Νέα διεθνή δεδομένα, με σημαντική ελληνική συμμετοχή, αναδεικνύουν μια σοβαρή αλλά λιγότερο προβεβλημένη επιπλοκή του καρκίνου: την αρτηριακή θρόμβωση. Στη μελέτη COMPASS-ARTeCAT, σχεδόν το 8% των ασθενών εμφάνισε μέσα σε έναν χρόνο αρτηριακό θρομβωτικό επεισόδιο, με το έμφραγμα και το ισχαιμικό εγκεφαλικό να βρίσκονται μεταξύ των συχνότερων εκδηλώσεων.
Μια απειλή που μέχρι σήμερα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό στη σκιά της φλεβικής θρόμβωσης έρχεται στο προσκήνιο για τους ασθενείς με καρκίνο.
Νέα διεθνή επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η αρτηριακή θρόμβωση αποτελεί συχνή, πρώιμη και δυνητικά σοβαρή επιπλοκή της ογκολογικής νόσου, με περίπου 8% των ασθενών μιας μεγάλης προοπτικής μελέτης να εμφανίζουν μέσα σε έναν χρόνο έμφραγμα, ισχαιμικό εγκεφαλικό ή άλλο αρτηριακό θρομβωτικό επεισόδιο.
Αν συνυπολογιστεί το ευρύτερο και ήδη γνωστό φορτίο της φλεβικής θρομβοεμβολικής νόσου στους ογκολογικούς ασθενείς, η θρόμβωση συνολικά αφορά σημαντικό τμήμα του συγκεκριμένου πληθυσμού και σε ομάδες υψηλού κινδύνου μπορεί να προσεγγίζει ακόμη και τον έναν στους πέντε ασθενείς.
Το νέο στοιχείο είναι ότι οι επιστήμονες στρέφουν πλέον το βλέμμα και προς την αρτηριακή κυκλοφορία, επιχειρώντας να εντοπίσουν έγκαιρα ποιοι ασθενείς διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Σημαντική Ελληνική συμμετοχή
Το πρόγραμμα συντονίζει ο καθηγητής Αιματολογίας της Σορβόννης και διευθυντής του Κέντρου Καρκίνου και Θρόμβωσης (INSERM – Sorbonne University) Γρηγόρης Γεροτζιάφας, ο οποίος μίλησε στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας».
«Πρόκειται για ένα πολυεθνικό ερευνητικό πρόγραμμα που συνδέει ερευνητικές ομάδες από τη Δύση έως την Ανατολή. Από την Ελλάδα συμμετέχει η Α΄ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του ΕΚΠΑ στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών, με τον καθηγητή Κωνσταντίνο Τούτουζα και την ερευνητική του ομάδα, ενώ principal investigator της ελληνικής συμμετοχής είναι η Μαρία Δρακοπούλου, η οποία παρουσίασε τα αποτελέσματα στο καρδιολογικό συνέδριο. Στο διεθνές πρόγραμμα συμμετέχουν επίσης ερευνητές από πανεπιστημιακά κέντρα της Μόσχας (Sechenov) και του Σικάγο (Loyola). Στη μελέτη συμμετείχαν 1.064 ασθενείς με καρκίνο, με διάμεση ηλικία τα 65 έτη. Το 60% ήταν άνδρες. Το 72% με προχωρημένη ή μεταστατική νόσο. Ογδόντα πέντε ασθενείς, δηλαδή 7,98%, εμφάνισαν τουλάχιστον ένα αρτηριακό θρομβωτικό επεισόδιο».
Ελληνική συμμετοχή στη διεθνή μελέτη
Στο επίκεντρο βρίσκεται η διεθνής προοπτική μελέτη COMPASS-Arterial Cancer Associated Thrombosis – COMPASS-ARTeCAT, η οποία διερευνά την επίπτωση, τον χρόνο εμφάνισης και τους παράγοντες που συνδέονται με την αρτηριακή θρόμβωση σε ασθενείς με καρκίνο.
Η ερευνητική προσπάθεια έχει ισχυρή ελληνική παρουσία.
Συμμετέχει η Α΄ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών, με τον καθηγητή Καρδιολογίας Κωνσταντίνο Τούτουζα και την ερευνητική του ομάδα.
Η Μαρία Δρακοπούλου παρουσίασε τα νεότερα αποτελέσματα στο Πανευρωπαϊκό Καρδιολογικό Συνέδριο ESC Congress 2026 στο Μόναχο, σε συνεδρία αφιερωμένη στις τελευταίες εξελίξεις της καρδιο-ογκολογίας.
Στη διεθνή ερευνητική ομάδα συμμετέχει επίσης ο καθηγητής Γρηγόρης Γεροτζιάφας, με ερευνητική δραστηριότητα στη θρόμβωση και τον καρκίνο στη Σορβόννη και σε διεθνή ακαδημαϊκά κέντρα.
