Μια απλή εξέταση αίματος, η οποία ανιχνεύει πρωτεΐνες που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, μπορεί στο μέλλον να βοηθήσει τους γιατρούς να εντοπίζουν τις πρώτες βιολογικές αλλαγές της νόσου πολύ πριν εμφανιστούν συμπτώματα άνοιας.
Νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η παθολογία της νόσου μπορεί να υπάρχει ήδη στη μέση ηλικία, ακόμη και σε ανθρώπους που δεν εμφανίζουν γνωστική έκπτωση. Παράλληλα, οι πρώιμες αυτές ενδείξεις φαίνεται να συνδέονται με μικρές, αλλά μετρήσιμες, διαφορές στη μνήμη και στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Τα ευρήματα ενισχύουν την προοπτική μιας πιο έγκαιρης διάγνωσης, η οποία θα μπορούσε να διευκολύνει τη συμμετοχή ασθενών σε κλινικές μελέτες ή την επιλογή θεραπειών που τροποποιούν την πορεία της νόσου σε πρώιμο στάδιο. Ωστόσο, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι οι εξετάσεις αυτές δεν είναι ακόμη έτοιμες για μαζικό προληπτικό έλεγχο στον γενικό πληθυσμό.
Οι πρωτεΐνες που «προδίδουν» τη νόσο Αλτσχάιμερ
Η νόσος Αλτσχάιμερ χαρακτηρίζεται από τη μη φυσιολογική συσσώρευση πρωτεϊνών στον εγκέφαλο. Οι δύο βασικές αλλοιώσεις αφορούν τις πλάκες β-αμυλοειδούς και τις συσσωρεύσεις της πρωτεΐνης tau, οι οποίες συνδέονται με τη βλάβη των νευρικών κυττάρων και τη σταδιακή γνωστική έκπτωση.
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν στο αίμα δύο βιοδείκτες αμυλοειδούς, καθώς και τον βιοδείκτη p-tau217, ο οποίος αποτελεί έναν από τους πλέον υποσχόμενους δείκτες για την ανίχνευση παθολογίας που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Στην ανάλυση συμμετείχαν 1.350 άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς διάγνωση άνοιας, με μέση ηλικία τα 61 έτη. Από αυτούς, 86 εμφάνισαν υψηλές τιμές στους συγκεκριμένους βιοδείκτες.
Σύνδεση με μνήμη και ταχύτητα σκέψης
Οι συμμετέχοντες με αυξημένους βιοδείκτες παρουσίασαν χαμηλότερη γνωστική επίδοση σε σύγκριση με τους υπόλοιπους. Κατά την πενταετή παρακολούθηση, οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης ταχύτερη μείωση της λεκτικής μνήμης και βραδύτερη ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι βιολογικές μεταβολές που χαρακτηρίζουν τη νόσο Αλτσχάιμερ μπορεί να ξεκινούν αρκετά χρόνια πριν εκδηλωθούν σαφείς δυσκολίες στην καθημερινότητα. Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες σχετικές έρευνες είχαν επικεντρωθεί σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Η νέα ανάλυση μεταφέρει το ενδιαφέρον στη μέση ηλικία, όπου τα σημάδια εμφανίζονται σπανιότερα, αλλά ενδέχεται ήδη να έχουν γνωστικές επιπτώσεις.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η ανίχνευση πρώιμης παθολογίας μέσω εύκολα προσβάσιμων εξετάσεων αίματος θα μπορούσε να βοηθήσει στον σχεδιασμό προληπτικών παρεμβάσεων και κλινικών δοκιμών με στόχο την καθυστέρηση ή ακόμη και την αποτροπή της εμφάνισης άνοιας.
Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να δείξει μια εξέταση αίματος
Η παρουσία βιοδεικτών στο αίμα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένας άνθρωπος θα αναπτύξει συμπτώματα άνοιας. Οι βιοδείκτες καταγράφουν βιολογικές αλλαγές που συνδέονται με τη νόσο, αλλά η κλινική εξέλιξη μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν τα ευρήματα ως σημαντικό βήμα για την έρευνα, όχι ως άμεση βάση για προληπτικό έλεγχο όλων των πολιτών χωρίς συμπτώματα.
Οι εξετάσεις αίματος παρουσιάζουν σημαντικά πρακτικά πλεονεκτήματα. Είναι λιγότερο επεμβατικές από την οσφυονωτιαία παρακέντηση, μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη κλίμακα και ενδέχεται να κοστίζουν λιγότερο από τις απεικονιστικές εξετάσεις PET. Ωστόσο, πριν περάσουν στην καθημερινή κλινική πρακτική, χρειάζονται αξιολόγηση σε μεγαλύτερους και πιο ποικιλόμορφους πληθυσμούς.
