Μια φυσική πρωτεΐνη του εγκεφάλου περιόρισε τη συσσώρευση της παθολογικής tau, την απώλεια συνάψεων και την εγκεφαλική ατροφία σε ποντίκια, ανοίγοντας έναν νέο δρόμο στην έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά παραμένουν προκλινικά και δεν αποδεικνύουν ακόμη αναστροφή της νόσου σε ανθρώπους.
- Γράφει η Χριστίνα Χατζηπαλαμουτζή
Μια πρωτεΐνη που παράγει φυσιολογικά ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να αποτελέσει τη βάση μιας νέας θεραπευτικής στρατηγικής κατά της νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων νευροεκφυλιστικών παθήσεων που σχετίζονται με την παθολογική συσσώρευση της πρωτεΐνης tau.
Ερευνητές του Sanford Burnham Prebys Medical Discovery Institute στην Καλιφόρνια διαπίστωσαν ότι η αύξηση των επιπέδων της πρωτεΐνης SORLA προστάτευσε τον εγκέφαλο ποντικών από σειρά βλαβών που χαρακτηρίζουν τις ταυοπάθειες.
Τα ζώα που παρήγαν μεγαλύτερες ποσότητες ανθρώπινης SORLA παρουσίασαν λιγότερη συσσώρευση παθολογικής tau, μικρότερη ατροφία του εγκεφάλου και καλύτερη διατήρηση των συνάψεων μεταξύ των νευρικών κυττάρων. Αντίθετα, η απουσία της πρωτεΐνης επιδείνωσε τη νευροεκφύλιση. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.
Τι είναι η SORLA
Η SORLA, από τον αγγλικό όρο sorting-related receptor with A-type repeats, είναι μια σύνθετη πρωτεΐνη-υποδοχέας που εντοπίζεται σε υψηλά επίπεδα στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
Ο οργανισμός την παράγει φυσικά. Δεν πρόκειται για πρωτεΐνη που μπορεί κάποιος να λάβει μέσω της διατροφής ή ενός απλού συμπληρώματος.
Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι η SORLA συμβάλλει στον έλεγχο της παραγωγής και της συσσώρευσης του β-αμυλοειδούς, ενός από τα βασικά παθολογικά χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ.
Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν με σαφήνεια εάν επηρεάζει και τη δεύτερη κύρια παθολογική διαδικασία της νόσου: τον σχηματισμό των νευροϊνιδιακών δεματίων της tau.
Πώς η tau γίνεται τοξική
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η tau βοηθά στη σταθεροποίηση των μικροσωληνίσκων, των δομών που διατηρούν το σχήμα των νευρώνων και διευκολύνουν τη μεταφορά ουσιών στο εσωτερικό τους.
Στη νόσο Αλτσχάιμερ και σε άλλες ταυοπάθειες, η tau υφίσταται παθολογικές μεταβολές. Αποσπάται από τους μικροσωληνίσκους, αλλάζει μορφή και δημιουργεί συσσωματώματα μέσα στα νευρικά κύτταρα.
Οι τοξικές αυτές δομές διαταράσσουν τα νευρωνικά δίκτυα, προκαλούν απώλεια συνάψεων και συνδέονται με τον θάνατο των κυττάρων και την προοδευτική έκπτωση της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών.
Το πείραμα στα ποντίκια
Η ερευνητική ομάδα διασταύρωσε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που παρήγαν αυξημένες ποσότητες ανθρώπινης SORLA με ζώα τα οποία ανέπτυσσαν συσσώρευση tau, εγκεφαλική ατροφία και γνωστικά ελλείμματα.
Με αυτό το μοντέλο, οι επιστήμονες εξέτασαν κατά πόσο η αυξημένη παραγωγή της SORLA μπορούσε να περιορίσει τις παθολογικές επιδράσεις της tau.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η υψηλότερη συγκέντρωση της SORLA:
- περιόρισε την υπερφωσφορυλίωση της tau, μια χημική μεταβολή που διευκολύνει τη δημιουργία συσσωματωμάτων,
- μείωσε την ικανότητα της παθολογικής tau να λειτουργεί ως «σπόρος» και να προσελκύει επιπλέον μόρια tau,
- προστάτευσε τις συνάψεις και τη συναπτική πλαστικότητα,
- μείωσε τη συσσώρευση της tau και την ατροφία του εγκεφάλου,
- περιόρισε παθολογικές μεταβολές στη γονιδιακή δραστηριότητα των γλοιακών κυττάρων.
