Η άνοια δεν αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Αν και η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου, η αγγειακή υγεία, η διατροφή, η άσκηση, ο ύπνος, η κοινωνική σύνδεση και η ψυχική ισορροπία φαίνεται ότι μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την πορεία του εγκεφάλου με τα χρόνια.
Η μείωση της πιθανότητας εμφάνισης άνοιας δεν εξαρτάται από μία μόνο παρέμβαση. Χτίζεται σταδιακά, μέσα από επιλογές που προστατεύουν τον εγκέφαλο, την καρδιά, τα αγγεία, τον ύπνο και την ψυχική ισορροπία. Παρότι η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου και η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη μορφή άνοιας, η γνωστική έκπτωση δεν αποτελεί αναπόφευκτο αποτέλεσμα της γήρανσης.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου συνοψίζουν τους βασικούς παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Το κοινό συμπέρασμα είναι σαφές: όσο νωρίτερα φροντίζει κανείς το σώμα και το μυαλό του, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να προστατεύσει και τη λειτουργία του εγκεφάλου του.
Η αγγειακή υγεία παίζει κεντρικό ρόλο
Η καρδιά και τα αγγεία επηρεάζουν άμεσα τον εγκέφαλο. Η καρδιοπάθεια, η αθηροσκλήρωση, η υψηλή χοληστερόλη, η υπέρταση, ο διαβήτης και το κάπνισμα δεν συνδέονται μόνο με εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια. Συνδέονται και με αυξημένο κίνδυνο άνοιας.
Όταν η ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο μειώνεται ή τα αγγεία φθείρονται, επηρεάζονται περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη, την προσοχή και την κρίση. Γι’ αυτό η καλή ρύθμιση της πίεσης, του σακχάρου και των λιπιδίων δεν προστατεύει μόνο το καρδιαγγειακό σύστημα, αλλά και τη γνωστική λειτουργία.
Ιδιαίτερα στον διαβήτη, η βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία μπορεί να επιβαρύνει την αιμάτωση του εγκεφάλου και να αυξήσει τον κίνδυνο αγγειακής άνοιας. Η σωστή παρακολούθηση, η φυσική δραστηριότητα και η ισορροπημένη διατροφή φαίνεται ότι μπορούν να επιβραδύνουν αυτή την επιβάρυνση.
Το βάρος και η χοληστερόλη μετρούν περισσότερο στη μέση ηλικία
Η παχυσαρκία, κυρίως στη μέση ηλικία, έχει συνδεθεί με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας αργότερα. Ο λόγος είναι ότι το αυξημένο σωματικό βάρος συχνά συνοδεύεται από διαβήτη, υπέρταση και καρδιοπάθεια, δηλαδή από παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα και τον εγκέφαλο.
Αντίστοιχα, η υψηλή χοληστερόλη στη μέση ηλικία έχει συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ. Παρότι ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, το μήνυμα παραμένει σταθερό: ό,τι προστατεύει την καρδιά, συνήθως ωφελεί και τον εγκέφαλο.
Η διατροφή μπορεί να επιβαρύνει ή να προστατεύσει τον εγκέφαλο
Οι καθημερινές διατροφικές συνήθειες φαίνεται να έχουν ουσιαστικό αποτύπωμα στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου. Διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένα προϊόντα, υπερβολικά αμυλούχα τρόφιμα, αλλαντικά, γλυκά, τηγανητές πατάτες και αλκοόλ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας.
Αντίθετα, καλύτερη εγκεφαλική υγεία φαίνεται να συνδέεται με διατροφή που περιλαμβάνει περισσότερα φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Τα μούρα επίσης αναφέρονται συχνά ανάμεσα στις τροφές που υποστηρίζουν καλύτερα τη γνωστική λειτουργία.
Δεν έχει σημασία μόνο το τι τρώμε, αλλά και το πόσο. Η υπερφαγία, ακόμη και όταν αφορά πιο ποιοτικές τροφές, μπορεί μακροπρόθεσμα να επιβαρύνει τη σκέψη και τη μνήμη. Η ισορροπία, επομένως, έχει εξίσου μεγάλη σημασία με την ποιότητα.
Η τακτική άσκηση λειτουργεί προστατευτικά
Η έλλειψη άσκησης αποτελεί έναν από τους πιο σταθερά αναφερόμενους επιβαρυντικούς παράγοντες. Αντίθετα, η συστηματική κίνηση φαίνεται να μειώνει τον κίνδυνο άνοιας, ενώ παράλληλα βοηθά στον έλεγχο του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης και του σωματικού βάρους.
