Η αύξηση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών στην Αγγλία προκαλεί έντονο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα, καθώς νέα μελέτη στο BMJ Oncology δείχνει ότι η νόσος εμφανίζει ανοδικές τάσεις σε ηλικίες όπου παραδοσιακά θεωρούνταν λιγότερο συχνή.
Αν και οι μεγαλύτερες ηλικίες εξακολουθούν να σηκώνουν το κύριο βάρος της νόσου, τα δεδομένα για τους νεότερους ενήλικες αναδεικνύουν ένα νέο πεδίο ανησυχίας για τη δημόσια υγεία.
Η μεγάλη ανάλυση στην Αγγλία
Η μελέτη αξιοποίησε εθνικά δεδομένα καταγραφής καρκίνου στην Αγγλία για την περίοδο 2001-2019 και εξέτασε περισσότερους από 20 τύπους καρκίνου σε δύο βασικές ηλικιακές ομάδες: στους ενήλικες 20-49 ετών και στα άτομα 50 ετών και άνω. Οι ερευνητές από το Institute of Cancer Research, London και το Imperial College London ανέλυσαν τις τάσεις ανά φύλο, τύπο καρκίνου και ηλικιακή κατηγορία, αναζητώντας αν οι αλλαγές στους γνωστούς παράγοντες κινδύνου μπορούν να εξηγήσουν την αύξηση των περιστατικών.
Όπως αναφέρουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος στη Θεραπευτική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. Πρύτανης του ΕΚΠΑ, Θάνος Δημόπουλος, η αξία της ανάλυσης βρίσκεται στον όγκο και στην ποιότητα των δεδομένων. Η Αγγλία διαθέτει μία από τις πληρέστερες βάσεις καταγραφής καρκίνου διεθνώς, γεγονός που επιτρέπει πιο αξιόπιστη παρακολούθηση των μεταβολών στον πληθυσμό.
Ποιοι καρκίνοι αυξάνονται στους νεότερους
Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα νέα περιστατικά αυξήθηκαν σε μεγάλο αριθμό καρκίνων στους νεότερους ενήλικες. Στις γυναίκες κάτω των 50 ετών, η αύξηση αφορούσε 16 από τους 22 τύπους καρκίνου που εξετάστηκαν. Στους άνδρες της ίδιας ηλικιακής ομάδας, αύξηση καταγράφηκε σε 11 από τους 21 τύπους καρκίνου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι καρκίνοι που αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό στους νεότερους σε σχέση με τους μεγαλύτερους. Στις γυναίκες κάτω των 50 ετών, αυτό παρατηρήθηκε στον καρκίνο του ενδομητρίου, του νεφρού, του παγκρέατος, του θυρεοειδούς και στο πολλαπλούν μυέλωμα. Στους άνδρες κάτω των 50 ετών, ταχύτερη αύξηση σε σχέση με τους άνω των 50 καταγράφηκε κυρίως στο πολλαπλούν μυέλωμα.
Οι ερευνητές ξεχώρισαν επίσης 11 μορφές καρκίνου που αυξάνονται στους νεότερους ενήλικες και συνδέονται με γνωστούς συμπεριφορικούς ή μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι καρκίνοι του θυρεοειδούς, του ήπατος, του νεφρού, της χοληδόχου κύστης, του εντέρου, του παγκρέατος, του ενδομητρίου, του στόματος, του μαστού και των ωοθηκών, καθώς και το πολλαπλούν μυέλωμα. Από αυτούς, ο καρκίνος του μαστού παραμένει ο συχνότερος στους νεότερους ενήλικες.
Η παχυσαρκία στο επίκεντρο, αλλά όχι ως μοναδική εξήγηση
Το αυξημένο σωματικό βάρος αναδεικνύεται από τη μελέτη ως ο πιο ισχυρός γνωστός παράγοντας που συνδέεται με την αύξηση αρκετών καρκίνων στους κάτω των 50 ετών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, όλοι οι καρκίνοι από τη συγκεκριμένη ομάδα των 11, με εξαίρεση τον καρκίνο του στόματος, έχουν γνωστή σύνδεση με το υπερβάλλον βάρος ή την παχυσαρκία.
