Νέα μελέτη στο Nature Metabolism δείχνει ότι η παρατεταμένη νηστεία προκαλεί εκτεταμένες μοριακές αλλαγές στον ανθρώπινο οργανισμό, οι οποίες γίνονται πιο εμφανείς μετά την τρίτη ημέρα χωρίς τροφή.
Οι επιστήμονες κατέγραψαν μεταβολές σε χιλιάδες πρωτεΐνες του αίματος, με επιδράσεις που αφορούν τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό και τον εγκέφαλο.
Τι συμβαίνει στο σώμα όταν σταματά η πρόσληψη τροφής
Η νηστεία για αρκετές ημέρες δεν οδηγεί απλώς το σώμα να κάψει λίπος. Σύμφωνα με νέα ερευνητικά δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στο Nature Metabolism, η παρατεταμένη πλήρης αποχή από την τροφή ενεργοποιεί ένα ευρύ φάσμα βιολογικών αλλαγών στον οργανισμό, οι οποίες φαίνεται να επηρεάζουν πολλά όργανα και συστήματα.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι σημαντικότερες μοριακές αλλαγές δεν εμφανίζονται αμέσως. Αντίθετα, το σώμα φαίνεται να περνά σε μια διαφορετική βιολογική κατάσταση περίπου μετά την τρίτη ημέρα χωρίς θερμιδική πρόσληψη.
Το εύρημα αυτό δίνει μια πιο καθαρή εικόνα για το τι συμβαίνει στον ανθρώπινο οργανισμό κατά τη διάρκεια πολυήμερης νηστείας και, παράλληλα, ανοίγει νέες ερευνητικές προοπτικές. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί μελλοντικά να βοηθήσει στην ανάπτυξη θεραπειών που μιμούνται ορισμένα οφέλη της νηστείας, χωρίς να απαιτούν από τους ανθρώπους να μείνουν χωρίς τροφή για ημέρες.
Η μελέτη των επτά ημερών μόνο με νερό
Η ερευνητική ομάδα από το Precision Healthcare University Research Institute (PHURI) του Queen Mary University of London και τη Norwegian School of Sports Sciences παρακολούθησε 12 υγιείς εθελοντές κατά τη διάρκεια νηστείας επτά ημερών μόνο με νερό.
Οι επιστήμονες έλαβαν καθημερινά δείγματα αίματος πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη νηστεία. Με προηγμένη τεχνολογία πρωτεωμικής ανέλυσαν περίπου 3.000 πρωτεΐνες που κυκλοφορούν στο αίμα.
Οι πρωτεΐνες αυτές λειτουργούν σαν βιολογικά «σήματα» και μπορούν να δείξουν τι συμβαίνει σε όργανα και ιστούς σε όλο το σώμα. Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές μπόρεσαν να χαρτογραφήσουν με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια τη συστηματική απόκριση του οργανισμού στην πλήρη θερμιδική στέρηση.
Η αλλαγή από τη γλυκόζη στο λίπος
Όπως αναμενόταν, το σώμα άλλαξε γρήγορα καύσιμο. Μέσα στις πρώτες δύο έως τρεις ημέρες, ο οργανισμός άρχισε να μετακινείται από την καύση γλυκόζης, δηλαδή ενέργειας που προέρχεται κυρίως από τα γεύματα, στην αξιοποίηση αποθηκευμένου λίπους.
Οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 5,7 κιλά, ποσότητα που περιλάμβανε τόσο λίπος όσο και άλιπη μάζα. Όταν οι εθελοντές άρχισαν ξανά να τρώνε για τρεις ημέρες, το μεγαλύτερο μέρος της άλιπης μάζας που είχε χαθεί επανήλθε, ενώ σημαντικό μέρος της απώλειας λίπους παρέμεινε.
