Η μάχη κατά του HIV έχει αλλάξει θεαματικά μέσα σε δύο δεκαετίες, όμως η διεθνής χρηματοδότηση υποχωρεί την ώρα που νέες θεραπείες και εργαλεία πρόληψης δημιουργούν σημαντικές ευκαιρίες. Κοινότητες, διεθνείς οργανισμοί και κυβερνήσεις καλούνται τώρα να διατηρήσουν την πορεία προς τον στόχο του 2030.
Η εξάλειψη του AIDS ως απειλής για τη δημόσια υγεία έως το 2030 παραμένει εφικτός διεθνής στόχος, όμως η πρόοδος που έχει καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο, ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον: μειωμένη χρηματοδότηση, πιέσεις στις κοινοτικές υπηρεσίες και μεγάλες ανισότητες στην πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες πρόληψης.
Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν πόσο μεγάλη ήταν η αλλαγή. Το 2025, 26,9 εκατομμύρια άνθρωποι στις χώρες όπου επενδύει το Global Fund λάμβαναν αντιρετροϊκή θεραπεία για τον HIV, έναντι 25,6 εκατομμυρίων το 2024. Παράλληλα, το 87% των ανθρώπων που ζουν με HIV γνώριζαν την κατάστασή τους, το 80% λάμβανε θεραπεία και το 74% είχε επιτύχει ιική καταστολή.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι θάνατοι που σχετίζονται με το AIDS μειώθηκαν κατά 57% από το 2010, από περίπου 1,3 εκατομμύρια σε 570.000 το 2025. Ωστόσο, την ίδια χρονιά 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι απέκτησαν HIV και περίπου 41 εκατομμύρια ζούσαν με τον ιό.
Από τη βοήθεια στη συνεργασία
Η συζήτηση για το μέλλον της διεθνούς χρηματοδότησης συνδέεται όλο και περισσότερο με μια διαφορετική αντίληψη για την αναπτυξιακή πολιτική.
Η Βρετανίδα υπουργός Διεθνούς Ανάπτυξης και Αφρικής Kirsty McNeill υποστήριξε σε ομιλία της στις 14 Σεπτεμβρίου ότι η νέα προσέγγιση του Ηνωμένου Βασιλείου βασίζεται λιγότερο σε ένα μοντέλο όπου η μία χώρα «δίνει απαντήσεις» στην άλλη και περισσότερο στη συνένωση διαφορετικών δυνατοτήτων μέσα από συνεργασίες. Παράλληλα, δήλωσε ότι η βρετανική πολιτική βοήθειας θα συνεχίσει να δίνει έμφαση στην πολυμερή συνεργασία.
Η λογική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στην αντιμετώπιση του HIV. Από τις πρώτες δεκαετίες της επιδημίας, οργανώσεις ασθενών και τοπικές κοινότητες διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο στην πρόληψη, στον έλεγχο, στη θεραπεία και στην καταπολέμηση του στίγματος.
Η χρηματοδότηση για τον HIV μειώθηκε κατά 25%
Η χρηματοδότηση των προγραμμάτων HIV σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος από κυβερνήσεις δωρητών μειώθηκε κατά 2,1 δισ. δολάρια το 2025, δηλαδή κατά 25% σε σχέση με το 2024.
Οι εκταμιεύσεις περιορίστηκαν στα 6,2 δισ. δολάρια από 8,3 δισ. δολάρια έναν χρόνο νωρίτερα, φθάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2007. Η μεγαλύτερη μείωση προήλθε από τις ΗΠΑ, σύμφωνα με την ανάλυση KFF και UNAIDS.
Οι συνέπειες έχουν αρχίσει να γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στην πρόληψη. Το Global Fund αναφέρει ότι ο αριθμός των ανθρώπων που έλαβαν προφύλαξη πριν από την έκθεση στον HIV, γνωστή ως PrEP, στις χώρες όπου δραστηριοποιείται μειώθηκε από 1,4 εκατομμύρια το 2024 σε 1,1 εκατομμύρια το 2025.
Οι γυναίκες εξακολουθούν να πλήττονται δυσανάλογα
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα ανησυχητική στην υποσαχάρια Αφρική. Οι γυναίκες αντιστοιχούσαν το 2025 περίπου σε έξι στις δέκα νέες περιπτώσεις HIV στην περιοχή. Παράλληλα, περίπου 160.000 κορίτσια και νέες γυναίκες ηλικίας 15 έως 24 ετών απέκτησαν HIV μέσα στη χρονιά — περίπου 3.000 νέες περιπτώσεις κάθε εβδομάδα.
Η επίπτωση στις νέες γυναίκες και τα κορίτσια ήταν τρεις έως τέσσερις φορές υψηλότερη σε σχέση με τους συνομήλικους άνδρες στην ίδια περιοχή.
Τα στοιχεία υπογραμμίζουν ότι η χρηματοδότηση δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στα φάρμακα αλλά και προγράμματα πρόληψης, ενημέρωσης, κοινωνικής υποστήριξης και πρόσβασης σε υπηρεσίες για πληθυσμούς που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Τι συμβαίνει με τη βρετανική αναπτυξιακή βοήθεια
Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται επίσης αντιμέτωπο με σημαντικές αποφάσεις για το ύψος της διεθνούς βοήθειας.
Το 2025 η βρετανική επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια διαμορφώθηκε στα 13,04 δισ. λίρες, ή στο 0,43% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος, από 0,50% το 2024. Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει περαιτέρω μείωση στο 0,3% του ΑΕΕ έως το 2027, προκειμένου να χρηματοδοτήσει αυξημένες αμυντικές δαπάνες.