Ωστόσο, το βασικό μήνυμα της μελέτης δεν είναι μονοδιάστατο. Η παχυσαρκία φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά δεν αρκεί για να εξηγήσει πλήρως την αύξηση των περιστατικών. Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι ο δείκτης μάζας σώματος δεν αποτυπώνει όλες τις μεταβολικές επιβαρύνσεις που μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου. Παράγοντες όπως η χρόνια φλεγμονή, η ινσουλινοαντίσταση, η μεταβολική δυσλειτουργία και πιθανές αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου ίσως συμβάλλουν σε μέρος της αύξησης, αν και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.
Αυτό έχει σημασία, επειδή η συζήτηση για τον καρκίνο στους νεότερους δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια απλή εξίσωση «βάρος ίσον κίνδυνος». Αντίθετα, απαιτεί πιο σύνθετη προσέγγιση, η οποία θα εξετάζει τι συμβαίνει από την παιδική ηλικία μέχρι την ενήλικη ζωή, πώς αλλάζει το περιβάλλον, ποιες συνήθειες διαμορφώνονται νωρίς και ποιοι βιολογικοί μηχανισμοί επηρεάζουν τον οργανισμό για χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου δεν εξηγούν τα πάντα
Η μελέτη εξέτασε επίσης την πορεία παραγόντων όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η πρόσληψη κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών και η σωματική αδράνεια. Το ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους παράγοντες στους νεότερους ενήλικες είτε παρέμειναν σταθεροί είτε βελτιώθηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες.
Για παράδειγμα, το κάπνισμα στους νεότερους ενήλικες μειώθηκε, η κατανάλωση αλκοόλ σταθεροποιήθηκε ή υποχώρησε και η πρόσληψη κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος μειώθηκε. Παράλληλα, η κατανάλωση φυτικών ινών παρέμεινε χαμηλή, αλλά δεν επιδεινώθηκε με τρόπο που να εξηγεί από μόνη της την αύξηση συγκεκριμένων καρκίνων.
Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερευνητικό ερώτημα: εάν οι περισσότεροι κλασικοί παράγοντες κινδύνου δεν επιδεινώθηκαν, γιατί αυξάνονται ορισμένοι καρκίνοι στους νεότερους; Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον πιο σύνθετες εκθέσεις, από διατροφικά μοτίβα και μεταβολική υγεία μέχρι αντιβιοτικά, περιβαλλοντικούς παράγοντες, ατμοσφαιρική ρύπανση και αλλαγές στις διαγνωστικές πρακτικές. Η ίδια η ερευνητική ομάδα σημειώνει ότι καμία απλή εξήγηση δεν καλύπτει πλήρως το φαινόμενο.
Ο καρκίνος του εντέρου και των ωοθηκών ως ηχηρά παραδείγματα
Ανάμεσα στα ευρήματα, ο καρκίνος του εντέρου και ο καρκίνος των ωοθηκών ξεχωρίζουν. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι, ενώ πολλές αυξητικές τάσεις στους νεότερους εμφανίζονται παράλληλα και στους μεγαλύτερους, αυτοί οι δύο καρκίνοι καταγράφουν ιδιαίτερη αύξηση στις νεότερες ηλικίες. Αυτό τους καθιστά κομβικά πεδία για περαιτέρω μελέτη.
Στον καρκίνο του εντέρου, η συζήτηση για την πρώιμη εμφάνιση έχει ανοίξει διεθνώς τα τελευταία χρόνια. Νεότεροι ασθενείς συχνά δεν θεωρούνται υψηλού κινδύνου, με αποτέλεσμα συμπτώματα όπως αλλαγές στις κενώσεις, αίμα στα κόπρανα, ανεξήγητη απώλεια βάρους, αναιμία ή επίμονη κόπωση να αποδίδονται σε άλλες αιτίες. Αυτό μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση.
Η αύξηση στις νεότερες ηλικίες δεν σημαίνει ότι κάθε σύμπτωμα κρύβει καρκίνο. Σημαίνει όμως ότι γιατροί και πολίτες πρέπει να αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη προσοχή τα επίμονα ή ανεξήγητα συμπτώματα, ακόμη και όταν ο ασθενής είναι κάτω των 50 ετών.
Τι δείχνει η συμβολή των παραγόντων κινδύνου
Η μελέτη εκτίμησε ότι οι γνωστοί συμπεριφορικοί παράγοντες κινδύνου εξακολουθούν να ευθύνονται για σημαντικό ποσοστό περιστατικών. Το 2019, κάπνισμα, αλκοόλ, υπερβάλλον βάρος, σωματική αδράνεια, διατροφή και χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών εξηγούσαν περίπου το 40% έως 50% των περιστατικών σε ορισμένους καρκίνους, όπως του εντέρου, του ενδομητρίου, του στόματος και του ήπατος.
