Ο Σεπτέμβριος, Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο των Ωοθηκών, στρέφει την προσοχή σε μια νόσο που εξακολουθεί να διαγιγνώσκεται συχνά σε προχωρημένο στάδιο. Η μοριακή χαρτογράφηση, οι αναστολείς PARP, τα ADCs και οι νεότερες ανοσοθεραπευτικές προσεγγίσεις αλλάζουν, ωστόσο, σταδιακά το θεραπευτικό τοπίο.
Ο καρκίνος των ωοθηκών παραμένει μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της Γυναικολογικής Ογκολογίας. Η απουσία αποτελεσματικής μεθόδου πληθυσμιακού προσυμπτωματικού ελέγχου, η συχνά μη ειδική συμπτωματολογία και το γεγονός ότι σημαντικό ποσοστό των ασθενών διαγιγνώσκεται όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει καθιστούν την ενημέρωση και την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων ιδιαίτερα σημαντικές.
Με αφορμή τον Σεπτέμβριο, που έχει καθιερωθεί διεθνώς ως Ovarian Cancer Awareness Month, οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος-Ογκολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. Πρύτανης του ΕΚΠΑ, αναδεικνύουν τις σημαντικότερες εξελίξεις στη διάγνωση και θεραπεία της νόσου.
Ο καρκίνος των ωοθηκών δεν είναι μία ενιαία νόσος
Η σύγχρονη ογκολογία αντιμετωπίζει πλέον τον καρκίνο των ωοθηκών ως μια ετερογενή ομάδα νεοπλασιών με διαφορετικά ιστολογικά, μοριακά και βιολογικά χαρακτηριστικά.
Ο συχνότερος υπότυπος είναι το υψηλού βαθμού ορώδες καρκίνωμα, γνωστό διεθνώς ως high-grade serous ovarian carcinoma ή HGSOC. Σήμερα θεωρείται ότι ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των όγκων δεν ξεκινά από την ίδια την ωοθήκη, αλλά από το επιθήλιο του κροσσωτού άκρου των σαλπίγγων.
Η κατανόηση αυτή έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται η βιολογία της νόσου και έχει επηρεάσει ακόμη και τις στρατηγικές πρόληψης σε γυναίκες αυξημένου κινδύνου.
Παράλληλα, το ενδομητριοειδές, το διαυγοκυτταρικό, το βλεννώδες και το χαμηλού βαθμού ορώδες καρκίνωμα παρουσιάζουν διαφορετική βιολογική συμπεριφορά. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται όλοι οι καρκίνοι των ωοθηκών με την ίδια θεραπευτική λογική.
Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει το δύσκολο σημείο
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι τα πρώιμα συμπτώματα μπορεί εύκολα να αποδοθούν σε συχνές και πολύ λιγότερο σοβαρές καταστάσεις.
Επίμονο κοιλιακό άλγος, αίσθημα πίεσης στην πύελο, μετεωρισμός, αύξηση της περιμέτρου της κοιλιάς, πρώιμος κορεσμός κατά τη λήψη τροφής, αλλαγές στις κενώσεις και συχνουρία μπορεί να αποτελούν προειδοποιητικά σημεία.
Η σημασία τους αυξάνεται όταν πρόκειται για νέα συμπτώματα που επιμένουν ή εμφανίζονται με αυξανόμενη συχνότητα.
Στον γενικό πληθυσμό γυναικών μέσου κινδύνου δεν υπάρχει μέχρι σήμερα καθιερωμένο screening που να έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό στη μείωση της θνητότητας.
Ο δείκτης CA-125 και το διακολπικό υπερηχογράφημα αποτελούν χρήσιμα εργαλεία στη διαγνωστική διερεύνηση συγκεκριμένων περιστατικών, δεν μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν ως αξιόπιστη μέθοδος μαζικού προσυμπτωματικού ελέγχου.
BRCA και κληρονομικότητα αλλάζουν τη διαχείριση της νόσου
Η γενετική προδιάθεση έχει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στον καρκίνο των ωοθηκών.
