epstein-Barr.
Ο EBV κατατάσσεται πλέον ως η τέταρτη σημαντικότερη λοιμώδης αιτία καρκίνου παγκοσμίως, πάνω από τον HCV.
Η θέση αυτή αντανακλά την αυξανόμενη επιστημονική τεκμηρίωση ότι ο ιός δεν σχετίζεται μόνο με ρινοφαρυγγικό καρκίνο και ορισμένα λεμφώματα, αλλά και με ένα ποσοστό καρκίνων του στομάχου.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή, σε αντίθεση με τον HPV και τον HBV, δεν υπάρχει σήμερα αποτελεσματικό εγκεκριμένο εμβόλιο έναντι του EBV.
Ανατολική Ασία: Το 42% του παγκόσμιου φορτίου
Η μελέτη αναδεικνύει εξαιρετικά μεγάλες γεωγραφικές ανισότητες.
Η Ανατολική Ασία συγκέντρωσε το 42% όλων των καρκίνων που αποδίδονται σε λοιμώξεις παγκοσμίως, κυρίως λόγω της επιβάρυνσης από H. pylori και HBV.
Η περιοχή αυτή αποτελεί επομένως το μεγαλύτερο επίκεντρο του απόλυτου αριθμού περιστατικών.
Βαρύ φορτίο και στην υποσαχάρια Αφρική
Ιδιαίτερα υψηλό παραμένει το φορτίο και στην υποσαχάρια Αφρική.
Στην περιοχή αυτή, η επιβάρυνση σχετίζεται κυρίως με τον HPV και τον KSHV, ενώ επιδεινώνεται από την παρουσία του HIV.
Η εικόνα καταδεικνύει ότι οι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις δεν αποτελούν μόνο ογκολογικό πρόβλημα, αλλά και ζήτημα πρόσβασης σε εμβολιασμό, διάγνωση, θεραπεία και οργανωμένα συστήματα πρόληψης.
Πάνω από τρεις στους τέσσερις καρκίνους σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος
Περισσότερα από τα τρία τέταρτα των καρκίνων που σχετίζονται με λοιμώξεις καταγράφονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Στις χώρες αυτές, η πρόσβαση σε προληπτικές παρεμβάσεις και θεραπεία παραμένει άνιση, γεγονός που εντείνει το χάσμα σε σχέση με τα κράτη υψηλότερου εισοδήματος.
Η Harriet Rumgay, επιστήμονας του IARC και συν-συγγραφέας της μελέτης, τονίζει ότι, παρά την πρόοδο στον εμβολιασμό και στον προσυμπτωματικό έλεγχο, οι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις εξακολουθούν να αποτελούν μεγάλη παγκόσμια πρόκληση και επιβαρύνουν δυσανάλογα τους πληθυσμούς των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Γιατί ένα μεγάλο μέρος αυτών των καρκίνων μπορεί να προληφθεί
Το πιο αισιόδοξο μήνυμα της μελέτης είναι ότι σημαντικό τμήμα αυτού του φορτίου δεν είναι αναπόφευκτο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι περισσότεροι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις μπορούν ήδη να προληφθούν μέσω καθιερωμένων παρεμβάσεων δημόσιας υγείας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- ο εμβολιασμός έναντι HPV,
- ο εμβολιασμός έναντι ηπατίτιδας Β,
- ο έλεγχος και η θεραπεία για H. pylori,
- η διάγνωση και θεραπεία των ιογενών ηπατιτίδων,
- η πρόληψη και η θεραπευτική φροντίδα για τον HIV,
- τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για καρκίνους που σχετίζονται με HPV.
Ωστόσο, οι δυνατότητες αυτές δεν αξιοποιούνται στον ίδιο βαθμό σε όλες τις χώρες.
Τα εμπόδια που κρατούν πίσω την πρόληψη
Σύμφωνα με το IARC, οικονομικοί, πολιτικοί και οργανωτικοί περιορισμοί στα συστήματα Υγείας εμποδίζουν την ευρεία εφαρμογή των ήδη διαθέσιμων παρεμβάσεων.