Το υπερβάλλον βάρος είχε ιδιαίτερα ισχυρή συμμετοχή σε ορισμένες μορφές καρκίνου. Στον καρκίνο του ενδομητρίου, για παράδειγμα, η συμβολή του εμφανίζεται πολύ υψηλότερη σε σχέση με άλλους καρκίνους, ενώ στον καρκίνο των ωοθηκών η αναλογία είναι χαμηλότερη. Αυτό δείχνει ότι η πρόληψη χρειάζεται στοχευμένες πολιτικές και όχι γενικές συστάσεις χωρίς ιεράρχηση.
Η ουσία, ωστόσο, παραμένει σαφής: η μείωση της παχυσαρκίας, η διατήρηση υγιούς βάρους, η σωματική δραστηριότητα, η διατροφή με περισσότερες φυτικές ίνες, ο περιορισμός του αλκοόλ και η αποφυγή του καπνίσματος εξακολουθούν να αποτελούν βασικά εργαλεία πρόληψης. Δεν απαντούν σε όλα τα ερωτήματα, αλλά μπορούν να μειώσουν σημαντικό μέρος του κινδύνου.
Η πρόληψη πρέπει να ξεκινά νωρίτερα
Η αύξηση των καρκίνων σε νεότερους ενήλικες δείχνει ότι η πρόληψη δεν μπορεί να αρχίζει στη μέση ηλικία. Αν οι εκθέσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο ξεκινούν από την παιδική ή την εφηβική ηλικία, τότε και οι πολιτικές δημόσιας υγείας πρέπει να στοχεύουν νωρίτερα.
Αυτό σημαίνει καλύτερη πρόσβαση σε υγιεινή διατροφή, περιορισμό της εμπορικής πίεσης για τρόφιμα χαμηλής διατροφικής αξίας, ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας σε σχολείο και εργασία, αλλά και πιο συστηματική ενημέρωση για συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η δράση κατά της παχυσαρκίας, ιδιαίτερα σε παιδιά και νέους, μπορεί να επιβραδύνει την αύξηση ορισμένων καρκίνων και να αποτρέψει μελλοντικά περιστατικά.
Παράλληλα, απαιτείται καλύτερη επιτήρηση των τάσεων στον πληθυσμό. Οι καρκίνοι πρώιμης έναρξης δεν αποτελούν ακόμη το μεγαλύτερο μέρος της ογκολογικής επιβάρυνσης. Όμως η ανοδική τους πορεία σε συγκεκριμένες κατηγορίες λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα για τα συστήματα υγείας.
Το μήνυμα για τους νεότερους ενήλικες
Η μελέτη δεν καλεί σε πανικό. Υπενθυμίζει, όμως, ότι ο καρκίνος δεν αφορά αποκλειστικά την τρίτη ηλικία. Η έγκαιρη διερεύνηση συμπτωμάτων, η γνώση του οικογενειακού ιστορικού, η συζήτηση με τον γιατρό και η υιοθέτηση πιο υγιεινών συνηθειών μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά.
Για τους επιστήμονες, το επόμενο βήμα είναι η βαθύτερη κατανόηση των αιτιών. Χρειάζονται μεγάλες, μακροχρόνιες μελέτες που θα καταγράφουν εκθέσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής, από την παιδική ηλικία μέχρι την ενήλικη ζωή. Μόνο έτσι μπορεί να αποσαφηνιστεί γιατί συγκεκριμένοι καρκίνοι αυξάνονται στους κάτω των 50 και ποιο μέρος αυτής της αύξησης μπορεί να προληφθεί.
Μέχρι τότε, το μήνυμα παραμένει διπλό: η παχυσαρκία αποτελεί σημαντικό και τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου, αλλά η αύξηση των καρκίνων στους νεότερους είναι πιο σύνθετη υπόθεση. Γι’ αυτό η απάντηση χρειάζεται ταυτόχρονα πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, καλύτερη καταγραφή δεδομένων και ισχυρότερες πολιτικές δημόσιας υγείας.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
CAR-T: Η «ζωντανή θεραπεία» που αλλάζει τη μάχη κατά του καρκίνου
Καρκίνος των Ωοθηκών: Γιατί η έγκαιρη υποψία μπορεί να αλλάξει την πρόγνωση
