Παρότι μοιάζουν εντυπωσιακά με τα οστά, τα δόντια δεν ανήκουν στο σκελετικό σύστημα και οι λόγοι είναι βαθιά βιολογικοί.
Με την πρώτη ματιά, τα δόντια μοιάζουν πολύ με τα οστά: είναι σκληρά, λευκά και πλούσια σε ασβέστιο. Γιατί λοιπόν δεν ανήκουν στο σκελετικό σύστημα; Παρότι μοιράζονται ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά, οι διαφορές τους είναι πολύ περισσότερες από τις ομοιότητες.
Η βασική τους ομοιότητα αφορά τη σύστασή τους. Τόσο τα δόντια όσο και τα οστά αποτελούνται από μεταλλοποιημένους ιστούς, πλούσιους σε ασβέστιο, φώσφορο, φθόριο και μαγνήσιο. Σε μοριακό επίπεδο, τα στοιχεία αυτά σχηματίζουν κρυσταλλικές δομές, που χαρίζουν την εξαιρετική σκληρότητα και στους δύο ιστούς.
«Είναι και τα δύο μεταλλοποιημένοι ιστοί», εξηγεί ο Edmond Hewlett, ομότιμος καθηγητής στην Οδοντιατρική Σχολή του University of California, Los Angeles. «Αλλά εκεί, ειλικρινά, τελειώνει η ομοιότητα».
Διαφορετικός ρόλος στον οργανισμό
Ο βασικός λόγος που τα δόντια δεν θεωρούνται οστά είναι ότι επιτελούν εντελώς διαφορετική λειτουργία.
Τα δόντια έχουν πρωταρχικό ρόλο τη μηχανική διάσπαση της τροφής κατά την είσοδό της στο πεπτικό σύστημα, ενώ συμβάλλουν και στην άρθρωση του λόγου. Για τον λόγο αυτό, κατατάσσονται λειτουργικά στο πεπτικό σύστημα.
Τα οστά, αντίθετα, λειτουργούν ως το δομικό πλαίσιο του σώματος. Παρέχουν στήριξη, σημεία πρόσφυσης για τους μυς, προστασία ζωτικών οργάνων – όπως η καρδιά και οι πνεύμονες – και φιλοξενούν τον μυελό των οστών, όπου παράγονται τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια.
Υπάρχει βέβαια και κάποια συνεργασία: τα οστά της γνάθου στηρίζουν τα δόντια και συμμετέχουν στη μάσηση. «Συνεργάζονται, αλλά παραμένουν ξεχωριστές δομές», τονίζει ο Hewlett.
Ριζικά διαφορετική δομή
Οι διαφορές στη λειτουργία αντικατοπτρίζονται και στη δομή.
Η εξωτερική επιφάνεια των δοντιών καλύπτεται από αδαμαντίνη (σμάλτο), τον σκληρότερο ιστό του ανθρώπινου σώματος. Κάτω από αυτήν βρίσκεται η οδοντίνη, ελαφρώς πιο μαλακή αλλά ιδιαίτερα ανθεκτική, η οποία περιέχει μικροσκοπικούς σωληνίσκους με νεύρα και αιμοφόρα αγγεία. Στο κέντρο του δοντιού βρίσκεται ο πολφός, ένας μαλακός ιστός πλούσιος σε νεύρα και αγγεία που θρέφουν το δόντι.
Τα οστά, από την άλλη πλευρά, έχουν εντελώς διαφορετική αρχιτεκτονική. Περιβάλλονται από το περιόστεο, έναν λεπτό αλλά ανθεκτικό ιστό γεμάτο νεύρα και αγγεία. Ακολουθεί το συμπαγές οστό, ενώ στο εσωτερικό τους υπάρχει το σπογγώδες οστό, με κοιλότητες που φιλοξενούν τον μυελό των οστών.
Ζωντανός ή «νεκρός» ιστός;
Ίσως η πιο καθοριστική διαφορά είναι ότι τα οστά είναι ζωντανός ιστός, ενώ τα δόντια όχι – τουλάχιστον στο μεγαλύτερο μέρος τους.
Τα δόντια σχηματίζονται κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη και την παιδική ηλικία από εξειδικευμένα κύτταρα που παράγουν την αδαμαντίνη και την οδοντίνη. Όταν αυτή η διαδικασία ολοκληρωθεί, τα κύτταρα που δημιουργούν το σμάλτο εξαφανίζονται. Αυτό σημαίνει ότι αν ένα δόντι ραγίσει ή σπάσει, ο χαμένος ιστός δεν αναγεννάται. Ο πολφός στο εσωτερικό παραμένει ζωντανός, αλλά δεν μπορεί να αποκαταστήσει το σμάλτο ή την οδοντίνη.
Τα οστά, αντίθετα, ανανεώνονται διαρκώς. Περιέχουν κύτταρα όπως οι οστεοβλάστες και οι οστεοκλάστες, που χτίζουν και αποδομούν οστικό ιστό αντίστοιχα. Χάρη σε αυτή τη συνεχή αναδιαμόρφωση, τα οστά μπορούν να επουλώνονται μετά από κατάγματα και να προσαρμόζονται στις ανάγκες του σώματος. Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου σκελετού ανανεώνεται πλήρως κάθε περίπου 10 χρόνια.
«Το οστό είναι ζωντανό μέρος του σώματος», συνοψίζει ο Hewlett. «Γι’ αυτό φροντίστε τα δόντια σας – δεν ξαναφυτρώνουν».
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Πρωτοποριακή θεραπεία που υπόσχεται νέα δόντια μέχρι το 2030
Πώς η σύντομη άσκηση ενεργοποιεί μηχανισμούς προστασίας
