Ένα μικρό κίτρινο αγριολούλουδο που φυτρώνει σε Ιρλανδία, Βρετανία και Ευρώπη επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από τη σύγχρονη έρευνα. Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το tormentil διαθέτει αντιμικροβιακή δράση και μπορεί να ενισχύει ακόμη και την αποτελεσματικότητα αντιβιοτικών τελευταίας γραμμής απέναντι σε ανθεκτικά βακτήρια.
Πολύ πριν από την εποχή των σύγχρονων αντιβιοτικών, οι άνθρωποι στρέφονταν συχνά στα φυτά για να αντιμετωπίσουν λοιμώξεις. Ανάμεσα σε αυτά βρισκόταν και η ρίζα του tormentil (Potentilla erecta), ενός μικρού κίτρινου αγριολούλουδου που αναπτύσσεται στην Ιρλανδία, στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε πολλές περιοχές της Ευρώπης. Για αιώνες, η παραδοσιακή ιατρική τη χρησιμοποιούσε σε πληγές, πονόλαιμο, διάρροια και παθήσεις των ούλων, αφήνοντας από νωρίς την υποψία ότι το φυτό περιέχει ισχυρές ουσίες με αντιμικροβιακή δράση.
Σήμερα, αυτή η παραδοσιακή γνώση φαίνεται να συναντά τη σύγχρονη επιστήμη. Νέα έρευνα δείχνει ότι το tormentil όχι μόνο εμφανίζει αντιμικροβιακή δραστικότητα, αλλά ίσως αποδειχθεί χρήσιμο και απέναντι σε μικρόβια που έχουν ήδη αναπτύξει αντοχή στα σύγχρονα αντιβιοτικά.
Η απειλή της μικροβιακής αντοχής
Η μικροβιακή αντοχή αποτελεί πλέον μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία διεθνώς. Τα βακτήρια εξελίσσονται συνεχώς και μαθαίνουν να επιβιώνουν απέναντι σε φάρμακα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αποτελεσματικά για συχνές λοιμώξεις. Το αποτέλεσμα είναι ορισμένες μολύνσεις να γίνονται εξαιρετικά δύσκολες στη θεραπεία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σχεδόν αδύνατον να αντιμετωπιστούν.
Αυτή η εξέλιξη αναγκάζει την επιστημονική κοινότητα να αναζητήσει νέες λύσεις. Και σε αυτή την αναζήτηση, τα φυτά αποκτούν ξανά κεντρικό ρόλο. Μέσα από χιλιάδες χρόνια εξέλιξης, έχουν αναπτύξει πολύπλοκα βιοδραστικά μόρια για να προστατεύονται από μικροοργανισμούς, κάτι που τα καθιστά μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα δεξαμενή πιθανών νέων αντιμικροβιακών ουσιών.
Η έρευνα στις ιρλανδικές τυρφώνες
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές διερεύνησαν κατά πόσο φυτά από ιρλανδικές τυρφώνες περιέχουν ενώσεις που μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση πολυανθεκτικών βακτηρίων. Για τον σκοπό αυτό, παρασκεύασαν εκχυλίσματα από περισσότερα από 70 διαφορετικά φυτικά είδη που συλλέχθηκαν από βαλτώδεις περιοχές της Ιρλανδίας.
Στη συνέχεια, τα εκχυλίσματα αυτά δοκιμάστηκαν στο εργαστήριο απέναντι σε κλινικά σημαντικά βακτηριακά παθογόνα, μεταξύ των οποίων μικρόβια που συνδέονται με σοβαρές πνευμονίες και λοιμώξεις του ουροποιητικού. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν δοκιμασίες ευαισθησίας στα αντιμικροβιακά για να διαπιστώσουν ποια εκχυλίσματα μπορούσαν να εμποδίσουν την ανάπτυξη των βακτηρίων.
Τα πρώτα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Τα εκχυλίσματα του tormentil εμφάνισαν αντιμικροβιακή δράση και παράλληλα περιόρισαν τον σχηματισμό βιοφίλμ, γεγονός που ενίσχυσε την υπόθεση ότι το φυτό περιέχει δραστικές ουσίες που θα μπορούσαν να εξηγήσουν και τη μακρά ιστορική του χρήση στην αντιμετώπιση λοιμώξεων.
Γιατί τα βιοφίλμ είναι τόσο σημαντικά
Η σημασία του ευρήματος δεν περιορίζεται μόνο στην αναστολή της ανάπτυξης των βακτηρίων. Οι ερευνητές έλεγξαν επίσης κατά πόσο τα φυτικά εκχυλίσματα μπορούν να επηρεάσουν τα βιοφίλμ, δηλαδή τις βακτηριακές κοινότητες που περιβάλλονται από ένα προστατευτικό, γλοιώδες στρώμα υδατανθράκων.
Αυτό το «τείχος» προστατεύει τα μικρόβια από τα αντιβιοτικά, τα απολυμαντικά και το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα. Γι’ αυτό και τα βιοφίλμ αποτελούν έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους ορισμένες λοιμώξεις επιμένουν ή υποτροπιάζουν. Το γεγονός ότι το tormentil έδειξε ικανότητα να περιορίζει τον σχηματισμό τους αυξάνει σημαντικά το ενδιαφέρον για περαιτέρω μελέτη.
Η συνεργασία με την κολιστίνη
Η έρευνα δεν σταμάτησε στην απλή παρατήρηση της αντιμικροβιακής δράσης. Οι επιστήμονες θέλησαν να δουν αν τα εκχυλίσματα του φυτού μπορούν να λειτουργήσουν και συνεργικά με υπάρχοντα αντιβιοτικά. Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία, καθώς ορισμένες φυτικές ενώσεις δεν σκοτώνουν απαραίτητα άμεσα τα βακτήρια, αλλά ενισχύουν τη δράση ενός φαρμάκου που ήδη υπάρχει.