Οι παθογόνες μεταλλάξεις στα BRCA1 και BRCA2 αποτελούν τις περισσότερο γνωστές κληρονομικές γενετικές διαταραχές που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Δεν είναι, όμως, οι μοναδικές.
Μεταλλάξεις σε άλλα γονίδια που συμμετέχουν στους μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA, αλλά και το σύνδρομο Lynch, μπορούν επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Η αναγνώριση μιας τέτοιας μετάλλαξης έχει διπλή σημασία. Μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη θεραπεία της ασθενούς, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί τη δυνατότητα ελέγχου συγγενών που ενδέχεται να φέρουν την ίδια γενετική προδιάθεση.
Έτσι, η γενετική συμβουλευτική αποκτά ουσιαστικό ρόλο όχι μόνο στη θεραπεία, αλλά και στην πρόληψη.
Το μοριακό προφίλ περνά στην καθημερινή ογκολογία
Παράλληλα με τον κληρονομικό γονιδιακό έλεγχο, ιδιαίτερη σημασία έχει πλέον και η μοριακή ανάλυση του ίδιου του όγκου.
Η θεραπεία δεν βασίζεται μόνο στο στάδιο και στην ιστολογική μορφή της νόσου. Εξετάζονται όλο και περισσότερο συγκεκριμένα μοριακά χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως βιοδείκτες και να καθορίσουν την επιλογή μιας στοχευμένης θεραπείας.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί μέρος της ευρύτερης μετάβασης της ογκολογίας προς την ιατρική ακριβείας.
Χειρουργική και χημειοθεραπεία παραμένουν ο βασικός κορμός
Παρά την πρόοδο των στοχευμένων θεραπειών, η χειρουργική επέμβαση και η χημειοθεραπεία εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς θεραπευτικούς πυλώνες στον προχωρημένο καρκίνο των ωοθηκών.
Η χειρουργική κυτταρομείωση στοχεύει στην όσο το δυνατόν πληρέστερη αφαίρεση της μακροσκοπικά ορατής νόσου.
Η πλήρης μακροσκοπική εξαίρεση αποτελεί σημαντικό θεραπευτικό στόχο, καθώς συνδέεται με καλύτερα αποτελέσματα σε κατάλληλα επιλεγμένες ασθενείς.
Όταν η αρχική χειρουργική επέμβαση δεν θεωρείται εφικτή ή ασφαλής, μπορεί να προηγηθεί νεοεπικουρική χημειοθεραπεία και στη συνέχεια να πραγματοποιηθεί ενδιάμεση κυτταρομειωτική επέμβαση.
Ο συνδυασμός καρβοπλατίνης και πακλιταξέλης εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό κορμό της συστηματικής θεραπείας.
Bevacizumab και αγγειογένεση
Σε επιλεγμένες ασθενείς μπορεί να προστεθεί το bevacizumab, ένας αντιαγγειογενετικός παράγοντας που στοχεύει τον VEGF.
Η αγγειογένεση αποτελεί κρίσιμη διαδικασία για την ανάπτυξη και επιβίωση των όγκων, καθώς τους επιτρέπει να δημιουργούν νέα αγγεία και να εξασφαλίζουν οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά.
Η αναστολή του VEGF επιχειρεί να περιορίσει αυτή τη διαδικασία, ενώ το bevacizumab μπορεί σε συγκεκριμένα θεραπευτικά σχήματα να συνεχιστεί και ως θεραπεία συντήρησης.
Οι PARP αναστολείς άλλαξαν τη φυσική ιστορία της νόσου
Μία από τις σημαντικότερες θεραπευτικές αλλαγές των τελευταίων ετών ήταν η εισαγωγή των αναστολέων PARP.
Η εξέταση των BRCA1/2 και της ανεπάρκειας ομόλογου ανασυνδυασμού, HRD, επιτρέπει να αναγνωρίζονται όγκοι που παρουσιάζουν ελαττωματικούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA.
Οι όγκοι αυτοί μπορεί να εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία στην αναστολή του PARP.
