Η συχνή κατανάλωση ενεργειακών ποτών στους εφήβους μπορεί να αποτελεί κάτι περισσότερο από μια διατροφική συνήθεια. Νέα επιστημονική δημοσίευση του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στρέφει την προσοχή στη σχέση της καφεΐνης με το «χρέος ύπνου», την κόπωση, τη γνωσιακή λειτουργία, τη φυσική δραστηριότητα και παράγοντες που μπορούν να ευνοήσουν την αύξηση του σωματικού βάρους.
Μπορεί ένα ενεργειακό ποτό να κάνει έναν έφηβο να αισθανθεί προσωρινά πιο ξύπνιος. Το ουσιαστικό ερώτημα, όμως, είναι γιατί χρειάζεται αυτή την πρόσθετη διέγερση για να ανταποκριθεί στο σχολείο, στο διάβασμα, στην προπόνηση ή στην καθημερινότητά του.
Αυτό ακριβώς θέτει στο επίκεντρο επιστημονική δημοσίευση του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με τίτλο Energy Drink Use and Adolescent Sleep Debt: Implications for Obesity, Cognition, and Physical Activity. Η ανάλυση εξετάζει τα ενεργειακά ποτά όχι μόνο ως πηγή καφεΐνης και, σε αρκετές περιπτώσεις, ζάχαρης, αλλά και ως πιθανό δείκτη ανεπαρκούς ύπνου και ανεπαρκούς αποκατάστασης στους εφήβους.
Ο καθηγητής του ΤΕΦΑΑ Δρ. Γεώργιος Κ. Σακκάς επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η κατανάλωσή τους μπορεί να εντάσσεται σε έναν ευρύτερο φαύλο κύκλο: λιγότερος ύπνος, περισσότερη κόπωση, αναζήτηση καφεΐνης, δυσκολότερος ύπνος το επόμενο βράδυ και νέα ανάγκη για διέγερση την επόμενη ημέρα.
Ο ύπνος βρίσκεται στο κέντρο του προβλήματος
Η εφηβεία αποτελεί περίοδο έντονης σωματικής και νευροβιολογικής ανάπτυξης. Ο επαρκής ύπνος είναι απαραίτητος για τη μνήμη, τη μάθηση, τη διάθεση, την αυτορρύθμιση και τη σωματική αποκατάσταση.
Όταν ο ύπνος μειώνεται συστηματικά, ένας έφηβος μπορεί να αισθάνεται περισσότερο κουρασμένος κατά τη διάρκεια της ημέρας και να καταφεύγει σε καφεϊνούχα προϊόντα για να παραμείνει σε εγρήγορση.
Προηγούμενες έρευνες σε εφήβους έχουν συνδέσει τη χρήση ενεργειακών ποτών με αργότερη ώρα ύπνου, μικρότερη συνολική διάρκεια ύπνου και περισσότερες δυσκολίες στον ύπνο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε τέτοια συσχέτιση αποδεικνύει άμεση σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Η καφεΐνη μπορεί να συντηρεί τον κύκλο της κόπωσης
Το παράδοξο είναι ότι το προϊόν που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της κόπωσης μπορεί, όταν καταναλώνεται σε ακατάλληλη ώρα ή μεγάλη ποσότητα, να επηρεάσει τον ύπνο που θα βοηθούσε πραγματικά τον οργανισμό να ανακάμψει.
Η καφεΐνη αυξάνει προσωρινά την εγρήγορση, αλλά εάν μετατοπίσει την ώρα κατάκλισης ή δυσκολέψει την έλευση και την ποιότητα του ύπνου, ο έφηβος μπορεί να ξυπνήσει την επόμενη ημέρα χωρίς επαρκή αποκατάσταση.
Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος:
κόπωση → καφεΐνη → καθυστερημένος ή ανεπαρκής ύπνος → περισσότερη κόπωση → νέα κατανάλωση καφεΐνης.
Το ενεργειακό ποτό, επομένως, μπορεί να μην αποτελεί την αρχική αιτία του προβλήματος αλλά να λειτουργεί ως μέρος ενός συμπεριφορικού μοτίβου που το συντηρεί.