Για τον λόγο αυτό, δοκίμασαν το εκχύλισμα του tormentil σε συνδυασμό με χαμηλή δόση της κολιστίνης, ενός αντιβιοτικού που χρησιμοποιείται ως λύση τελευταίας γραμμής σε βαριές λοιμώξεις, εξαιτίας και της δυνητικής τοξικότητάς του. Η χαμηλή δόση της κολιστίνης από μόνη της δεν αρκούσε για να εξουδετερώσει τα βακτήρια. Όταν όμως συνδυάστηκε με το εκχύλισμα του tormentil, η αποτελεσματικότητα του αντιβιοτικού ενισχύθηκε σημαντικά.
Το εύρημα αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης, καθώς υποδηλώνει ότι ορισμένες φυσικές ουσίες μπορεί να μην αντικαταστήσουν απαραίτητα τα υπάρχοντα αντιβιοτικά, αλλά να τα κάνουν πιο ισχυρά σε χαμηλότερες δόσεις.
Ποιες ουσίες φαίνεται να δρουν
Σε επόμενο στάδιο, η ερευνητική ομάδα προχώρησε σε χημική ανάλυση των εκχυλισμάτων για να εντοπίσει τα μόρια που βρίσκονται πίσω από τη δράση του φυτού. Τα φυτά του γένους Potentilla είναι γνωστό ότι περιέχουν φυσικές ενώσεις όπως το ελλαγικό οξύ και η αγριμονιίνη, οι οποίες διαθέτουν αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.
Οι ερευνητές εξέτασαν ακριβώς αυτές τις ενώσεις στο tormentil που συλλέχθηκε από τις τυρφώνες και έδειξαν ότι μπορούν να αναστείλουν την ανάπτυξη των βακτηρίων. Αυτό υποδηλώνει ότι αποτελούν βασικό κομμάτι της αντιμικροβιακής δράσης του φυτού.
Ο μηχανισμός δράσης: «στέρηση» σιδήρου
Το πιο εντυπωσιακό, ωστόσο, είναι ο τρόπος με τον οποίο φαίνεται να λειτουργούν. Οι συγκεκριμένες ενώσεις δρουν δεσμεύοντας τον σίδηρο, ένα απαραίτητο θρεπτικό στοιχείο για την ανάπτυξη των βακτηρίων. Με άλλα λόγια, δεν επιτίθενται απλώς στο μικρόβιο, αλλά το στερούν από έναν κρίσιμο πόρο που χρειάζεται για να επιβιώσει και να πολλαπλασιαστεί.
Η στρατηγική αυτή ουσιαστικά «λιμοκτονεί» τα βακτηριακά κύτταρα, εμποδίζοντας την ανάπτυξή τους. Πρόκειται για έναν διαφορετικό και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα βιολογικό μηχανισμό, ο οποίος ίσως προσφέρει νέες κατευθύνσεις στην αναζήτηση αντιμικροβιακών θεραπειών.
Από τη φύση στην επόμενη γενιά θεραπειών
Οι ερευνητές δηλώνουν ότι το επόμενο βήμα είναι η βελτιστοποίηση αυτής της αντιμικροβιακής δραστικότητας και η ανάπτυξη κατάλληλων μορφών χορήγησης, ώστε να εξεταστεί η δυναμική της σε πειραματικά μοντέλα θεραπείας. Δηλαδή, βρισκόμαστε ακόμη μακριά από ένα νέο διαθέσιμο φάρμακο, αλλά πολύ πιο κοντά στο να κατανοήσουμε πώς ένα παραδοσιακό φυτό μπορεί να μετατραπεί σε σύγχρονο θεραπευτικό εργαλείο.
Η ιστορία του tormentil θυμίζει ότι η φύση παραμένει μία από τις πιο πλούσιες πηγές φαρμακευτικής καινοτομίας. Πολλά από τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούμε ήδη προήλθαν αρχικά από φυσικές πηγές. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η βανκομυκίνη, ένα ισχυρό αντιβιοτικό τελευταίας γραμμής που προήλθε από μικρόβια του εδάφους και χρησιμοποιείται σήμερα σε σοβαρές λοιμώξεις όπως ο MRSA και οι λοιμώξεις από Clostridioides difficile.
Τι σημαίνει το εύρημα
Σε μια εποχή όπου η μικροβιακή αντοχή αυξάνεται παγκοσμίως, η ανάγκη για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις γίνεται όλο και πιο επείγουσα. Τα φυτά μπορεί να προσφέρουν όχι μόνο νέες αντιμικροβιακές ενώσεις, αλλά και ουσίες που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα των υπαρχόντων φαρμάκων.
Το tormentil, ένα μικρό αγριολούλουδο που για αιώνες είχε θέση στην παραδοσιακή ιατρική, έρχεται τώρα να δείξει ότι οι απαντήσεις σε σύγχρονα προβλήματα ίσως βρίσκονται σε παλιές, σχεδόν ξεχασμένες πηγές γνώσης. Και αυτό είναι ίσως το πιο ισχυρό μήνυμα της μελέτης: ότι η φύση και η παραδοσιακή εμπειρία δεν αποτελούν αντίπαλο της σύγχρονης επιστήμης, αλλά συχνά ένα πολύτιμο σημείο εκκίνησης για τις θεραπείες του μέλλοντος.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Από τα μικρόβια στο κλίμα – Η νέα στρατηγική δημόσιας υγείας
Γονόρροια: Νέα δεδομένα δείχνουν έντονη αντιμικροβιακή αντοχή