Η επιλογή θεραπείας συντήρησης με PARP αναστολείς σε κατάλληλες ασθενείς έχει επιτρέψει σημαντική παράταση του χρόνου χωρίς εξέλιξη ή υποτροπή της νόσου, μεταβάλλοντας ουσιαστικά τη θεραπευτική πορεία ορισμένων μοριακών υποτύπων.
Τι αλλάζει όταν ο καρκίνος υποτροπιάζει
Η υποτροπή δεν αντιμετωπίζεται πλέον με μία ενιαία στρατηγική.
Η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από την προηγούμενη ανταπόκριση στην πλατίνα, τις θεραπείες που έχουν ήδη χορηγηθεί, τον ιστολογικό υπότυπο, την κατάσταση της ασθενούς και, σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό, το μοριακό προφίλ του όγκου.
Στην πλατινοευαίσθητη υποτροπή, οι πλατινούχοι συνδυασμοί εξακολουθούν να έχουν βασικό ρόλο.
Πολύ μεγαλύτερη θεραπευτική πρόκληση αποτελεί η πλατινοανθεκτική νόσος, όπου οι διαθέσιμες επιλογές ήταν ιστορικά περισσότερο περιορισμένες.
FRα: Ένας νέος στόχος στην πλατινοανθεκτική νόσο
Ένας από τους βιοδείκτες που έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία είναι ο υποδοχέας φυλλικού οξέος-α, FRα.
Σε επιλεγμένους όγκους που εκφράζουν τον συγκεκριμένο στόχο, το mirvetuximab soravtansine προσφέρει μια νέα στοχευμένη θεραπευτική δυνατότητα.
Πρόκειται για antibody-drug conjugate, δηλαδή σύζευγμα αντισώματος-φαρμάκου. Το αντίσωμα αναγνωρίζει τον FRα και μεταφέρει ένα κυτταροτοξικό φορτίο στα κύτταρα που εκφράζουν τον συγκεκριμένο υποδοχέα.
Ο FDA έχει εγκρίνει το mirvetuximab soravtansine για ενήλικες με FRα-θετικό, πλατινοανθεκτικό επιθηλιακό καρκίνο ωοθηκών, σάλπιγγας ή πρωτοπαθή περιτοναϊκό καρκίνο μετά από μία έως τρεις προηγούμενες συστηματικές θεραπείες, με επιλογή των ασθενών βάσει εγκεκριμένου διαγνωστικού ελέγχου.
Η ανοσοθεραπεία αποκτά συγκεκριμένη θέση
Μία ακόμη σημαντική εξέλιξη αφορά την ανοσοθεραπεία.
Τον Φεβρουάριο του 2026, ο FDA ενέκρινε το pembrolizumab σε συνδυασμό με paclitaxel, με ή χωρίς bevacizumab, για ασθενείς με πλατινοανθεκτικό επιθηλιακό καρκίνο ωοθηκών, σάλπιγγας ή πρωτοπαθή περιτοναϊκό καρκίνο των οποίων οι όγκοι εκφράζουν PD-L1 με CPS τουλάχιστον 1 και οι οποίες έχουν λάβει μία ή δύο προηγούμενες γραμμές συστηματικής θεραπείας.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το PD-L1 αποκτά πλέον θεραπευτική σημασία σε συγκεκριμένες ασθενείς, προσθέτοντας ακόμη έναν βιοδείκτη στην προσπάθεια εξατομίκευσης της θεραπείας.
Relacorilant: Μια ακόμη έγκριση μέσα στο 2026
Το θεραπευτικό τοπίο διευρύνθηκε περαιτέρω τον Μάρτιο του 2026.
Ο FDA ενέκρινε το relacorilant, ανταγωνιστή του υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών, σε συνδυασμό με nab-paclitaxel, για ενήλικες με πλατινοανθεκτικό επιθηλιακό καρκίνο ωοθηκών, σάλπιγγας ή πρωτοπαθή περιτοναϊκό καρκίνο που είχαν λάβει μία έως τρεις προηγούμενες γραμμές συστηματικής θεραπείας, τουλάχιστον μία από τις οποίες περιλάμβανε bevacizumab.