Ως αποτέλεσμα, εργαλεία που θα μπορούσαν να αποτρέψουν σημαντικό αριθμό καρκίνων παραμένουν υποχρησιμοποιημένα σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Το πρόβλημα επομένως δεν αφορά μόνο την ανακάλυψη νέων τεχνολογιών, αλλά και την ισότιμη εφαρμογή όσων ήδη γνωρίζουμε ότι λειτουργούν.
Το μεγάλο κενό του EBV
Ιδιαίτερη έμφαση δίνουν οι ερευνητές στην ανάγκη ανάπτυξης νέων προληπτικών εργαλείων για λοιμώξεις για τις οποίες δεν υπάρχει ακόμη αποτελεσματικό εμβόλιο.
Ο Gary Clifford, ανώτερος συν-συγγραφέας της μελέτης, υπογραμμίζει ότι η νέα ανάλυση δείχνει πόσο γρήγορα εξελίσσεται η γνώση γύρω από τους καρκίνους που σχετίζονται με λοιμώξεις.
Παράλληλα, όπως σημειώνει, υποδεικνύει και τα πεδία όπου οι μελλοντικές επενδύσεις μπορούν να έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον EBV.
Δύο άξονες για τη μείωση του παγκόσμιου φορτίου
Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι η αντιμετώπιση των καρκίνων που σχετίζονται με λοιμώξεις απαιτεί ταυτόχρονα δύο κινήσεις.
Η πρώτη είναι η μαζικότερη εφαρμογή των αποδεδειγμένα αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης που υπάρχουν ήδη.
Η δεύτερη είναι η συνεχιζόμενη επένδυση στην έρευνα για νέα εργαλεία, κυρίως εμβόλια έναντι του Epstein-Barr και άλλων καρκινογόνων λοιμώξεων για τις οποίες δεν διαθέτουμε σήμερα αποτελεσματικές προληπτικές λύσεις.
Η πρόληψη των λοιμώξεων μετατρέπεται σε πρόληψη του καρκίνου
Τα δεδομένα μεταβάλλουν σε έναν βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η πρόληψη του καρκίνου.
Εμβολιασμοί, θεραπεία χρόνιων λοιμώξεων και οργανωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος δεν αποτελούν μόνο μέτρα προστασίας από λοιμώδη νοσήματα. Σε αρκετές περιπτώσεις λειτουργούν ταυτόχρονα ως μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις πρόληψης του καρκίνου.
Η έκταση του προβλήματος – 2,3 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις μέσα σε ένα μόνο έτος – δείχνει ότι η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των καρκινογόνων λοιμώξεων θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά την παγκόσμια επιδημιολογία του καρκίνου.
Η ίδια η μελέτη, ωστόσο, φωτίζει και ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα: τα οφέλη από την επιστημονική πρόοδο δεν κατανέμονται ισότιμα. Εκεί όπου ο εμβολιασμός, οι διαγνωστικές εξετάσεις και η θεραπεία δεν φτάνουν εγκαίρως στον πληθυσμό, το αποτρέψιμο φορτίο του καρκίνου παραμένει υψηλό.
Η μελέτη
Η ανάλυση υπογράφεται από τη Harriet Rumgay και συνεργάτες και δημοσιεύθηκε διαδικτυακά στις 28 Σεπτεμβρίου 2026 στο The Lancet Oncology με τίτλο “Global burden of cancer attributable to infections in 2024: a worldwide incidence analysis”.
DOI: 10.1016/S1470-2045(26)00307-4
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος τραχήλου μήτρας: Εμπόδια που κρατούν γυναίκες μακριά από την εξέταση
Καρκίνος ωοθηκών: Πώς αλλάζει ο κίνδυνος στις φορείς BRCA ανάλογα με την ηλικία
