Η εξόρυξη φυσικού αερίου μπορεί να συνδέεται τοπικά με αυξημένη αλατότητα στα υπόγεια νερά, η οποία με τη σειρά της διευκολύνει την απελευθέρωση φυσικού ραδίου από τα πετρώματα, σύμφωνα με νέα μελέτη του Penn State. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν εντόπισαν γενικευμένη ρύπανση από fracking και όλες οι μετρήσεις ραδίου παρέμειναν κάτω από τα αμερικανικά όρια για το πόσιμο νερό.
Μια πιο σύνθετη εικόνα για τη σχέση μεταξύ εξόρυξης φυσικού αερίου, fracking και ποιότητας του πόσιμου νερού αποκαλύπτει νέα μελέτη ερευνητών του Pennsylvania State University.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν νερό από 91 ιδιωτικά πηγάδια και πηγές στις κομητείες Washington και Greene της νοτιοδυτικής Pennsylvania, μια περιοχή με εκτεταμένη δραστηριότητα μη συμβατικής εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα επίπεδα ραδίου ήταν υψηλότερα σε ορισμένα δείγματα που βρίσκονταν κοντά σε εγκαταστάσεις, καταγεγραμμένες διαρροές ή δεξαμενές που συνδέονται με την εξόρυξη. Παράλληλα, όμως, οι γεωχημικές αναλύσεις υποδεικνύουν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το ράδιο δεν προερχόταν απευθείας από υγρά του fracking.
Αντίθετα, η αυξημένη αλατότητα φαίνεται ότι μπορεί να μεταβάλλει τη χημεία του υπόγειου νερού και να αποδεσμεύει ράδιο που υπάρχει φυσικά στα πετρώματα του υδροφορέα.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 20 Αυγούστου 2026 στο Environmental Science & Technology της American Chemical Society.
Τι είναι το ράδιο και γιατί ενδιαφέρει την υγεία
Το ράδιο είναι ένα φυσικά απαντώμενο ραδιενεργό στοιχείο, το οποίο υπάρχει σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις σε πετρώματα και εδάφη.
Σε υψηλές συγκεντρώσεις στο πόσιμο νερό μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για την υγεία. Επειδή χημικά συμπεριφέρεται σε ορισμένες περιπτώσεις παρόμοια με το ασβέστιο, ο οργανισμός μπορεί να το ενσωματώσει στα οστά.
Η μακροχρόνια έκθεση σε αυξημένα επίπεδα ραδίου έχει συσχετιστεί με υψηλότερο κίνδυνο για καρκίνο των οστών και άλλες σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.
Ο Nathaniel Warner, αναπληρωτής καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής στο Penn State, εξηγεί ότι καθώς το ράδιο διασπάται, απελευθερώνει ακτινοβολία που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα.
Όλα τα δείγματα παρέμειναν κάτω από το όριο της EPA
Το βασικό εύρημα που περιορίζει σημαντικά την ανησυχία είναι ότι κανένα από τα 91 δείγματα δεν ξεπέρασε το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο της αμερικανικής Environmental Protection Agency (EPA) για το συνδυασμένο ράδιο-226 και ράδιο-228.
Οι ερευνητές μέτρησαν συνολική ενεργότητα ραδίου από περίπου 0,019 έως 0,050 Bq/L, όταν το όριο της EPA αντιστοιχεί σε 0,185 Bq/L ή 5 pCi/L.
Οι συγκεντρώσεις ήταν επίσης συμβατές με τα επίπεδα υποβάθρου που έχουν καταγραφεί σε άλλες περιοχές.
Αυτό σημαίνει ότι η μελέτη δεν τεκμηριώνει επικίνδυνη ή εκτεταμένη ραδιενεργό ρύπανση του πόσιμου νερού από το fracking.
Υψηλότερο ράδιο κοντά σε ορισμένες εγκαταστάσεις
Παρά τα χαμηλά απόλυτα επίπεδα, οι επιστήμονες κατέγραψαν ορισμένες στατιστικές συσχετίσεις.
Οι συγκεντρώσεις ραδίου ήταν υψηλότερες σε υπόγεια νερά που συλλέχθηκαν σε απόσταση έως 3 χιλιομέτρων από καταγεγραμμένες διαρροές και επιφανειακές δεξαμενές, ενώ παρατηρήθηκε ασθενής θετική συσχέτιση μεταξύ του ραδίου και της πυκνότητας των μη συμβατικών γεωτρήσεων στην ίδια ακτίνα.
Ωστόσο, τα δεδομένα δεν επιτρέπουν στους ερευνητές να συμπεράνουν ότι οι γεωτρήσεις αποτελούν από μόνες τους την αιτία της αύξησης.
