Νέα μελέτη στο Science δείχνει ότι έως και το 50% της διάρκειας ζωής μπορεί να καθορίζεται από τη γενετική, αμφισβητώντας παλαιότερες εκτιμήσεις.
-
Γράφει η Χριστίνα Χατζηπαλαμουτζή
Μερικοί άνθρωποι που φτάνουν σε πολύ προχωρημένη ηλικία αποδίδουν τη μακροζωία τους σε ένα ποτηράκι ουίσκι κάθε βράδυ, άλλοι στο ότι «έζησαν ήσυχα». Ωστόσο, σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, το πραγματικό μυστικό της μακράς ζωής μπορεί να βρίσκεται αλλού — στα γονίδια.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, ερευνητές αναφέρουν ότι έως και το 50% της διακύμανσης στο ανθρώπινο προσδόκιμο ζωής ενδέχεται να οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από ό,τι πίστευε έως σήμερα η επιστημονική κοινότητα.
Γιατί υποτιμούσαμε μέχρι τώρα τον ρόλο της γενετικής
Οι ερευνητές εξηγούν ότι πολλές προηγούμενες μελέτες που επιχείρησαν να υπολογίσουν τη γενετική συμβολή στη μακροζωία δεν λάμβαναν υπόψη έναν κρίσιμο παράγοντα: ότι αρκετές ζωές τερματίζονται πρόωρα εξαιτίας εξωτερικών αιτιών.
Ατυχήματα, δολοφονίες, λοιμώδη νοσήματα και άλλοι παράγοντες που δεν σχετίζονται άμεσα με τη βιολογική γήρανση — η λεγόμενη εξωγενής θνησιμότητα — επηρεάζουν έντονα τα στατιστικά δεδομένα, ιδιαίτερα σε νεαρότερες ηλικίες.
Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν και γίνονται πιο ευάλωτοι, η εξωγενής θνησιμότητα αυξάνεται, «θολώνοντας» το πραγματικό αποτύπωμα της γενετικής στη διάρκεια ζωής.
Τι είναι η «κληρονομικότητα» της μακροζωίας
Η ερευνητική ομάδα μελέτησε την έννοια της κληρονομικότητας (heritability) — δηλαδή το ποσοστό της μεταβολής ενός χαρακτηριστικού σε έναν πληθυσμό που μπορεί να αποδοθεί στη γενετική και όχι στο περιβάλλον.
Σε χαρακτηριστικά όπως το ύψος ή το σωματικό βάρος, η κληρονομικότητα είναι σχετικά καλά τεκμηριωμένη. Στη διάρκεια ζωής, όμως, τα αποτελέσματα μέχρι σήμερα παρουσίαζαν τεράστιες αποκλίσεις: από μόλις 6% έως 33%.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης, Uri Alon, καθηγητή στο Weizmann Institute of Science στο Ισραήλ, τα ποσοστά αυτά ήταν σημαντικά υποεκτιμημένα.
Νέο μαθηματικό μοντέλο, νέα εικόνα
Η ερευνητική ομάδα ανέπτυξε ένα νέο μαθηματικό μοντέλο που διαχωρίζει τη βιολογική γήρανση από την εξωγενή θνησιμότητα.
Το μοντέλο βαθμονομήθηκε χρησιμοποιώντας ιστορικά δεδομένα από χιλιάδες ζεύγη διδύμων στη Δανία και τη Σουηδία, επιτρέποντας στους επιστήμονες να απομονώσουν το σήμα της καθαρής βιολογικής γήρανσης — εκεί όπου παρεμβαίνει η γενετική.
Αφαιρώντας την επίδραση των εξωτερικών αιτιών θανάτου, προέκυψε ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα: περίπου το 50% της διαφοροποίησης στο ανθρώπινο προσδόκιμο ζωής φαίνεται να καθορίζεται γενετικά.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι το ποσοστό αυτό είναι αντίστοιχο με εκείνο που παρατηρείται σε πειραματικά μοντέλα άγριων ποντικών στο εργαστήριο.
Το υπόλοιπο 50% ανήκει στο περιβάλλον και την τύχη
Το δεύτερο μισό της διακύμανσης στο προσδόκιμο ζωής αποδίδεται σε παράγοντες όπως:
-
τυχαίες βιολογικές διεργασίες
-
τρόπος ζωής
-
διατροφή
-
σωματική άσκηση
-
κοινωνικές σχέσεις
-
περιβαλλοντικές συνθήκες
Όπως εξήγησε ο συν-συγγραφέας της μελέτης Ben Shenhar, οι παράγοντες αυτοί φαίνεται να αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία όσο αυξάνεται η ηλικία.
Τα δεδομένα από υπεραιωνόβιους ενισχύουν το εύρημα
Η ερευνητική ομάδα δοκίμασε το μοντέλο της και σε δεδομένα από αμερικανική μελέτη που αφορούσε αδέλφια αιωνόβιων. Και εκεί, η εκτιμώμενη κληρονομικότητα της διάρκειας ζωής προσέγγισε εκ νέου το 50%.
Επιπλέον, ανάλυση σουηδικών δεδομένων έδειξε ότι καθώς η εξωγενής θνησιμότητα μειωνόταν κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα — χάρη στη βελτίωση της δημόσιας υγείας — η εκτιμώμενη γενετική συμβολή στη μακροζωία αυξανόταν.
Το εύρημα αυτό ενισχύει τη θεωρία ότι η εξωγενής θνησιμότητα λειτουργούσε επί δεκαετίες ως «παράσιτο θορύβου» στις αναλύσεις.
Γιατί κάποιοι φτάνουν τα 100 χωρίς σοβαρή νόσο
Ο Shenhar σημείωσε ότι περίπου 20% των αιωνόβιων φτάνουν τα 100 χρόνια χωρίς σοβαρές εκφυλιστικές παθήσεις.
Το γεγονός αυτό υποδηλώνει την ύπαρξη προστατευτικών γονιδίων, τα οποία έχουν ήδη αρχίσει να εντοπίζονται, αν και — όπως τονίζει — «σίγουρα υπάρχουν πολλά ακόμη που δεν έχουμε ανακαλύψει».
Τι σημαίνει αυτό για τη μελλοντική ιατρική
Σύμφωνα με τον Uri Alon, η κατανόηση των γονιδίων που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής μπορεί να αποκαλύψει τους βασικούς μηχανισμούς που ρυθμίζουν τους «εσωτερικούς μας βιολογικούς χρόνους».
«Αυτοί οι μηχανισμοί θα μπορούσαν κάποτε να μετατραπούν σε θεραπείες που επιβραδύνουν τη γήρανση — και κατ’ επέκταση όλες τις ασθένειες που σχετίζονται με αυτήν», ανέφερε.
Οι ειδικοί βλέπουν συνέπεια με την έρευνα στα ζώα
Ο καθηγητής Richard Faragher από το University of Brighton, σχολιάζοντας τα ευρήματα, τόνισε ότι η μελέτη δείχνει πως οι άνθρωποι δεν αποτελούν εξαίρεση σε σχέση με άλλα είδη.
«Το γεγονός ότι η κληρονομικότητα της μακροζωίας μοιάζει με εκείνη που παρατηρούμε σε ζώα που μελετάμε στο εργαστήριο μας δίνει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη ότι παρεμβάσεις που λειτουργούν στα ποντίκια μπορεί να μεταφραστούν και στον άνθρωπο», σημείωσε.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Από την πρόληψη στη μακροζωία: Πού κατευθύνεται η υγεία το 2026
Ο ύπνος «κλειδί» μακροζωίας: Μελέτη τον συνδέει με προσδόκιμο ζωής