Ωστόσο, το πιο ενδιαφέρον εύρημα δεν αφορούσε μόνο την απώλεια βάρους. Οι μεγάλες αλλαγές στη δραστηριότητα των πρωτεϊνών δεν ξεκίνησαν από την πρώτη ημέρα. Έγιναν πολύ πιο έντονες μετά από περίπου τρεις ημέρες χωρίς θερμίδες.
Μεταβολές σε πάνω από το ένα τρίτο των πρωτεϊνών
Η ανάλυση έδειξε ότι περισσότερο από το ένα τρίτο των πρωτεϊνών που μετρήθηκαν άλλαξε σημαντικά κατά τη διάρκεια της νηστείας.
Ορισμένες από τις ισχυρότερες μεταβολές αφορούσαν πρωτεΐνες που συνδέονται με την εξωκυττάρια μήτρα, δηλαδή το δομικό δίκτυο που στηρίζει τους ιστούς και τα όργανα. Η εξωκυττάρια μήτρα έχει ρόλο και στο νευρικό σύστημα, καθώς συμμετέχει στη στήριξη των νευρώνων στον εγκέφαλο.
Οι αλλαγές αυτές εμφανίστηκαν με αξιοσημείωτη συνέπεια μεταξύ των εθελοντών. Αυτό δείχνει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός ακολουθεί πιθανόν έναν αρκετά συντονισμένο βιολογικό μηχανισμό προσαρμογής στην παρατεταμένη νηστεία.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την υγεία
Η Claudia Langenberg, διευθύντρια του Precision Health University Research Institute στο Queen Mary University of London, ανέφερε ότι οι επιστήμονες μπορούν πλέον να δουν για πρώτη φορά τι συμβαίνει σε μοριακό επίπεδο σε ολόκληρο το σώμα κατά τη νηστεία.
Όπως τόνισε, η νηστεία, όταν γίνεται με ασφάλεια, μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματική παρέμβαση απώλειας βάρους. Παράλληλα, πολλές δημοφιλείς δίαιτες που ενσωματώνουν περιόδους νηστείας, όπως η διαλειμματική νηστεία, υποστηρίζουν ότι προσφέρουν οφέλη πέρα από την απώλεια κιλών.
Τα νέα δεδομένα, σύμφωνα με την ίδια, παρέχουν ενδείξεις για τέτοια οφέλη πέρα από το βάρος. Ωστόσο, οι επιδράσεις αυτές έγιναν ορατές μόνο μετά από τρεις ημέρες πλήρους θερμιδικού περιορισμού, δηλαδή αργότερα από ό,τι περίμεναν αρκετοί ερευνητές.
Μεταβολισμός, ανοσοποιητικό και εγκέφαλος
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γενετικά δεδομένα από μεγάλες ανθρώπινες μελέτες, ώστε να εξετάσουν πώς οι μεταβολές στις πρωτεΐνες που παρατηρήθηκαν κατά τη νηστεία θα μπορούσαν να σχετίζονται με μακροπρόθεσμη υγεία.
Τα αποτελέσματα έδειξαν πιθανές συνδέσεις με βιολογικές οδούς που αφορούν τον μεταβολισμό, τη φλεγμονή και τον κίνδυνο νόσων. Παράλληλα, οι επιστήμονες εντόπισαν μεταβολές σε πρωτεΐνες που σχετίζονται με υποστηρικτικές δομές του εγκεφάλου.
Αυτά τα ευρήματα τροφοδοτούν το ενδιαφέρον για το αν η νηστεία ή οι μηχανισμοί που ενεργοποιεί θα μπορούσαν μελλοντικά να αξιοποιηθούν σε παθήσεις που αφορούν τον μεταβολισμό, τη γήρανση, τη φλεγμονή ή τη νευρολογική υγεία.