Επομένως, η αναφορά ότι η Βρετανία είχε ήδη μειώσει το ποσοστό στο 0,3% το 2025 δεν είναι ακριβής: το 0,3% αποτελεί τον κυβερνητικό στόχο για το 2027.
Η βρετανική κυβέρνηση δηλώνει ότι στο μικρότερο διαθέσιμο κονδύλι θα συνεχίσει να δίνει προτεραιότητα, μεταξύ άλλων, στην παγκόσμια υγεία και σε πολυμερείς οργανισμούς όπως το Global Fund και η Gavi.
Οι κοινοτικές οργανώσεις χάνουν πόρους και υπηρεσίες
Οι περικοπές έχουν ιδιαίτερα έντονες συνέπειες στις οργανώσεις που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.
Έρευνα της Coalition PLUS σε 79 κοινοτικές οργανώσεις από 47 χώρες έδειξε ότι το 77% είχε ήδη επηρεαστεί στη δυνατότητα παροχής υπηρεσιών λόγω της συρρίκνωσης της διεθνούς χρηματοδότησης.
Στο 81% των οργανώσεων, η πρόσβαση στην PrEP λειτουργούσε σε λιγότερο από το μισό επίπεδο του Ιανουαρίου 2025, ενώ το 69% ανέφερε ότι οι υπηρεσίες υποστήριξης ανθρώπων που ζουν με HIV είχαν περιοριστεί σε λιγότερο από το 50% της προηγούμενης δυναμικότητάς τους.
Παράλληλα, 22% των οργανώσεων είχαν χάσει τουλάχιστον το μισό του προϋπολογισμού τους, ενώ επηρεάστηκαν οι αμοιβές περισσότερων από 2.200 κοινοτικών εργαζομένων και peer educators.
Υποχώρηση και στα ανθρώπινα δικαιώματα
Το οικονομικό πρόβλημα συμπίπτει με επιδείνωση του θεσμικού περιβάλλοντος για ορισμένες κοινωνικές ομάδες.
Η UNAIDS αναφέρει ότι, για πρώτη φορά από τότε που άρχισε να παρακολουθεί συστηματικά αυτές τις τάσεις, αυξήθηκε ο αριθμός των χωρών που ποινικοποιούν περιθωριοποιημένους πληθυσμούς. Η υπηρεσία υποστηρίζει ότι τέτοιες πολιτικές μπορούν να απομακρύνουν ανθρώπους από την πρόληψη, τον έλεγχο και τη θεραπεία του HIV.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή πολλές κοινοτικές οργανώσεις λειτουργούν ως σύνδεσμος ανάμεσα στις υπηρεσίες υγείας και πληθυσμούς που διαφορετικά δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση στο σύστημα.
Η νέα ευκαιρία στην πρόληψη
Την ίδια στιγμή, η επιστημονική πρόοδος προσφέρει εργαλεία που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν.
Ένα από τα σημαντικότερα είναι το lenacapavir, η μακράς δράσης ενέσιμη προφύλαξη πριν από την έκθεση στον HIV, η οποία χορηγείται μόλις δύο φορές τον χρόνο.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνέστησε το 2025 τη χρήση του ενέσιμου lenacapavir ως πρόσθετη επιλογή PrEP, χαρακτηρίζοντάς το ιδιαίτερα αποτελεσματικό στην πρόληψη της απόκτησης HIV.
Στη μελέτη PURPOSE 1 δεν καταγράφηκε καμία νέα περίπτωση HIV μεταξύ των γυναικών που έλαβαν lenacapavir, εύρημα που ο ΠΟΥ είχε χαρακτηρίσει σημαντική εξέλιξη στην πρόληψη.
Η πρόκληση πλέον μετακινείται από την επιστημονική ανακάλυψη στην εφαρμογή: πόσο γρήγορα τέτοιες θεραπείες θα γίνουν διαθέσιμες και οικονομικά προσιτές στις χώρες όπου υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη.
Μπορεί να επιτευχθεί ο στόχος του 2030;
Η UNAIDS προειδοποιεί ότι η παγκόσμια ανταπόκριση στον HIV έχει γίνει εύθραυστη. Παρότι οι νέες περιπτώσεις και οι θάνατοι βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών δεκαετιών, το 2025 σημειώθηκε αύξηση των νέων λοιμώξεων σε τρεις γεωγραφικές περιοχές και σε 21 χώρες.
Ο στόχος για τον τερματισμό του AIDS ως απειλής για τη δημόσια υγεία έως το 2030 παραμένει επίσημα σε ισχύ. Το κατά πόσο θα επιτευχθεί θα εξαρτηθεί από την πορεία της διεθνούς και εγχώριας χρηματοδότησης, την πρόσβαση στις νέες θεραπείες, την ισχύ των κοινοτικών υπηρεσιών και την εφαρμογή αποτελεσματικών προγραμμάτων πρόληψης.
Σε άρθρο γνώμης στον Independent, η Courtenay Howe, επικεφαλής advocacy της STOPAIDS, υποστηρίζει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο μέσα από σταθερή χρηματοδότηση και διεθνείς συνεργασίες. Πρόκειται για τη θέση της ίδιας και της οργάνωσής της· τα πραγματικά περιθώρια επιρροής της βρετανικής πολιτικής θα εξαρτηθούν από τις δημοσιονομικές επιλογές της κυβέρνησης και τις δεσμεύσεις άλλων χωρών και διεθνών οργανισμών.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
HIV: Αντικαρκινικό φάρμακο συρρικνώνει το ιικό απόθεμα
Lenacapavir: Το νέο όπλο κατά του HIV με δύο ενέσεις τον χρόνο