Η έγκριση βασίστηκε στη μελέτη ROSELLA. Στην αξιολόγηση του FDA, η διάμεση συνολική επιβίωση ήταν 16 μήνες με relacorilant και nab-paclitaxel, έναντι 11,9 μηνών με nab-paclitaxel μόνο.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή αφορά μια ομάδα ασθενών στην οποία οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες και η πρόγνωση συχνά δυσμενής.
Ο HER2 ανοίγει ακόμη ένα θεραπευτικό πεδίο
Αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο HER2, ένας ήδη καθιερωμένος θεραπευτικός στόχος σε άλλες μορφές καρκίνου.
Η υπερέκφραση ή ενίσχυσή του μπορεί να εντοπιστεί σε επιμέρους γυναικολογικούς όγκους και να δημιουργήσει θεραπευτικές ευκαιρίες.
Τα νεότερα HER2-directed ADCs, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το trastuzumab deruxtecan, έχουν αναδείξει αντικαρκινική δραστικότητα σε HER2-θετικούς συμπαγείς όγκους.
Ο FDA έχει ήδη χορηγήσει επιταχυνόμενη έγκριση στο trastuzumab deruxtecan για ενήλικες με ανεγχείρητους ή μεταστατικούς HER2-θετικούς, IHC 3+ συμπαγείς όγκους, οι οποίοι έχουν λάβει προηγούμενη συστηματική θεραπεία και δεν διαθέτουν ικανοποιητική εναλλακτική θεραπευτική επιλογή. Πρόκειται για tumor-agnostic ένδειξη και όχι για ειδική έγκριση αποκλειστικά στον καρκίνο των ωοθηκών.
Η εξέλιξη αυτή ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία της εκτεταμένης μοριακής και ανοσοϊστοχημικής χαρτογράφησης σε επιλεγμένες ασθενείς.
Από το “one size fits all” στην πραγματική ιατρική ακριβείας
Οι εξελίξεις των τελευταίων ετών δείχνουν ότι ο καρκίνος των ωοθηκών απομακρύνεται σταδιακά από ένα θεραπευτικό μοντέλο που βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στη χειρουργική και στη χημειοθεραπεία με πλατίνα.
Η παρουσία μεταλλάξεων BRCA, η HRD, η έκφραση FRα, το PD-L1 και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, το HER2 δημιουργούν ένα ολοένα πιο σύνθετο θεραπευτικό τοπίο.
Η ασθενής δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο με βάση το στάδιο της νόσου. Η βιολογία του όγκου καθορίζει σε αυξανόμενο βαθμό την επιλογή και τη διαδοχή των θεραπειών.
Η ενημέρωση παραμένει το πρώτο βήμα
Παρά τη θεαματική πρόοδο των φαρμακευτικών επιλογών, η έγκαιρη διάγνωση εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κενά.
Ακριβώς γι’ αυτό ο Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο των Ωοθηκών έχει ουσιαστικό ρόλο.
Η επίμονη αλλαγή σε συμπτώματα που αφορούν την κοιλιά, την πύελο, την ούρηση ή τη λήψη τροφής δεν πρέπει να αγνοείται. Παράλληλα, η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού καρκίνου ωοθηκών, μαστού ή άλλων σχετιζόμενων κακοηθειών πρέπει να οδηγεί, όπου ενδείκνυται, σε οργανωμένη γενετική συμβουλευτική.
Το θεραπευτικό μέλλον του καρκίνου των ωοθηκών γίνεται ολοένα περισσότερο μοριακά καθοδηγούμενο. Το ζητούμενο πλέον είναι οι νέες επιστημονικές δυνατότητες να συνδυαστούν με έγκαιρη αναγνώριση της νόσου, σωστή παραπομπή σε εξειδικευμένα κέντρα και ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στις κατάλληλες εξετάσεις και θεραπείες.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος ωοθηκών: Η 1η ασθενής στον κόσμο έλαβε νέα «έτοιμη» κυτταρική θεραπεία
Υπό αμφισβήτηση 69.000 αγωγές για ταλκ και καρκίνο των ωοθηκών