Μόλις έξι από τα 91 δείγματα εμφάνισαν χημικά χαρακτηριστικά συμβατά με πιθανή ανάμιξη παραγόμενων υδάτων από δραστηριότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου με ρηχά υπόγεια νερά.
Το ράδιο πιθανότατα προέρχεται από τα ίδια τα πετρώματα
Το πιο ενδιαφέρον ίσως εύρημα αφορά την πραγματική προέλευση του ραδίου.
Οι γεωχημικοί δείκτες έδειξαν ότι το μεγαλύτερο μέρος του δεν μεταφέρθηκε απευθείας με τα υγρά που χρησιμοποιούνται ή παράγονται κατά την εξόρυξη φυσικού αερίου.
Αντίθετα, οι ερευνητές κατέληξαν ότι η κύρια πηγή ήταν η φυσική γεωλογική μήτρα του ρηχού υδροφορέα.
Με απλά λόγια, το ράδιο βρισκόταν ήδη στα πετρώματα. Όταν αυξάνεται η ποσότητα αλάτων στο νερό, χημικές διεργασίες μπορούν να το αποδεσμεύσουν και να το περάσουν στο υπόγειο νερό.
Πώς το αλάτι μπορεί να «ξεκλειδώσει» το ράδιο
Το ράδιο μπορεί να παραμένει προσδεδεμένο στις επιφάνειες ορυκτών μέσα στον υδροφορέα.
Όταν όμως αυξηθούν ιόντα όπως το νάτριο, το ασβέστιο και το μαγνήσιο, μπορούν να προκαλέσουν διαδικασίες ιοντοανταλλαγής και να εκτοπίσουν το ράδιο από τις θέσεις όπου ήταν δεσμευμένο.
Έτσι, το ράδιο περνά στο νερό χωρίς να χρειάζεται να έχει εισέλθει στον υδροφορέα από εξωτερική πηγή.
Η μελέτη βρήκε ότι οι συγκεντρώσεις ραδίου αυξάνονταν παράλληλα με το χλώριο, το βάριο και το στρόντιο — στοιχεία που συνδέονται επίσης με μεγαλύτερη αλατότητα.
Το fracking δεν είναι η μοναδική πηγή αλατότητας
Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Η υψηλή συγκέντρωση αλάτων στα υπόγεια νερά μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές πηγές.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- τα άλατα που χρησιμοποιούνται στους δρόμους τον χειμώνα,
- σηπτικές δεξαμενές,
- ζωικά απόβλητα,
- φυσικά αλμυρά υπόγεια νερά
- και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαρροές που σχετίζονται με πετρελαϊκές ή αεριοπαραγωγικές δραστηριότητες.
Στη συγκεκριμένη μελέτη, η πολυπαραγοντική ανάλυση έδειξε ότι σημαντικό μέρος της αλατότητας πιθανότατα συνδεόταν με το αλάτι των δρόμων, ενώ μόνο λίγα δείγματα έφεραν ισχυρές ενδείξεις επιρροής από άλμη πετρελαϊκής προέλευσης.
Τι ρόλο μπορεί να παίζει το fracking
Το μη συμβατικό drilling ή unconventional oil and gas drilling (UOG) χρησιμοποιεί υδραυλική ρωγμάτωση για να εξαγάγει φυσικό αέριο από πετρώματα σε μεγάλο βάθος.
Οι γεωτρήσεις μπορεί να κατεβαίνουν χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια και στη συνέχεια να επεκτείνονται οριζόντια μέσα στα πετρώματα.
Κατά τη διαδικασία χρησιμοποιούνται μεγάλες ποσότητες νερού, άμμου και χημικών υπό υψηλή πίεση.
Το νερό που επανέρχεται στην επιφάνεια μπορεί να περιέχει εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις αλάτων και φυσικών ραδιενεργών στοιχείων. Γι’ αυτό διαρροές ή κακή διαχείρισή του μπορούν θεωρητικά να επηρεάσουν την ποιότητα των ρηχών υπόγειων υδάτων.
Οι ερευνητές δεν βρήκαν γενικευμένη επίδραση στην περιοχή
Η νέα εργασία έρχεται να συμπληρώσει προηγούμενη έρευνα στην ίδια περιοχή, η οποία επίσης δεν είχε βρει ενδείξεις για εκτεταμένη περιφερειακή υποβάθμιση της ποιότητας του νερού λόγω μη συμβατικής εξόρυξης.
Τα νέα ευρήματα υποδεικνύουν περισσότερο ένα σενάριο εντοπισμένων επιδράσεων, οι οποίες ενδέχεται να εμφανίζονται κοντά σε συγκεκριμένα περιστατικά διαρροών, δεξαμενές ή περιοχές αυξημένης αλατότητας.