Το σώμα μπαίνει σε βαθιά κέτωση
Η παρατεταμένη νηστεία οδηγεί επίσης τον οργανισμό σε βαθύτερη κετογονική κατάσταση. Όταν οι διαθέσιμες ποσότητες γλυκόζης μειώνονται, το σώμα αυξάνει την παραγωγή κετονικών σωμάτων, τα οποία προέρχονται από τη διάσπαση του λίπους και χρησιμοποιούνται ως εναλλακτικό καύσιμο.
Αυτή η αλλαγή στον τρόπο παραγωγής ενέργειας επηρεάζει τη λειτουργία των κυττάρων και μπορεί να εξηγεί ένα μέρος των μεταβολικών προσαρμογών που παρατηρούν οι ερευνητές.
Το ενδιαφέρον των επιστημόνων δεν περιορίζεται στην ίδια τη νηστεία. Εστιάζουν κυρίως στο πώς οι μοριακές αλλαγές που προκαλεί θα μπορούσαν να μεταφραστούν σε πιο ασφαλείς και πρακτικές θεραπευτικές προσεγγίσεις.
Τα πιθανά οφέλη δεν αναιρούν τους κινδύνους
Παρά το επιστημονικό ενδιαφέρον, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη νηστεία δεν είναι ακίνδυνη.
Μεταγενέστερες μελέτες πρωτεωμικής σε πολυήμερη νηστεία μόνο με νερό έχουν εντοπίσει ενδείξεις αυξημένης φλεγμονής, ενεργοποίησης αιμοπεταλίων και αλλαγών σε οδούς που σχετίζονται με την πήξη του αίματος. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτές οι μεταβολές μπορεί να αντιπροσωπεύουν προσωρινές αντιδράσεις στρες του οργανισμού, ωστόσο υπογραμμίζουν ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της ακραίας νηστείας.
Η παρατεταμένη αποχή από την τροφή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αφυδάτωσης, διαταραχών ηλεκτρολυτών, ζάλης, απώλειας μυϊκής μάζας και επιπλοκών σε άτομα με υποκείμενα νοσήματα.
Γι’ αυτόν τον λόγο, η πολυήμερη νηστεία δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται άτομα με διαβήτη, ιστορικό διατροφικών διαταραχών, καρδιαγγειακή νόσο, νεφρικά ή ηπατικά προβλήματα, εγκυμοσύνη ή χρόνια νοσήματα.
Γιατί ενθουσιάζει τους ερευνητές η χρονική στιγμή των αλλαγών
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης αφορά τον χρόνο εμφάνισης των αλλαγών. Πολλές δημοφιλείς μορφές νηστείας εστιάζουν σε μικρότερα χρονικά παράθυρα, όπως 12, 16 ή 24 ώρες. Η συγκεκριμένη μελέτη, όμως, δείχνει ότι οι πιο βαθιές μοριακές μεταβολές ίσως απαιτούν αρκετές ημέρες πλήρους θερμιδικού περιορισμού.
Ο Maik Pietzner, Health Data Chair του PHURI και συν-επικεφαλής της Computational Medicine Group στο Berlin Institute of Health at Charité, ανέφερε ότι τα ευρήματα προσφέρουν μια επιστημονική βάση για την παλαιότερη γνώση γύρω από τη χρήση της νηστείας σε ορισμένες καταστάσεις.
Ωστόσο, ο ίδιος σημείωσε ότι η νηστεία δεν αποτελεί επιλογή για πολλούς ασθενείς με προβλήματα υγείας. Γι’ αυτό, οι ερευνητές ελπίζουν ότι η κατανόηση των μηχανισμών της μπορεί να οδηγήσει σε θεραπείες που θα αξιοποιούν τα οφέλη της χωρίς να απαιτούν από τους ασθενείς να σταματούν να τρώνε.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Νηστεία και υγεία: τι αποκαλύπτει νέα ελληνική έρευνα για τον οργανισμό
Μύθος ή πραγματικότητα; Η νηστεία δεν οδηγεί σε μεγαλύτερη απώλεια βάρους