Νεότερη απεικόνιση εντοπίζει νωρίτερα την πρωτεΐνη tau
Ξεχωριστή μελέτη, που δημοσιεύθηκε επίσης στο πλαίσιο της νέας επιστημονικής συζήτησης, εξέτασε μια διαφορετική προσέγγιση για την πρώιμη αναγνώριση της νόσου: την απεικόνιση των συσσωρεύσεων tau στον εγκέφαλο.
Οι ερευνητές συνέκριναν το Flortaucipir, έναν ραδιενεργό ιχνηθέτη που χρησιμοποιείται σε σαρώσεις PET, με τον νεότερο παράγοντα MK6240. Η μελέτη περιέλαβε 682 άτομα στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά.
Το MK6240 εντόπισε περισσότερες από διπλάσιες θετικές περιπτώσεις tau σε περιοχές όπου η πρωτεΐνη εμφανίζεται στα πρώτα στάδια της νόσου, σε σύγκριση με το Flortaucipir. Το εύρημα υποδηλώνει ότι νεότερες τεχνικές απεικόνισης μπορεί να καταγράφουν τις αλλαγές της νόσου Αλτσχάιμερ νωρίτερα από τα υφιστάμενα εργαλεία.
Το Flortaucipir, γνωστό και ως Tauvid, διαθέτει άδεια κυκλοφορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, ωστόσο δεν χρησιμοποιείται συστηματικά στο βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας.
Η πρώιμη διάγνωση ανοίγει δρόμο για νέες θεραπείες
Η Dr Jacqui Hanley, επικεφαλής χρηματοδότησης έρευνας στο Alzheimer’s Research UK, σημείωσε ότι οι δύο μελέτες προστίθενται σε ένα αυξανόμενο σώμα δεδομένων για την ανίχνευση των βιολογικών αλλαγών της νόσου πολύ νωρίτερα στη ζωή, είτε μέσω αιματολογικών βιοδεικτών είτε μέσω εξελιγμένης απεικόνισης του εγκεφάλου.
Η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των αλλαγών μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία καθώς αναπτύσσονται θεραπείες που στοχεύουν τα πρώιμα στάδια της νόσου. Άτομα που εντοπίζονται νωρίτερα θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε κλινικές δοκιμές νέων θεραπειών ή, στο μέλλον, να αξιολογούνται για θεραπείες που επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου.
Σήμερα, πολλοί ασθενείς στο Ηνωμένο Βασίλειο περιμένουν μεγάλο χρονικό διάστημα για διάγνωση άνοιας, χάνοντας συχνά ευκαιρίες για έγκαιρη υποστήριξη, συμμετοχή σε μελέτες ή πρόσβαση σε καινοτόμες επιλογές φροντίδας.
Στόχος οι εξετάσεις αίματος στο NHS έως το 2029
Η ανάγκη για ταχύτερη και πιο προσιτή διάγνωση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί στα 1,4 εκατομμύρια έως το 2040.
Η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί τη συχνότερη αιτία άνοιας και ευθύνεται για το μεγαλύτερο μέρος των περιστατικών. Στο πλαίσιο αυτό, το Blood Biomarker Challenge, μια πρωτοβουλία πολλών εκατομμυρίων λιρών με τη συμμετοχή του Alzheimer’s Society, του Alzheimer’s Research UK και του National Institute for Health and Care Research, επιδιώκει να καταστήσει διαθέσιμες εξετάσεις αίματος για τη διάγνωση της άνοιας στο NHS έως το 2029.
Η προοπτική είναι σημαντική, αλλά απαιτεί προσοχή. Οι νέες μελέτες είναι παρατηρητικές και δεν αρκούν ακόμη για να αλλάξουν την καθιερωμένη κλινική πρακτική. Δείχνουν, ωστόσο, ότι η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να καταγράφεται βιολογικά πολύ πριν από τα εμφανή συμπτώματα, μετακινώντας τη συζήτηση από την καθυστερημένη διάγνωση στην έγκαιρη αναγνώριση και την πρόληψη.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Άνοια: Τα σημάδια που εμφανίζονται πριν από τη μεγάλη απώλεια μνήμης
Άνοια: Γιατί η πρόληψη πρέπει να ξεκινά από την παιδική ηλικία