Δεν χρειάζεται έντονη προπόνηση για να υπάρξει όφελος. Ένας γρήγορος περίπατος, η κηπουρική ή άλλη μέτριας έντασης δραστηριότητα μπορούν να ενισχύσουν ουσιαστικά την υγεία του εγκεφάλου. Στην πράξη, η συνέπεια αποδεικνύεται πιο σημαντική από την ένταση.
Ο ποιοτικός ύπνος δεν είναι πολυτέλεια
Ο ύπνος αποτελεί βασικό πυλώνα για τη λειτουργία του εγκεφάλου. Οι συχνές αφυπνίσεις, οι διαταραχές ύπνου και η χρόνια έλλειψη ξεκούρασης έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ενώ μπορεί να επιδεινώσουν και ήδη υπάρχοντα γνωστικά προβλήματα.
Ο εγκέφαλος χρειάζεται τον ύπνο για να οργανώσει, να αποθηκεύσει και να επεξεργαστεί τις πληροφορίες της ημέρας. Σταθερό ωράριο, περιορισμός της καφεΐνης και του αλκοόλ το βράδυ, απομάκρυνση από οθόνες πριν τον ύπνο και μια πιο ήρεμη βραδινή ρουτίνα μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά.
Η κοινωνική σύνδεση και η ψυχική υγεία έχουν βαρύτητα
Η άνοια δεν επηρεάζεται μόνο από βιολογικούς δείκτες. Η μοναξιά, όταν επιμένει στον χρόνο, φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο γνωστικής φθοράς, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν άλλοι ισχυροί επιβαρυντικοί παράγοντες. Αυτό που μετρά περισσότερο δεν είναι ο αριθμός των επαφών, αλλά η αίσθηση ουσιαστικής σύνδεσης με άλλους ανθρώπους.
Παράλληλα, η κατάθλιψη έχει συσχετιστεί με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας. Η σχέση αυτή δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, καθώς η κατάθλιψη μπορεί να λειτουργεί ως παράγοντας κινδύνου, ως πρώιμο σύμπτωμα ή ως ένδειξη άλλων νευρολογικών μεταβολών. Ωστόσο, η επίμονη θλίψη δεν πρέπει να αγνοείται. Η έγκαιρη υποστήριξη και η θεραπεία μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής.
Περιβάλλον, τραυματισμοί και αισθήσεις επηρεάζουν επίσης τον κίνδυνο
Η ατμοσφαιρική ρύπανση, και ειδικά το διοξείδιο του αζώτου και τα αιωρούμενα μικροσωματίδια, έχει συνδεθεί με αυξημένη πιθανότητα άνοιας. Επιπλέον, η μειωμένη όσφρηση στους ηλικιωμένους ενδέχεται να λειτουργεί ως πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι, καθώς αρκετοί άνθρωποι που εμφάνισαν άνοια είχαν παρουσιάσει διαταραχές όσφρησης αρκετά χρόνια νωρίτερα.
Σημαντικός είναι και ο ρόλος των κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων. Όταν οι κακώσεις είναι σοβαρές ή επαναλαμβανόμενες, ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί αισθητά πολλά χρόνια αργότερα. Την ίδια στιγμή, το κάπνισμα επιβαρύνει τα αγγεία, αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού και έχει συνδεθεί με μικρότερο όγκο εγκεφάλου και χειρότερη μνήμη.
Ακόμη και η ακοή έχει τη δική της σημασία. Η πολύ δυνατή χρήση ακουστικών μπορεί να βλάψει την ακοή, ενώ η απώλεια ακοής σε μεγαλύτερες ηλικίες έχει συνδεθεί με προβλήματα μνήμης και γενικότερης εγκεφαλικής λειτουργίας.
Η πρόληψη ξεκινά πολύ πριν από τα πρώτα συμπτώματα
Η προστασία του εγκεφάλου δεν ξεκινά όταν εμφανιστούν τα πρώτα προβλήματα μνήμης. Ξεκινά νωρίτερα, μέσα από σταθερές καθημερινές επιλογές. Η καλή καρδιαγγειακή υγεία, η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική άσκηση, ο ποιοτικός ύπνος, η αποφυγή καπνίσματος, η κοινωνική σύνδεση και η έγκαιρη φροντίδα της ψυχικής υγείας συνθέτουν σήμερα το πιο ισχυρό πλαίσιο πρόληψης απέναντι στη γνωστική έκπτωση και την άνοια.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Η άνοια στο προσκήνιο: Μήνυμα στήριξης Γεωργιάδη στο Καρέλλειο
Μπορεί ο ύπνος να δείξει ποιος διατρέχει υψηλότερο κίνδυνο άνοιας;
