Ένα σπιτικό αναψυκτικό με λεμόνι, ζάχαρη, νερό και άνθη κουφοξυλιάς μπορεί να φαίνεται απολύτως αθώο. Όταν όμως ζυμώνεται, ακόμη και ελαφρά, ενδέχεται να περιέχει αλκοόλ ή να επηρεάσει προσωρινά ένα αλκοτέστ, δημιουργώντας σοβαρό πρόβλημα σε οδηγούς.
Το καλοκαίρι είναι η εποχή της σπιτικής λεμονάδας, των δροσερών ροφημάτων και των παραδοσιακών συνταγών που περνούν από γενιά σε γενιά. Όμως δεν είναι όλα τα σπιτικά αναψυκτικά απολύτως αθώα για έναν οδηγό. Ορισμένα, ειδικά όταν βασίζονται σε ζάχαρη, νερό και φυτικά συστατικά που αφήνονται να «δουλέψουν» για λίγες ημέρες, μπορεί να υποστούν φυσική ζύμωση και να αποκτήσουν ίχνη αλκοόλης.
Αυτό ακριβώς ανέδειξε το πείραμα του Ρουμάνου αστυνομικού Tavi Pertea, ο οποίος δοκίμασε μια παραδοσιακή συνταγή λεμονάδας, γνωστή στη Ρουμανία ως socată. Το ρόφημα παρασκευάζεται με χυμό ή φέτες λεμονιού, ζάχαρη, νερό και άνθη κουφοξυλιάς. Δεν θεωρείται κανονικό αλκοολούχο ποτό και σε πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αντιμετωπίζεται ως οικογενειακό, καλοκαιρινό αναψυκτικό.
Ωστόσο, μετά την κατανάλωση ενός ποτηριού, σύμφωνα με το δημοσιευμένο πείραμα, το αλκοολόμετρο έδειξε 0,25 mg/l στον εκπνεόμενο αέρα. Η ένδειξη αυτή είναι κρίσιμη, διότι βρίσκεται ακριβώς στο γενικό όριο που ορίζει ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας για την οδήγηση υπό την επίδραση οινοπνεύματος.
Το περιστατικό δεν πρέπει να διαβαστεί ως επιστημονική μελέτη. Πρόκειται για ένα μεμονωμένο πρακτικό τεστ, με όλα τα όρια που έχει ένα τέτοιο πείραμα. Δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια τη διάρκεια ζύμωσης, τη θερμοκρασία, τη συγκέντρωση σακχάρων, την ποσότητα που καταναλώθηκε, τον χρόνο που μεσολάβησε μέχρι τη μέτρηση ή αν υπήρχε υπολειμματικό αλκοόλ στο στόμα. Παρ’ όλα αυτά, το μήνυμα είναι ουσιαστικό: τα σπιτικά ζυμούμενα ροφήματα δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως ασφαλή πριν από την οδήγηση.
Τι είναι η socată
Η socată είναι παραδοσιακό ρουμανικό ρόφημα από άνθη κουφοξυλιάς, λεμόνι, νερό και ζάχαρη. Σε αρκετές συνταγές, το μείγμα αφήνεται για λίγες ημέρες σε θερμοκρασία δωματίου, ώστε να αναπτυχθεί ήπια φυσική ζύμωση. Αυτή η διαδικασία δίνει στο ποτό το χαρακτηριστικό του άρωμα, μια ελαφρά ανθικότητα και, συχνά, φυσική ανθράκωση.
Η λέξη-κλειδί εδώ είναι η ζύμωση. Όταν μικροοργανισμοί καταναλώνουν ζάχαρα, μπορούν να παράγουν διοξείδιο του άνθρακα και αλκοόλη. Αν η διαδικασία είναι σύντομη και ελεγχόμενη, το ποτό μπορεί να παραμείνει πολύ χαμηλό σε αλκοόλ ή να θεωρηθεί πρακτικά μη αλκοολούχο. Αν όμως μείνει περισσότερο, αν έχει υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη ή αν αποθηκευτεί σε συνθήκες που ευνοούν τη ζύμωση, η περιεκτικότητα μπορεί να αυξηθεί.
Αυτό δεν αφορά μόνο τη socată. Παρόμοιος μηχανισμός μπορεί να εμφανιστεί σε άλλα σπιτικά ζυμούμενα ροφήματα, όπως ποτά με φρούτα, ανθούς, μέλι, ζάχαρη ή φυσικές μαγιές. Το πρόβλημα είναι ότι στο σπίτι σπάνια υπάρχει ακριβής έλεγχος της περιεκτικότητας σε αλκοόλ. Ένα ποτό μπορεί να μοιάζει με αναψυκτικό, να έχει γεύση αναψυκτικού, αλλά να μην είναι εντελώς απαλλαγμένο από αλκοόλη.