Αυτό διαφοροποιείται σημαντικά από την υπόθεση ότι κάθε περιοχή κοντά σε γεώτρηση fracking εμφανίζει αυξημένο ράδιο.
91 ιδιωτικά πηγάδια και πηγές στο μικροσκόπιο
Για τη μελέτη, οι ερευνητές συνεργάστηκαν με κατοίκους των Washington και Greene Counties.
Συνέλεξαν νερό απευθείας από τα ιδιωτικά πηγάδια, πριν περάσει από φίλτρα ή άλλα συστήματα επεξεργασίας, ώστε να αποτυπώσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την πραγματική κατάσταση του υπόγειου υδροφορέα.
Οι κατοικίες βρίσκονταν σε διαφορετικές αποστάσεις από εγκαταστάσεις μη συμβατικής εξόρυξης, γεγονός που επέτρεψε στους επιστήμονες να συγκρίνουν τη γεωγραφική εγγύτητα με τις συγκεντρώσεις ραδίου και αλάτων.
Το ζήτημα αφορά και την αλάτωση των γλυκών νερών γενικότερα
Η σημασία της έρευνας δεν περιορίζεται στο fracking.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι οποιαδήποτε πηγή αυξάνει σταδιακά την αλατότητα ενός υδροφορέα μπορεί δυνητικά να ενισχύσει την κινητοποίηση φυσικού ραδίου.
Η μελέτη υπολογίζει ότι η αύξηση της αλατότητας μπορεί να συνδέεται με μεγαλύτερο δυνητικό κίνδυνο έκθεσης στο ράδιο, ακόμη και όταν οι συγκεντρώσεις παραμένουν κάτω από τα ρυθμιστικά όρια.
Το εύρημα αυτό στρέφει την προσοχή και σε μια λιγότερο συζητημένη περιβαλλοντική απειλή: τη σταδιακή αλάτωση των αποθεμάτων γλυκού νερού από ανθρώπινες δραστηριότητες.
Θα εξεταστούν και εγκαταλελειμμένες γεωτρήσεις
Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει τώρα μεγαλύτερες μελέτες και πιο στοχευμένες δειγματοληψίες κοντά σε γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Παράλληλα, οι επιστήμονες θέλουν να εξετάσουν παλιές και εγκαταλελειμμένες γεωτρήσεις, καθώς η Pennsylvania διαθέτει ιστορία εξόρυξης που εκτείνεται σε πολλές δεκαετίες.
Στόχος είναι να διαπιστωθεί εάν υποδομές που δεν χρησιμοποιούνται πλέον εξακολουθούν να επηρεάζουν τη χημεία των υπόγειων υδάτων.
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερα και μεγαλύτερα δείγματα πριν εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα για τη συμβολή των σύγχρονων και ιστορικών ενεργειακών δραστηριοτήτων.
Τι σημαίνει τελικά η μελέτη
Τα αποτελέσματα δεν υποστηρίζουν το απλουστευμένο συμπέρασμα ότι «το fracking μολύνει το πόσιμο νερό με ράδιο».
Δείχνουν όμως έναν πιθανό πιο έμμεσο μηχανισμό: η ενεργειακή δραστηριότητα μπορεί σε συγκεκριμένες συνθήκες να συμβάλει στην αύξηση της αλατότητας και αυτή η μεταβολή μπορεί να απελευθερώσει φυσικό ράδιο από τα πετρώματα.
Ταυτόχρονα, ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιηθεί και από άλλες πηγές αλατιού, ιδιαίτερα από τη χρήση άλατος στους δρόμους.
Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι, για να αξιολογηθεί σωστά η ποιότητα των υπόγειων νερών σε περιοχές εξόρυξης, δεν αρκεί να αναζητούνται μόνο άμεσες διαρροές. Πρέπει να εξετάζεται επίσης πώς αλλάζει συνολικά η γεωχημεία του υδροφορέα και τι μπορεί να κινητοποιήσει στοιχεία που βρίσκονται ήδη φυσικά μέσα στα πετρώματα.
Χρηματοδότηση της έρευνας
Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το Health Effects Institute και το αμερικανικό National Science Foundation, ενώ η επιστημονική δημοσίευση αναφέρει ότι μέρος της χρηματοδότησης του Health Effects Institute προέρχεται από την EPA και εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι συγγραφείς δηλώνουν ότι δεν έχουν οικονομικές συγκρούσεις συμφερόντων.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καύσωνας και ενυδάτωση: Πόσο νερό πρέπει να πίνουμε
Ανθρακούχο νερό: Πόσο βλάπτει πραγματικά τα δόντια