85 από τους 1.064 ασθενείς εμφάνισαν αρτηριακό επεισόδιο
Η μελέτη παρακολούθησε 1.064 ασθενείς με καρκίνο.
Η διάμεση ηλικία τους ήταν 65 έτη, το 60% ήταν άνδρες, ενώ το 72% έπασχε από προχωρημένη ή μεταστατική νόσο.
Μέσα σε 12 μήνες, 85 ασθενείς –ποσοστό 7,98%– εμφάνισαν τουλάχιστον ένα αρτηριακό θρομβωτικό επεισόδιο.
Η σωρευτική επίπτωση αυξανόταν όσο προχωρούσε η παρακολούθηση:
- 4,47% στους τρεις μήνες,
- 5,90% στους έξι μήνες,
- 7,68% στους 12 μήνες.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι περισσότερα από τα μισά επεισόδια καταγράφηκαν μέσα στους πρώτους τρεις μήνες.
Με άλλα λόγια, η περίοδος λίγο μετά την έναρξη της ογκολογικής παρακολούθησης ή θεραπείας φαίνεται ότι μπορεί να αποτελεί ένα κρίσιμο «παράθυρο» για την εκδήλωση αγγειακών επιπλοκών.
Μεταξύ των συχνότερων πρώιμων συμβαμάτων ήταν το έμφραγμα του μυοκαρδίου χωρίς ανάσπαση του ST –το γνωστό NSTEMI– και το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.
Γιατί η αρτηριακή θρόμβωση είχε μείνει πίσω
Η σχέση μεταξύ καρκίνου και θρόμβωσης δεν είναι άγνωστη.
Για χρόνια, ωστόσο, η έρευνα και η κλινική πρακτική επικεντρώνονταν κυρίως στη φλεβική θρομβοεμβολική νόσο, δηλαδή στην εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση και στην πνευμονική εμβολή.
Η αρτηριακή θρόμβωση είχε μελετηθεί σαφώς λιγότερο, παρά το γεγονός ότι μπορεί να οδηγήσει σε εξίσου βαριές ή ακόμη και θανατηφόρες επιπλοκές.
Αυτό το κενό επιχειρεί να καλύψει η COMPASS-ARTeCAT, παρακολουθώντας σε πραγματικές συνθήκες ασθενείς με συμπαγείς όγκους ή επιλεγμένες αιματολογικές κακοήθειες οι οποίοι λαμβάνουν ή πρόκειται να λάβουν συστηματική αντικαρκινική θεραπεία.
Καρκίνος του πνεύμονα, κάπνισμα και προχωρημένη νόσος αυξάνουν τον κίνδυνο
Τα πρώτα αποτελέσματα επιτρέπουν ήδη στους επιστήμονες να σκιαγραφήσουν τα χαρακτηριστικά των ασθενών που φαίνεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Τα αρτηριακά επεισόδια καταγράφηκαν συχνότερα σε ασθενείς με:
- καρκίνο του πνεύμονα,
- προχωρημένη ή μεταστατική νόσο,
- ενεργό κάπνισμα,
- παχυσαρκία,
- αρτηριακή υπέρταση,
- νεφρική δυσλειτουργία.
Αυξημένη συχνότητα παρατηρήθηκε επίσης σε ασθενείς που λάμβαναν συγκεκριμένες αντικαρκινικές θεραπείες, μεταξύ των οποίων αντιαγγειογενετικοί παράγοντες.
Το εύρημα δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής με έναν από αυτούς τους παράγοντες θα εμφανίσει θρόμβωση. Δείχνει, όμως, προς την κατεύθυνση μιας περισσότερο εξατομικευμένης εκτίμησης του αγγειακού κινδύνου.
Ο καρκίνος μετατρέπεται σε χρόνια νόσο – Ο αγγειακός κίνδυνος όμως παραμένει
Η εξέλιξη των αντικαρκινικών θεραπειών έχει αλλάξει δραστικά την πρόγνωση πολλών μορφών καρκίνου.
Ασθενείς που πριν από μερικές δεκαετίες είχαν περιορισμένο προσδόκιμο επιβίωσης μπορούν σήμερα να ζουν για πολλά χρόνια, ενώ ορισμένες κακοήθειες αντιμετωπίζονται πλέον ως χρόνιες νόσοι.
Αυτή η πρόοδος δημιουργεί όμως μια νέα πραγματικότητα.
Δεν αρκεί πλέον μόνο ο έλεγχος του όγκου. Οι γιατροί καλούνται να προστατεύσουν τον ασθενή και από μακροχρόνιες επιπλοκές που μπορεί να αφορούν την καρδιά, τα αγγεία και τον μεταβολισμό.
Ένας ασθενής μπορεί να ανταποκριθεί στην αντικαρκινική θεραπεία και παράλληλα να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα έμφραγμα ή ένα εγκεφαλικό επεισόδιο.
Γι’ αυτό η καρδιο-ογκολογία εξελίσσεται σε έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς της σύγχρονης ιατρικής.