Προκαλούν τα ενεργειακά ποτά παχυσαρκία;
Η απάντηση χρειάζεται προσοχή.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δικαιολογούν το απλουστευμένο συμπέρασμα ότι ένα ενεργειακό ποτό προκαλεί από μόνο του παχυσαρκία.
Ο Δρ. Σακκάς περιγράφει έναν περισσότερο σύνθετο μηχανισμό. Ένας έφηβος που κοιμάται ανεπαρκώς μπορεί να παρουσιάζει μεγαλύτερη κόπωση, μικρότερη διάθεση για άσκηση και μεγαλύτερη τάση προς καθιστικές δραστηριότητες.
Παράλληλα, η έλλειψη ύπνου έχει συνδεθεί με αλλαγές στη ρύθμιση της όρεξης και με λιγότερο υγιεινές διατροφικές επιλογές.
Όταν όλα αυτά συνδυάζονται με ενεργειακά ποτά με ζάχαρη, αυξημένο χρόνο μπροστά σε οθόνες και χαμηλή φυσική δραστηριότητα, μπορούν να διαμορφώσουν ένα περιβάλλον που ευνοεί την αύξηση βάρους.
Τα ενεργειακά ποτά με ζάχαρη και τα “zero” δεν είναι το ίδιο
Υπάρχει σαφής διαφορά ως προς το θερμιδικό φορτίο.
Ένα ενεργειακό ποτό που περιέχει μεγάλη ποσότητα ζάχαρης προσθέτει επιπλέον θερμίδες και μπορεί να αποτελεί μέρος ενός γενικότερα λιγότερο υγιεινού διατροφικού προτύπου.
Ένα προϊόν χωρίς ζάχαρη αφαιρεί αυτό το συγκεκριμένο θερμιδικό φορτίο.
Αυτό, όμως, δεν εξαλείφει το ζήτημα της καφεΐνης.
Εάν ένα «zero» ενεργειακό ποτό περιέχει υψηλή ποσότητα καφεΐνης και καταναλωθεί αργά το απόγευμα ή το βράδυ, εξακολουθεί να μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, την κόπωση της επόμενης ημέρας και τη συγκέντρωση.
Το παράδοξο με τη συγκέντρωση και το διάβασμα
Πολλοί έφηβοι χρησιμοποιούν ενεργειακά ποτά για έναν φαινομενικά λογικό λόγο: θέλουν να μείνουν ξύπνιοι περισσότερο και να διαβάσουν.
Η καφεΐνη μπορεί πράγματι να αυξήσει προσωρινά την αίσθηση εγρήγορσης.
Όμως, εάν αυτό γίνει εις βάρος του ύπνου, το τελικό γνωσιακό αποτέλεσμα μπορεί να είναι αντίθετο από το επιθυμητό.
Ο ανεπαρκής ύπνος συνδέεται με χειρότερη προσοχή, επιβάρυνση της μνήμης εργασίας, δυσκολότερο αυτοέλεγχο και μεγαλύτερη παρορμητικότητα. Το αποτέλεσμα δεν πρέπει να περιγράφεται ως «μόνιμη γνωστική έκπτωση», αλλά περισσότερο ως προσωρινή γνωσιακή επιβάρυνση που σχετίζεται με την κόπωση και τον ανεπαρκή ύπνο.
Το πρόβλημα δεν σταματά στους βαθμούς του σχολείου
Η επίδραση του κακού ύπνου δεν περιορίζεται στη σχολική επίδοση.
Ένας κουρασμένος έφηβος μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο να οργανώσει το πρόγραμμά του, να πάει στην προπόνηση, να αντισταθεί σε εύκολες επιλογές φαγητού ή να σταματήσει τη χρήση κινητού και άλλων οθονών αργά το βράδυ.
Έτσι, η μειωμένη αυτορρύθμιση μπορεί να επηρεάσει πολλές συμπεριφορές ταυτόχρονα.