«Όταν αυξάνουμε την έκφραση της SORLA, μπορούμε να καταστείλουμε τις αρνητικές επιδράσεις που παρατηρούνται στις ταυοπάθειες», ανέφερε η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Huijie Huang.
Όπως πρόσθεσε, τα πειραματόζωα παρουσίασαν μικρότερη εγκεφαλική ατροφία και λιγότερη συσσώρευση tau.
Τι συνέβη χωρίς τη SORLA
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης ποντίκια από τα οποία είχαν αφαιρέσει το γονίδιο Sorl1, που περιέχει τις γενετικές οδηγίες για την παραγωγή της SORLA.
Σε αυτά τα ζώα, η παθολογία της tau και η κυτταρική βλάβη επιδεινώθηκαν σημαντικά.
Η αντίθετη εικόνα μεταξύ των ποντικών με αυξημένη και εκείνων με μηδενική παραγωγή SORLA ενισχύει την υπόθεση ότι η πρωτεΐνη δεν αποτελεί απλώς έναν βιολογικό δείκτη. Φαίνεται να συμμετέχει ενεργά στους μηχανισμούς που προστατεύουν τον εγκέφαλο από τη νευροεκφύλιση.
Νέος πιθανός φαρμακευτικός στόχος
Η ανάλυση αποκάλυψε ακόμη έναν πιθανό θεραπευτικό στόχο.
Όταν απουσίαζε η SORLA, οι επιστήμονες παρατήρησαν αυξημένη δραστηριότητα ενός μέλους της οικογένειας υποδοχέων plexin-B. Υπάρχουν ήδη φαρμακευτικές ουσίες που μπορούν να στοχεύσουν αυτή την κατηγορία υποδοχέων.
Η ερευνητική ομάδα θα εξετάσει εάν ορισμένα από αυτά τα φάρμακα μπορούν να επανατοποθετηθούν για τη ρύθμιση της υπερβολικής ενεργοποίησης των γλοιακών κυττάρων και τον περιορισμό ορισμένων βλαβών που προκαλούν οι ταυοπάθειες.
Η προσέγγιση δεν σημαίνει ότι οι επιστήμονες διαθέτουν ήδη θεραπεία αναστροφής του Αλτσχάιμερ. Προσφέρει, όμως, έναν συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό στον οποίο μπορούν να βασιστούν οι επόμενες φαρμακευτικές μελέτες.
Γιατί δεν μπορούμε ακόμη να μιλήσουμε για θεραπεία
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια και όχι σε ανθρώπους.
Τα ζωικά μοντέλα βοηθούν τους ερευνητές να κατανοήσουν τους μηχανισμούς μιας νόσου και να επιλέξουν πιθανούς θεραπευτικούς στόχους. Δεν αναπαράγουν, ωστόσο, πλήρως τη βιολογία και την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης νόσου Αλτσχάιμερ.
Οι ίδιοι οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα κύτταρα των ποντικών διαφέρουν από τα ανθρώπινα. Σχεδιάζουν, επομένως, να μεταμοσχεύσουν ανθρώπινους νευρώνες και γλοιακά κύτταρα στον εγκέφαλο ποντικών, ώστε να μελετήσουν τη δράση της SORLA σε πιο αντιπροσωπευτικές συνθήκες.
Θα χρειαστούν επίσης μελέτες που θα δείξουν εάν η αύξηση της SORLA είναι ασφαλής, με ποιον τρόπο μπορεί να επιτευχθεί φαρμακευτικά και κατά πόσο η παρέμβαση προστατεύει τη μνήμη και τη λειτουργικότητα σε ανθρώπους.