Τι προκαλεί τον κίνδυνο: Ο καρκίνος ή η θεραπεία;
Η απάντηση δεν είναι απλή. Ο ίδιος ο καρκίνος μπορεί να ενεργοποιήσει μηχανισμούς φλεγμονής και πήξης, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που ευνοεί τον σχηματισμό θρόμβων.
Παράλληλα, η ηλικία, το κάπνισμα, η υπέρταση, η παχυσαρκία, η νεφρική λειτουργία και το ιστορικό του ασθενούς επηρεάζουν τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Στην εξίσωση μπαίνει και η αντικαρκινική θεραπεία.
Ορισμένες στοχευμένες, αντιαγγειογενετικές και ανοσοτροποποιητικές θεραπείες μπορούν να επηρεάζουν το αγγειακό σύστημα ή την αιμόσταση.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο μοντέλο στο οποίο ο όγκος, ο οργανισμός του ασθενούς και η θεραπεία αλληλεπιδρούν.
Τεχνητή Νοημοσύνη για να βρεθούν οι ασθενείς υψηλού κινδύνου
Το επόμενο βήμα της ερευνητικής προσπάθειας είναι ακόμη πιο φιλόδοξο. Οι επιστήμονες σχεδιάζουν να αξιοποιήσουν προηγμένα υπολογιστικά εργαλεία και μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε να συνδυάσουν μεγάλο αριθμό δεδομένων και να προβλέψουν με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιος ασθενής κινδυνεύει.
Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο «προφίλ κινδύνου», στο οποίο θα συνυπολογίζονται το είδος και το στάδιο του καρκίνου, η θεραπεία, τα καρδιαγγειακά χαρακτηριστικά και ενδεχομένως βιολογικοί δείκτες.
Ένα τέτοιο εργαλείο θα μπορούσε στο μέλλον να βοηθήσει τους γιατρούς να διακρίνουν ποιοι ασθενείς χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση ή ειδική προληπτική παρέμβαση.
Ωστόσο, η μετάβαση από την πρόβλεψη στη θεραπεία απαιτεί νέα δεδομένα.
Οι επιστήμονες θα πρέπει να προσδιορίσουν ποια προληπτική στρατηγική μειώνει πραγματικά τα αρτηριακά επεισόδια, χωρίς παράλληλα να αυξάνει υπερβολικά τον κίνδυνο αιμορραγίας.
Δεν σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς πρέπει να πάρουν αντιθρομβωτικά
Τα νέα ευρήματα δεν αποτελούν σύσταση για γενικευμένη χορήγηση αντιπηκτικών ή αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων σε όλους τους ασθενείς με καρκίνο.
Η απόφαση για τέτοια θεραπεία απαιτεί εξατομικευμένη εκτίμηση, καθώς κάθε αντιθρομβωτική αγωγή συνοδεύεται και από κίνδυνο αιμορραγίας.
Το πρώτο βήμα είναι πολύ πιο βασικό: να αναγνωρίζεται εγκαίρως ο κίνδυνος.
Οι ερευνητές επισημαίνουν τη σημασία της αντιμετώπισης παραγόντων που είναι ήδη γνωστό ότι αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Η ρύθμιση της χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης και του σακχάρου, η διακοπή του καπνίσματος, ο έλεγχος του σωματικού βάρους και η παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν συνυπάρχει καρκίνος.
Ο αγγειακός κίνδυνος πρέπει να εκτιμάται από την πρώτη ημέρα
Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η θρόμβωση δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα στη φροντίδα του ογκολογικού ασθενούς.
Η εκτίμηση τόσο του αρτηριακού όσο και του φλεβικού θρομβωτικού κινδύνου χρειάζεται να εντάσσεται στη συνολική αντιμετώπιση από νωρίς, ιδιαίτερα στους ασθενείς που εμφανίζουν επιβαρυντικούς παράγοντες.
Το γεγονός ότι περισσότερα από τα μισά αρτηριακά επεισόδια της COMPASS-ARTeCAT εμφανίστηκαν μέσα στο πρώτο τρίμηνο κάνει αυτή την ανάγκη ακόμη πιο επιτακτική.
Καθώς οι ασθενείς με καρκίνο ζουν περισσότερο χάρη στις σύγχρονες θεραπείες, η προστασία της καρδιάς και των αγγείων τους μετατρέπεται σε αναπόσπαστο μέρος της αντικαρκινικής φροντίδας.
Και η νέα διεθνής μελέτη έρχεται να υπογραμμίσει ότι η πρόληψη ενός εμφράγματος ή ενός εγκεφαλικού μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αποδειχθεί εξίσου καθοριστική με την αντιμετώπιση του ίδιου του όγκου.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος προστάτη: Έρχεται δωρεάν screening με PSA – Ο ρόλος της μαγνητικής
Καρκίνος ουροδόχου κύστης: Τεστ ούρων ανιχνεύει το 92% των περιπτώσεων