Γιατί μπορεί να επηρεαστεί το αλκοτέστ
Η ένδειξη ενός αλκοτέστ μπορεί να επηρεαστεί με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι η πραγματική απορρόφηση αλκοόλ από τον οργανισμό. Αν ένα ζυμούμενο ρόφημα περιέχει αλκοόλη και καταναλωθεί σε αρκετή ποσότητα, το αλκοόλ μπορεί να περάσει στο αίμα και στη συνέχεια να ανιχνευθεί στον εκπνεόμενο αέρα.
Ο δεύτερος είναι το υπολειμματικό αλκοόλ στο στόμα. Αν η μέτρηση γίνει πολύ σύντομα μετά την κατανάλωση ενός ποτού που περιέχει έστω μικρή ποσότητα αλκοόλης, το αλκοολόμετρο μπορεί να καταγράψει αλκοόλ που παραμένει προσωρινά στη στοματική κοιλότητα και όχι απαραίτητα αλκοόλ που έχει απορροφηθεί πλήρως στο αίμα. Γι’ αυτό σε πολλές διαδικασίες breath test προβλέπεται χρόνος αναμονής πριν από την επιβεβαιωτική μέτρηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας οδηγός μπορεί να αγνοήσει την ένδειξη. Στην πράξη, το αλκοτέστ είναι νομικά κρίσιμο εργαλείο ελέγχου. Για τον οδηγό, το ασφαλέστερο συμπέρασμα είναι πολύ πιο απλό: αν ένα σπιτικό ρόφημα έχει ζυμωθεί, αν αφρίζει, αν έχει μείνει ημέρες εκτός ψυγείου ή αν δεν γνωρίζουμε την περιεκτικότητά του, δεν το καταναλώνουμε πριν οδηγήσουμε.
Τι προβλέπει ο ΚΟΚ
Ο ελληνικός Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας είναι σαφής ως προς τα όρια. Ο οδηγός θεωρείται ότι βρίσκεται υπό την επίδραση οινοπνεύματος όταν η συγκέντρωση είναι από 0,50 g/l στο αίμα ή από 0,25 mg/l στον εκπνεόμενο αέρα και άνω. Η ένδειξη των 0,25 mg/l, επομένως, δεν είναι αμελητέα. Είναι το κατώφλι από το οποίο ξεκινά το πρόβλημα.
Για συγκέντρωση από 0,25 έως 0,40 mg/l στον εκπνεόμενο αέρα, η παράβαση συνεπάγεται διοικητικές συνέπειες. Σε υψηλότερα επίπεδα, οι κυρώσεις γίνονται βαρύτερες, με αυξημένα πρόστιμα, αφαίρεση άδειας οδήγησης για μεγαλύτερο διάστημα και, στα πολύ υψηλά επίπεδα, ποινικές συνέπειες.
Το σημαντικό για τον πολίτη είναι ότι ο νόμος δεν ενδιαφέρεται αν το αλκοόλ προήλθε από κρασί, μπίρα, κοκτέιλ ή ζυμούμενο σπιτικό ποτό. Η μέτρηση αφορά τη συγκέντρωση οινοπνεύματος στον οργανισμό ή στον εκπνεόμενο αέρα. Αν η ένδειξη ξεπεράσει το όριο, ο οδηγός μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με συνέπειες, ακόμη κι αν δεν είχε την πρόθεση να καταναλώσει αλκοολούχο ποτό.
Το πρόβλημα των «παραδοσιακών» συνταγών
Οι παραδοσιακές συνταγές έχουν μια γοητεία: απλά υλικά, φυσική γεύση, οικογενειακή μνήμη. Ωστόσο, όταν περιλαμβάνουν ζύμωση, απαιτούν προσοχή. Στη βιομηχανική παραγωγή, η περιεκτικότητα σε αλκοόλη μπορεί να ελεγχθεί με ακρίβεια. Στο σπίτι, όμως, κάθε παρτίδα μπορεί να διαφέρει.
Η θερμοκρασία του χώρου, η ποσότητα ζάχαρης, η καθαρότητα των σκευών, η παρουσία φυσικών ζυμών στα άνθη ή στα φρούτα, ο χρόνος παραμονής και το αν το δοχείο είναι ανοιχτό ή κλειστό μπορούν να αλλάξουν το τελικό αποτέλεσμα. Το ίδιο ποτό μπορεί τη μία φορά να είναι σχεδόν μη αλκοολούχο και την άλλη να έχει αρκετή ζύμωση ώστε να δημιουργήσει πρόβλημα σε οδηγό.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το ποτό έχει έντονη ανθράκωση, ξινή ή «κρασάτη» γεύση, πίεση στο μπουκάλι, αφρό κατά το άνοιγμα ή έχει μείνει πολλές ημέρες. Αυτά μπορεί να είναι σημάδια ότι η ζύμωση έχει προχωρήσει. Σε τέτοια περίπτωση, δεν το αντιμετωπίζουμε σαν απλή λεμονάδα πριν από την οδήγηση.