Ο ύπνος λειτουργεί επομένως σαν κρίκος που συνδέει τη γνωσιακή λειτουργία, τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα και τη συμπεριφορά.
Τι συμβαίνει με την αυξητική ορμόνη
Η αυξητική ορμόνη παρουσιάζει σημαντική έκκριση κατά τη διάρκεια του ύπνου, ιδιαίτερα σε σχέση με τα βαθύτερα στάδιά του, και συμμετέχει στην ανάπτυξη και στην αποκατάσταση των ιστών.
Χρειάζεται, ωστόσο, σαφής διάκριση.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι τα ενεργειακά ποτά μειώνουν άμεσα την αυξητική ορμόνη στους εφήβους.
Το επιστημονικά ασφαλέστερο συμπέρασμα είναι ότι η χρόνια έλλειψη ή η κακή ποιότητα ύπνου μπορεί να στερεί από τον αναπτυσσόμενο οργανισμό ένα μέρος του φυσιολογικού χρόνου βιολογικής αποκατάστασης.
Η κατανάλωση μπορεί να λειτουργεί ως «καμπανάκι»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μηνύματα της δημοσίευσης είναι ότι οι γονείς και οι επαγγελματίες υγείας δεν πρέπει να εξετάζουν μόνο το ίδιο το προϊόν.
Αν ένας έφηβος χρειάζεται συστηματικά ενεργειακά ποτά για να μπορέσει να λειτουργήσει, αξίζει να διερευνηθεί γιατί αισθάνεται τόσο κουρασμένος.
Το ερώτημα «πίνεις ενεργειακά ποτά;» δεν αρκεί.
Χρήσιμες πληροφορίες είναι επίσης:
- πόσο συχνά τα καταναλώνει,
- ποια ποσότητα πίνει,
- τι ώρα τα πίνει,
- εάν τα χρησιμοποιεί για διάβασμα, άθληση ή για να αντιμετωπίσει υπνηλία,
- πόσες ώρες κοιμάται,
- εάν ξυπνά ξεκούραστος,
- πόσο χρόνο περνά μπροστά σε οθόνες το βράδυ
- και πόσο σωματικά δραστήριος είναι.
Ιδιαίτερη προσοχή όταν υπάρχουν και άλλα προβλήματα
Η συνολική εικόνα αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν συνυπάρχουν παχυσαρκία, σημαντικές διαταραχές ύπνου, μαθησιακές δυσκολίες ή συμπτώματα διάσπασης προσοχής.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η χρήση ενεργειακών ποτών μπορεί να αποτελεί μόνο ένα κομμάτι ενός ευρύτερου προβλήματος καθημερινής λειτουργίας και όχι ένα απομονωμένο θέμα διατροφής.
Η αξιολόγηση πρέπει να εξετάζει τις συνήθειες ύπνου, την ψυχική και σωματική κατάσταση, τη φυσική δραστηριότητα και τη συνολική πρόσληψη καφεΐνης.
Η λύση δεν είναι μόνο η απαγόρευση
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν εξαντλείται στο να απαγορευτεί στον έφηβο ένα συγκεκριμένο ποτό.
Η ουσιαστική παρέμβαση αφορά την αιτία που τον ωθεί να το αναζητήσει.
Σύμφωνα με τον Δρ. Σακκά, χρειάζεται ένας συνδυασμός από περιορισμό της καφεΐνης, ιδιαίτερα αργότερα μέσα στην ημέρα, σταθερότερο πρόγραμμα ύπνου, λιγότερες οθόνες πριν από την κατάκλιση, ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας και καλύτερη ενημέρωση μέσα στην οικογένεια και το σχολείο.
Το κρίσιμο ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο τι υπάρχει μέσα στο κουτάκι.
Είναι γιατί ένας έφηβος αισθάνεται ότι χρειάζεται ένα διεγερτικό για να αντέξει την ημέρα του.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
«Ύποπτο» για καρκίνο του αίματος συστατικό στα ενεργειακά ποτά
Ενεργειακά ποτά: Πότε προκαλούν σοβαρά καρδιακά προβλήματα