Επομένως, η διατύπωση ότι η SORLA «αντιστρέφει τις βλάβες του Αλτσχάιμερ» παραμένει πρόωρη. Η έρευνα δείχνει κυρίως ότι η ενίσχυση της πρωτεΐνης περιόρισε και ενδεχομένως βελτίωσε ορισμένα παθολογικά χαρακτηριστικά σε πειραματόζωα.
Η διαφορά από τις σημερινές θεραπείες
Οι νεότερες θεραπείες για τη νόσο Αλτσχάιμερ, όπως τα αντισώματα lecanemab και donanemab, στοχεύουν κυρίως το β-αμυλοειδές.
Οι κλινικές μελέτες τους έδειξαν επιβράδυνση της γνωστικής και λειτουργικής έκπτωσης σε ασθενείς με πρώιμη νόσο. Δεν αποκαθιστούν, όμως, τις νευρωνικές συνδέσεις που έχουν χαθεί και δεν αποτελούν θεραπεία ίασης ή αναστροφής της άνοιας.
Η έρευνα για τη SORLA παρουσιάζει ενδιαφέρον επειδή στρέφεται τόσο στην παθολογία της tau όσο και στη διατήρηση των συνάψεων και της λειτουργίας των υποστηρικτικών κυττάρων του εγκεφάλου.
Μια μελλοντική θεραπεία θα μπορούσε ενδεχομένως να συνδυάζει διαφορετικούς μηχανισμούς: περιορισμό του β-αμυλοειδούς, έλεγχο της παθολογικής tau, προστασία των συνάψεων και ρύθμιση της νευροφλεγμονής.
Το παγκόσμιο βάρος της άνοιας
Η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί την πιο συχνή αιτία άνοιας και αντιπροσωπεύει περίπου το 60% έως 70% των περιστατικών παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με άνοια το 2021, ενώ καταγράφονται σχεδόν 10 εκατομμύρια νέα περιστατικά κάθε χρόνο.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το NHS εκτιμά ότι περισσότεροι από 944.000 άνθρωποι ζουν με κάποια μορφή άνοιας, αριθμός αισθητά υψηλότερος από τους περίπου 800.000 που αναφέρει το αρχικό δημοσίευμα.
Σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαλείφει την άνοια. Η έγκαιρη διάγνωση, η συμπτωματική αντιμετώπιση και οι θεραπείες που επιβραδύνουν την εξέλιξη μπορούν, ωστόσο, να βοηθήσουν ορισμένους ασθενείς να διατηρήσουν για μεγαλύτερο διάστημα τις γνωστικές και λειτουργικές τους ικανότητες.
Ένα υποσχόμενο αλλά πρώιμο βήμα
Η μελέτη αναδεικνύει τη SORLA ως έναν πιθανό κεντρικό ρυθμιστή δύο βασικών μηχανισμών της νόσου Αλτσχάιμερ: της συσσώρευσης β-αμυλοειδούς και της παθολογίας της tau.
Η ικανότητά της να προστατεύει τις συνάψεις, να περιορίζει την ατροφία και να επηρεάζει τη λειτουργία των γλοιακών κυττάρων καθιστά την πρωτεΐνη έναν ελκυστικό θεραπευτικό στόχο.
Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι ερευνητές θα μπορέσουν να αναπαράγουν τα ευρήματα σε ανθρώπινα κύτταρα και, τελικά, να αναπτύξουν μια ασφαλή παρέμβαση που θα αυξάνει τη δράση της SORLA στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Η ανακάλυψη δεν προσφέρει ακόμη θεραπεία για τους ασθενείς. Δημιουργεί, όμως, έναν σαφέστερο ερευνητικό οδικό χάρτη για φάρμακα που στο μέλλον θα μπορούσαν όχι μόνο να επιβραδύνουν, αλλά και να περιορίζουν ορισμένες από τις βιολογικές βλάβες των ταυοπαθειών.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Αλτσχάιμερ: Αιματολογικό τεστ περνά στα ιατρεία γενικής ιατρικής
Αλτσχάιμερ: Η πρωτεΐνη ταυ στο επίκεντρο της νέας γενιάς θεραπειών