Δεν φταίνε τα άνθη, αλλά η ζύμωση
Στο δημοσίευμα αναφέρεται ότι η παρουσία αλκοόλ θα μπορούσε να σχετίζεται με τα άνθη κουφοξυλιάς, καθώς χρησιμοποιούνται και στην παρασκευή άλλων ποτών. Η πιο προσεκτική εξήγηση, όμως, δεν είναι ότι τα άνθη «έχουν αλκοόλ» από μόνα τους. Το κλειδί είναι ότι τα άνθη, όπως και άλλα φυτικά υλικά, μπορούν να μεταφέρουν φυσικούς μικροοργανισμούς που συμμετέχουν στη ζύμωση.
Όταν αυτά συνδυαστούν με ζάχαρη και νερό, δημιουργείται ένα περιβάλλον όπου μπορεί να παραχθεί μικρή ποσότητα αλκοόλης. Η διαδικασία είναι φυσική και γνωστή. Γι’ αυτό πολλά παραδοσιακά ποτά ξεκινούν ως δροσερά, ήπια ροφήματα και, αν μείνουν περισσότερο, αποκτούν πιο έντονη ζύμωση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ποτήρι socată θα δείξει αλκοόλ στο αλκοτέστ. Σημαίνει ότι η περιεκτικότητα δεν είναι αυτονόητη και δεν πρέπει να υποτιμάται πριν από την οδήγηση.
Τι πρέπει να κάνει ο οδηγός
Ο ασφαλέστερος κανόνας είναι απλός: όταν πρόκειται να οδηγήσουμε, αποφεύγουμε όχι μόνο τα αλκοολούχα ποτά, αλλά και τα σπιτικά ζυμούμενα ροφήματα άγνωστης περιεκτικότητας. Αν δεν ξέρουμε πώς παρασκευάστηκαν, πόσο έμειναν, αν έχουν ζυμωθεί ή αν περιέχουν αλκοόλη, δεν ρισκάρουμε.
Ειδικά για οδηγούς που βρίσκονται σε αυστηρότερες κατηγορίες, όπως νέοι οδηγοί, επαγγελματίες ή οδηγοί δικύκλων, η προσοχή πρέπει να είναι ακόμη μεγαλύτερη. Η ανοχή είναι μικρότερη και το περιθώριο λάθους περιορισμένο.
Πρακτικά, πριν από την οδήγηση καλό είναι να αποφεύγονται σπιτικά ποτά που έχουν μείνει να ζυμωθούν, kombucha άγνωστης προέλευσης, «φυσικά» ανθρακούχα ροφήματα με ζάχαρη, ποτά με φρούτα ή άνθη που έχουν παραμείνει ημέρες σε θερμοκρασία δωματίου, καθώς και κάθε ρόφημα που έχει γεύση ή οσμή που θυμίζει αλκοολική ζύμωση.
Το λάθος που μπορεί να κοστίσει ακριβά
Η υπόθεση της socată δείχνει ένα κενό στην καθημερινή μας αντίληψη. Πολλοί ταυτίζουν το αλκοόλ με το ποτό που αγοράζεται ως αλκοολούχο: κρασί, μπίρα, τσίπουρο, ουίσκι, κοκτέιλ. Όμως το αλκοόλ δεν εμφανίζεται μόνο εκεί. Μπορεί να δημιουργηθεί και μέσα από φυσικές διεργασίες, ειδικά όταν υπάρχουν ζάχαρα και ζύμες.
Το πρόβλημα για τον οδηγό δεν είναι θεωρητικό. Ένα αλκοτέστ δεν αξιολογεί την πρόθεση. Δεν ρωτά αν κάποιος ήπιε συνειδητά αλκοόλ ή αν δοκίμασε ένα σπιτικό αναψυκτικό που είχε ζυμωθεί. Καταγράφει ένδειξη. Και αυτή η ένδειξη μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμο, αφαίρεση άδειας ή, σε υψηλότερα επίπεδα, ακόμη και ποινικές συνέπειες.
Γι’ αυτό η υπεύθυνη στάση είναι να μη βασιζόμαστε σε υποθέσεις. Αν οδηγούμε, επιλέγουμε νερό, απλή μη ζυμωμένη λεμονάδα ή τυποποιημένα μη αλκοολούχα ποτά από αξιόπιστη πηγή. Και αν έχουμε καταναλώσει κάτι που μπορεί να έχει ζυμωθεί, δεν οδηγούμε αμέσως.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Τα viral «σφηνάκια» με ελαιόλαδο και λεμόνι: Έχουν όφελος;
Καθαρίστε τα μικροκύματα σε 5 λεπτά με λεμόνι
Αλκοτέστ στα φαρμακεία: Πως λειτουργεί και πόσο κοστίζει
